Μετάθεση ευθύνης – Από τη στήλη “ΤΟ ΚΟΥΜΠΙ” του Θέμη Απατσίδη

Λένε πως οι κακοτυχίες ποτέ δεν έρχονται μόνες. Και να που μετά την τραγωδία των Τεμπών νέα αγκάθια βυθίζονται βαθιά στις σάρκες της ελληνικής κοινωνίας. Δημοσκόποι, οιωνοσκόποι και κάθε λογής προγνώστες, καταγράφουν έντονο θυμό στο εκλογικό σώμα, εκτεταμένο αίσθημα συλλογικού πένθους και έντονο αντισυστημικό ρεύμα.

Τι φανερώνουν, όμως, αυτά τα σημάδια; Πρώτα και κύρια, μια αδυναμία διαχείρισης τραύματος. Μια κοινωνία αποσβολωμένη, που δαιμονοποιεί το τραγικό γεγονός και το αντιμετωπίζει με εξορκισμούς. Το αποτέλεσμα είναι ότι με τον τρόπο αυτόν δεν επέρχεται κάποια ύφεση ή εκτόνωση, αλλά διατηρείται η πληγή ανοικτή επ’ άπειρον και βιώνεται κατ’ επανάληψη η σκηνή του τραύματος χωρίς περιθώρια λύτρωσης.

Στην πρακτική αντιμετώπισης, συνήθως, ακολουθούμε μια επιλεκτική εστίαση στους “κατά τεκμήριο” ένοχους σταθμάρχες, χωρίς να τολμάμε να αγγίξουμε την αδιασάλευτη τάξη πραγμάτων, που ονομάζεται “ασυλία του κακού δημοσίου υπαλλήλου” και η οποία αναπαράγεται διαρκώς χάρη στην ανοχή των καλών δημοσίων υπαλλήλων.

Από την άλλη, ως κοινωνία αποδοκιμάζουμε βροντερά τον υπουργό που κάνει ρουσφέτι, ενώ την ίδια στιγμή συγχαίρουμε τον υπάλληλο που καρπώνεται το ρουσφέτι.

Επιπλέον, διατρανώνουμε εύκολα την αντίθεσή μας στον αόρατο καπιταλισμό και αβίαστα εκστομίζουμε αόριστες φράσεις του τύπου «γαμ@ τα υπουργεία σας». Όταν, όμως, συναντηθούμε κατά πρόσωπο με τον ένοχο, μας καταλαμβάνει μια ανεξήγητη συμπόνια. Θεωρούμε «κρίμα να χάσει τη δουλειά του» και προτιμάμε, δυστυχώς, να «χάσει η μάνα τα παιδιά της». Κάποια στιγμή πρέπει να καταλάβουμε ως κοινωνία, πως η θέση που διατηρεί ο κάθε δημόσιος υπάλληλος δημιουργήθηκε για να υπηρετεί την κοινωνία και όχι για να πληρώνεται ο υπάλληλος ή να υποχωρήσει η ανεργία.

Ποιος φταίει τελικά; Όλες οι κυβερνήσεις, κάποιοι υπάλληλοι ή μήπως η υποκρισία μιας κοινωνίας αδιάφορης, κλεισμένης ερμητικά στον εαυτό της, η οποία εκρήγνυται μόνο για να υποδείξει τις ευθύνες των άλλων, αποσιωπώντας συστηματικά τις δικές της;

Για να μην έχουμε ψευδαισθήσεις, κατά βάθος εφαρμόζουμε τη γνωστή πρακτική του αποδιοπομπαίου τράγου. Εντοπίζουμε ένα άτομο, έναν αποκλειστικό υπαίτιο, στον οποίο φορτώνουμε όλες τις ευθύνες. Στην ουσία, όμως, μετακυλίουμε πάνω του τις δικές μας ενοχές. Το εξιλαστήριο θύμα είναι ένας μηχανισμός εκτροπής, μεταφόρτωσης και εξαγωγής της συλλογικής ευθύνης σε εξωτερικούς παράγοντες, ώστε να επέλθει η κάθαρση και γυρίσουμε πλευρό, ώστε να συνεχίσουμε ανέμελα τη ραστώνη μας.

Έρρωσθε!
-… πάντα βρίσκεται ένα εξιλαστήριο θύμα να σηκώσει τις ενοχές μας …-