Αθέατο είναι, σχεδόν κρυμμένο. Μετά από μια ανοιχτή δεξιόστροφη κίνηση του αυτοκινήτου, ανάμεσα σε οξιές και βαμμένους κόκκινους λόφους από το πρώτο φως της ημέρας, σε υψόμετρο 1350 μέτρων, απλώνεται το Νυμφαίο, ένα εκ των 10 πιο καλαίσθητων χωριών της Ευρώπης, όπως έκρινε η UNESCO.
Η πινακίδα στην είσοδο του χωριού προτρέπει τον επισκέπτη να αφήσει το όχημά του στο μεγάλο πάρκινγκ στα δεξιά. Λίγα είναι τα αυτοκίνητα αυτήν την ώρα που βρίσκονται εκεί, αφού η ημέρα μόλις ξεκίνησε. Έχοντας ακούσει πολλά για το χωριό αυτό, στη βορειοδυτική Ελλάδα, όχι πολύ μακριά από την πρωτεύουσα του νομού, τη Φλώρινα, δεν είχα την ευκαιρία να το επισκεφθώ στο παρελθόν. Από την πρώτη εικόνα των πέτρινων, εξαιρετικά όμορφων κτισμάτων με τις λαμαρινένιες στέγες για το γλίστρημα του άφθονου χιονιού τους χειμερινούς μήνες, χτισμένων αμφιθεατρικά στη ράχη του λόφου, κάτω από μια πυκνή βλάστηση, απόρησα γιατί άργησα τόσο πολύ να το κάνω.
Οι καπνοί από τις καμινάδες κάποιων σπιτιών, εδώ και εκεί, το κατηφορικό δρομάκι προς τα λιθόστρωτα του χωριού, η ήσυχη πάχνη στο χώμα των χωραφιών και μια ανεπαίσθητη μυρωδιά καφέ, με τραβούν σαν μαγνήτης προς το χαρακτηριστικό ξύλινο γεφυράκι που σηματοδοτεί την είσοδο στον οικισμό. Το αγροτικό αυτοκίνητο που περνά αργά, φορτωμένο με ξυλεία κομμένη για σόμπες ή τζάκια, σπάει για λίγο τη σιωπή όπου μόνο τα βήματά μου και ο χαρακτηριστικός ήχος του συνθετικού μπουφάν ακούγονταν μέχρι τώρα.
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου έχει την τακτική της Κυριακάτικη Λειτουργία. Η θέα προς το χωριό από την περιποιημένη της αυλή, καθώς τη λούζει ο δυνατός χειμωνιάτικος ήλιος, καθυστερεί την είσοδο στο εσωτερικό για λίγα λεπτά. Το Νυμφαίο, από όπου και να το κοιτάξεις, μοιάζει με οφθαλμαπάτη, σαν μια επιθυμία η οποία στην πραγματικότητα δεν υπάρχει, σαν απατηλό σκηνικό ταινίας που θα μαζευτεί και θα αποθηκευτεί στο τέλος της ημέρας. Το ανάγλυφό του καθώς το κοιτά κάποιος από ψηλά, γκρίζα πέτρα και σκιές, βλάστηση και χρώματα, προκαλεί και μια μικρή στεναχώρια, γιατί η Ελλάδα να μην είναι γεμάτη από παρόμοιας καλαισθησίας οικισμούς και χωριά.
Μέσα στον ιερό ναό, ο ιερέας Ιωάννης Ζέζιος προσφέρει μια λατρευτική εμπειρία στους πιστούς, με τον παραστατικό του τρόπο και την ικανοποίηση που δείχνει να νιώθει καθώς επιτελεί το ιερατικό του έργο. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους είναι ιδιαίτερα αγαπητός στο χωριό.
Ο άλλος είναι η πληθωρική του προσωπικότητα. Είναι ο τέλειος ξεναγός, ακούραστος, οδηγεί τον επισκέπτη περπατώντας μέσα στα πανέμορφα καλντερίμια, αφηγούμενος την ιστορία του χωριού αλλά και άλλες, πιο προσωπικές. Το Νυμφαίο είναι ένα από τα μετρημένα αμιγώς Βλαχοχώρια της Ελλάδας. Οι παλαιότεροι κάτοικοι του χωριού το ονόμασαν Νιβέστα, όνομα βλάχικης και προηγουμένως δωρικής προέλευσης, με τρεις ερμηνείες: «Νύφη» λόγω της ομορφιάς του χωριού (Nivesta στις σλαβικές γλώσσες) και της τοποθεσίας, «αθέατη» (ni vista), και «χιονάτη» ή «όπου μένει το χιόνι» (nives sta).
Η επίσημη ονομασία πριν από την απελευθέρωση -και για μερικά χρόνια μετέπειτα- ήταν Νέβεσκα.
Ο οικισμός μετονομάστηκε από Νέβεσκα σε Νυμφαίον με Προεδρικό Διάταγμα του 1926 «Περί μετονομασίας κοινοτήτων και οικισμών της Μακεδονίας» Η χρήση της ονομασίας Νέβεσκα είναι αρκετά παλαιά και χρονολογείται ήδη από την οθωμανική απογραφή του 1530, η οποία αναφέρεται σε χωριό Neveska του καζά Florina.
