Η μέδουσα και η τσούχτρα αποτελούν συχή ανησυχία για τους κολυμβητές στις ελληνικές θάλασσες. Η Γενική Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής, σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τα είδη των μεδουσών που εμφανίζονται στις ελληνικές ακτές και τους τρόπους αντιμετώπισης των τσιμπημάτων.
Διαβάστε: Ιδανικός ή καταστροφικός ο συνδυασμός “καρπούζι με φέτα”; Τι κρύβει η καλοκαιρινή λιχουδιά
Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στη μέδουσα και την τσούχτρα;
Οι μέδουσες και τσούχτρες αποτελούν μια μεγάλη ομάδα ζελατινοειδών οργανισμών του ζωοπλαγκτού που υπάρχουν σε όλες τις θάλασσες του παγκόσμιου ωκεανού. Διαθέτουν σημαντική ενεργητική κίνηση, αλλά η εξάπλωσή τους εξαρτάται κυρίως από τα θαλάσσια ρεύματα.
Στις ελληνικές θάλασσες, οι μέδουσες εμφανίζονται σε μεγάλους πληθυσμούς με περιοδικότητα 10-12 ετών, παρόμοια με άλλες μεσογειακές χώρες. Οι τσούχτρες παραμένουν στις θάλασσές μας για δύο έως τρία χρόνια, ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Οι περισσότερες μέδουσες που ζουν στις ελληνικές θάλασσες δεν είναι τσούχτρες. Τσούχτρες ονομάζουμε μόνο συγκεκριμένα είδη μέδουσας που προκαλούν ενοχλητικά τσιμπήματα στον άνθρωπο.
Όλες οι μέδουσες τσιμπούν επειδή διαθέτουν κνιδοκύτταρα που εκκρίνουν τοξικές ουσίες. Ωστόσο, το τσίμπημα μερικών δεν είναι ενοχλητικό για τον άνθρωπο, όπως συμβαίνει με τις μέδουσες γυαλιά.
Τα κυριότερα είδη στις ελληνικές θάλασσες
Οι μέδουσες που συναντάμε πιο συχνά στις ελληνικές θάλασσες είναι η Aurelia aurita, η Cotylorhiza tuberculata, η Rhizostoma pulmo και η Pelagia noctiluca. Η πιο κοινή τσούχτρα είναι η Pelagia noctiluca, η οποία ζει στην ανοιχτή θάλασσα.
Είναι εσφαλμένη η εντύπωση ότι η παρουσία των τσουχτρών ενθαρρύνεται από τη ρύπανση. Οι πληθυσμιακές διακυμάνσεις της Pelagia noctiluca συνδέονται με τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας της θάλασσας και άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες που επηρεάζονται από τις κλιματικές αλλαγές.
Τρόποι αντιμετώπισης των τσιμπημάτων
Η επαφή με τις τσούχτρες σπάνια προκαλεί σοβαρά προβλήματα, εκτός από αλλεργικά άτομα. Το τσίμπημα της μέδουσας είναι από δυσάρεστο έως επώδυνο, λόγω του υγρού που απελευθερώνεται αντανακλαστικά από το σώμα της για προστασία ή παράλυση της λείας.
Τα τσιμπήματα των ελληνικών μεδουσών δεν είναι θανατηφόρα. Ωστόσο, το τσίμπημα κάποιων μεδουσών προκαλεί οξύ πόνο και μπορεί να προκαλέσει αναφυλαξία. Αλλεργικά άτομα που τσιμπηθούν από τσούχτρα θα πρέπει να βγουν αμέσως από το νερό.
Πρώτες βοήθειες για τσιμπήματα μέδουσας
• Τοποθετήστε ξίδι στην πληγή ή εναλλακτικά χρησιμοποιήστε θαλασσινό νερό
• Αποφύγετε το φρέσκο νερό, τον κνησμό, το οινόπνευμα και την αμμωνία
• Αφαιρέστε τα πλοκάμια με ειδικά γάντια
• Χρησιμοποιήστε αφρό ξυρίσματος και ξυράφι για τα εναπομείναντα κνιδοκύτταρα
• Χορηγήστε αντιισταμινικές ουσίες για τον κνησμό
• Οι αλλεργικοί πρέπει να έχουν πάντα ένεση αδρεναλίνης ή κορτιζόνης
Ένα ζεστό μπάνιο μπορεί επίσης να βοηθήσει, εκτός από περιπτώσεις υποθερμίας. Οδοντόκρεμα με σόδα και πάγος μπορούν εναλλακτικά να χρησιμοποιηθούν για την απομάκρυνση του δηλητηρίου.
Μύθοι και αλήθειες για τις μέδουσες και τσούχτρες
Στο άκουσμα της μέδουσας ή της τσούχτρας, το μόνο που έρχεται στο μυαλό όλων είναι να τα μαζέψουν και να φύγουν γρήγορα για άλλη παραλία. Γνωρίζετε, όμως, πραγματικά ποια είναι η μέδουσα, ποια η τσούχτρα, πότε κινδυνεύετε από αυτές και πώς να αντιμετωπίσετε ένα ενδεχόμενο τσίμπημα; Μάθετε ό,τι δεν γνωρίζατε μέχρι σήμερα για τα… αντιπαθητικά αυτά ασπόνδυλα, προκειμένου να είστε κατάλληλα προετοιμασμένοι αν τυχόν βρεθείτε πρόσωπο με πρόσωπο.
1.Δεν είναι όλες οι μέδουσες επικίνδυνες.
Πριν ξεκινήσετε να το βάλετε στα πόδια στη θέα ενός θαλάσσιου πλάσματος που μοιάζει με… ζελέ με πλοκάμια, ίσως σας καθησυχάσει το γεγονός ότι παρ’ όλο που υπάρχουν συνολικά 1500 είδη μεδουσών, στη Μεσόγειο μόνο τα 20-30 από αυτά είναι τα πιο κοινά. Κι ενώ όλες οι μέδουσες «τσιμπούν», δεν είναι όλων το τσίμπημα ενοχλητικό ή επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Τα είδη που μπορούν να μας τσιμπήσουν προκαλώντας ερυθρότητα και κνησμό, είναι οι γνωστές και καθόλου αγαπητές μας τσούχτρες, οι οποίες ανήκουν και αυτές στην οικογένεια των μεδουσών. Στην Ελλάδα, η μόνη μέδουσα που είναι και τσούχτρα είναι μοβ χρώματος με 8 λεπτά πλοκάμια και 4 παχύτερα και ονομάζεται Pelagia noctiluca («Πελαγία που λάμπει στο σκοτάδι»). Οι καφέ μέδουσες που συνήθως συναντάμε κατά τους καλοκαιρινούς μήνες στις θάλασσες είναι οι λεγόμενες “σαλούφες” ή σαλιάρες και είναι σχετικά ακίνδυνες.
2. Δεν αποτελούν δείγμα ότι η θάλασσα είναι βρώμικη
Είναι πολύ συνηθισμένη η αντίληψη ότι η θαλάσσια ρύπανση ενθαρρύνει την ύπαρξη τσούχτρας ή μέδουσας. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν ισχύει, αφού η αύξηση του πληθυσμού της πιο κοινής τσούχτρας στην Ελλάδα, της Pelagia noctiluca, έχει αποδειχτεί πως δεν σχετίζεται με τη ρύπανση, αλλά με άλλους παράγοντες όπως οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας, οι κλιματικές αλλαγές, η υπεραλίευση που λιγοστεύει τα ψάρια που τρώνε τις μέδουσες κ.ά.
3. Τι να κάνετε αν συναντήσετε μέδουσες και τσούχτρες στο μπάνιο σας
Αν εκεί που κολυμπάτε αναγνωρίσετε την τσούχτρα Pelagia noctiluca, με το χαρακτηριστικό μοβ της χρώμα, θα πρέπει να απομακρυνθείτε προκειμένου να μην υποστείτε το τσίμπημά της. Σε κάθε άλλη περίπτωση, οι μέδουσες είναι ακίνδυνες και αν δεν σας ενοχλούν αισθητικά, μπορείτε να κολυμπήσετε άφοβα δίπλα τους. Επειδή, όμως, ποτέ δεν μπορείτε να είστε σίγουροι για το τι έχετε απέναντί σας, καλό θα ήταν να μην επιχειρήσετε να πιάσετε τη μέδουσα ή να την βγάλετε έξω, ενώ καλό είναι να απομακρύνετε και τα παιδιά που το δέρμα τους είναι πιο ευαίσθητο.