Στα μέσα του 17ου αιώνα, πολλοί πρόσφυγες από τα γειτονικά βλαχόφωνα χωριά άρχισαν να εισρέουν στο Νυμφαίο, κυρίως από τη Νικολίτσα και τη Μοσχόπολη. Ήταν αυτοί οι πρόσφυγες, που χάρη στη μόρφωση και τον πολιτισμό τους αλλά και στην επίδοσή τους στην τέχνη της αργυροχρυσοχοΐας η οποία ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη σε αυτά τα μέρη, έφερε μια νέα πνοή και ευημερία στο χωριό. Από, κυρίως, κτηνοτροφικός οικισμός, το Νυμφαίο εξελίχθηκε πολύ γρήγορα σε σημαντικό ορεινό βιοτεχνικό και εμπορικό κέντρο το οποίο αριθμούσε έως και 3000 κατοίκους την περίοδο που άκμασε, από τον 18ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Το ισχυρό αυτό δίκτυο εμπόρων και αργυροχρυσοχόων απλώθηκε γρήγορα και συνδέθηκε με τους μεγαλύτερους εμπορικούς δρόμους, στη Δύση και στην Ανατολή.
Καθώς περπατούμε με τον Πατέρα Ιωάννη ανάμεσα σε υπέροχα αρχοντικά, εξηγώντας μου κάθε τόσο σε ποιον ανήκει το καθένα, χαιρετώντας στη διαδρομή κάποιους από τους μόνιμους κατοίκους στην τοπική βλάχικη διάλεκτο, επιλέγουμε να επισκεφτούμε 2-3 από αυτά, με την ευγενική άδεια των ιδιοκτητών τους. Η αρχιτεκτονική των κτισμάτων αυτών, τα διακοσμητικά στοιχεία, τα ζωγραφισμένα ταβάνια, τα χειροτεχνήματα, οι καδραρισμένες φωτογραφίες στους τοίχους, μάρτυρες μιας εποχής από την εφεύρεση της φωτογραφίας μέχρι πρόσφατα αλλά και ο οντάς, αυτό το υπέροχο δωμάτιο με τα στρωμένα κιλίμια και χαλιά μπροστά στο τζάκι όπου μαζεύονταν ολόκληρη η οικογένεια, αποπνέουν μια χάρη, μια ομορφιά και μαρτυρούν τον πολιτισμό και τη θαλπωρή.
Τα περισσότερα σωσμένα κτίρια σήμερα έχουν επιρροές από την αισθητική της αρχιτεκτονικής της Αθήνας στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Μεγάλες τζαμαρίες, είσοδοι που προεξέχουν του υπόλοιπου κτίσματος, περίτεχνα τελειώματα στα σκέπαστρα, η διπλή σκάλα στο μεγάλο δωμάτιο της εισόδου που οδηγεί στους επάνω ορόφους, είναι στοιχεία που απαντώνται μόνο σε αυτό το χωριό. Το «Σπίτι του Νυμφαίου», ένα Λαογραφικό Μουσείο, το οποίο στεγάζεται σε ένα εκπληκτικό κτίριο στο κέντρο του χωριού, περιγράφει την ιστορία του χωριού και των κατοίκων του. Κοσμήματα, έπιπλα, ρουχισμός, φωτογραφίες, επιστολές, κειμήλια και εργαλεία, γεμίζουν τους χώρους με σεβασμό.
Το 1980 το Νυμφαίο αριθμούσε 35 μόνιμους κατοίκους. Οι Νυμφαιώτες όμως άρχισαν σταδιακά να επιστρέφουν και να ανακαινίζουν τις πατρογονικές τους κατοικίες, πιστοί στην παράδοσή τους, αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά. Ξαναέχτισαν τα καλντερίμια τους και επανέφεραν στη ζωή πάνω από 200 αρχοντικά. Η αστική εικόνα του Βλαχοχωρίου του Νυμφαίου έχει επιστρέψει πια ως τουριστικός προορισμός. Η ευεργεσία διάσημων Νυμφαιωτών, όπως της οικογένειας Μπουτάρη αλλά και η συμβολή του Νικόλαου Μέρτζου, τιμάται από τους ντόπιους κατοίκους δεόντως. Το Νυμφαίο φιλοξενεί το παράρτημα της οργάνωσης «Αρκτούρος», στις παρυφές του χωριού, όπου βρίσκουν καταφύγιο κακοποιημένα από τον άνθρωπο άτομα, κυρίως αρκούδες οι οποίες είναι δύσκολο να ενταχθούν ξανά στο φυσικό περιβάλλον, αφού δεν μεγάλωσαν και δεν έζησαν ποτέ σε αυτό.
Αφού περάσαμε από σημεία του χωριού, ψηφίδες της ζωής του χθες και του σήμερα, μετά από την επίσκεψη στα σπίτια, την ξενάγηση στην πλατεία και την παρουσίαση της Νίκειου Σχολής, η οποία χτίστηκε το 1928 μετά από δωρεά του Ιωάννη Ζαν Νίκου με σχέδια που έφερε ο ίδιος από την Στοκχόλμη και λειτούργησε στο παρελθόν ως γυμνάσιο και αργότερα ως δημοτικό σχολείο, ο Πατέρας Ιωάννης κράτησε το καλύτερο για το τέλος. Η σύζυγός του Ηλέκτρα έχει ετοιμάσει το ομορφότερο σκηνικό στον ομώνυμο ξενώνα που διατηρούν στο χωριό, για να φτιάξει βήμα-βήμα μια παραδοσιακή χορτόπιτα με τσουκνίδες, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο και εκείνη στον πολιτισμό και την καλαισθησία που αποπνέει το Νυμφαίο από την κορυφή ως το…στομάχι. Μέχρι να ψηθεί η πίτα στον ξυλόφουρνο, η φιλοξενία της Ηλέκτρας και του Πατέρα Ιωάννη μεταφράζεται με το σερβίρισμα μικρών εδεσμάτων συνοδεία οίνου και τη συνέχιση των ιστοριών από το χωριό αλλά και όχι μόνο, στον πιο ζεστό χώρο κάθε σπιτιού, αυτόν της κουζίνας.
Περισσότερες φωτογραφίες και λεπτομέρεις στο travel.gr