4. Η σοβαρότητα του τσιμπήματος της τσούχτρας ποικίλλει
Η τσούχτρα που έρχεται σε επαφή με έναν άλλο οργανισμό, απελευθερώνει υγρό προκειμένου να προστατευτεί από τους εχθρούς της και να παραλύσει τη λεία της. Όταν, λοιπόν, έρχεται σε επαφή και με τον άνθρωπο, η τακτική της δεν αλλάζει. Συνήθως, το τσίμπημά της αποτελεί μια δυσάρεστη ενόχληση, προκαλώντας ερυθρότητα και κνησμό, ενώ σε περιπτώσεις αλλεργίας μπορεί να προκαλέσει πιο σοβαρά προβλήματα.
5. Αναγνωρίστε τα συμπτώματα μετά το τσίμπημα
Τα συμπτώματα μετά το τσίμπημα ποικίλλουν, επίσης, και μπορεί να κυμαίνονται από πόνο σαν κάψιμο που ενδέχεται να είναι έντονος και ερυθρότητα δέρματος (που είναι και τα πιο συνηθισμένα), μέχρι ναυτία, κεφαλαλγία, ταχυκαρδία, εμετό, δύσπνοια, διάρροια και πτώση της πίεσης.
6. Τι πρέπει να κάνετε αν σας τσιμπήσει τσούχτρα
Αρχικά πρέπει να ξεπλύνετε την περιοχή με θαλασσινό νερό, αφαιρώντας έπειτα τα κολλημένα πλοκάμια και στη συνέχεια να τοποθετήσετε στο σημείο του τσιμπήματος κρύες κομπρέσες ή πάγο. Μόλις ολοκληρώσετε αυτή τη διαδικασία, πρέπει να εφαρμόσετε στην περιοχή μια κορτιζονούχο κρέμα, η οποία θα σας ανακουφίσει από το τσούξιμο και τη φαγούρα και θα περιορίσει την τοπική φλεγμονώδη αντίδραση. Εναλλακτικά, για την αντιμετώπιση του τσουξίματος και της φαγούρας μπορείτε να χρησιμοποιήσετε κομπρέσες με ξίδι και νερό. Ακόμη, τα αντισταμινικά χάπια μπορεί να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων. Σε κάθε περίπτωση, καλό είναι να επισκεφτείτε γιατρό, ειδικά αν τα συμπτώματα είναι έντονα και δεν υποχωρούν, καθώς υπάρχει περίπτωση να χρειαστείτε ένεση κορτιζόνης.
7. Τι να μην κάνετε μετά το τσίμπημα
Μην απομακρύνετε τα κολλημένα στο δέρμα σας πλοκάμια με γυμνό χέρι, καθώς έτσι μπορεί να μεταφέρετε τον ερεθισμό και στα χέρια σας. Πρέπει, επίσης, να μη χρησιμοποιήσετε σε καμία περίπτωση γλυκό νερό για να ξεπλύνετε την περιοχή, καθώς αυτό μπορεί να ενεργοποιήσει τα κεντριά που έχουν μείνει στο δέρμα σας. Τέλος, αποφύγετε να πιέσετε την πάσχουσα περιοχή με βρόμικα χέρια, μεταφέροντας μικρόβια στο σημείο του τσιμπήματος.
8. Για πολλούς οι μέδουσες αποτελούν ωραιότατο… σνακ!
Σίγουρα δεν θα φανταζόσασταν ποτέ ότι θα μπορούσατε να τσιμπολογάτε μια μέδουσα, αλλά οι Κινέζοι φαίνεται να μη συμφωνούν. Απ’ ό,τι φαίνεται, οι μέδουσες αποτελούν σημαντική πηγή τροφής για τους Κινέζους και άλλους Ασιάτες. Στην Κίνα συγκεκριμένα, οι μέδουσες αφαλατώνονται και αποτελούν στη συνέχεια… μεζεδάκι, είτε μαγειρεμένο, είτε ωμό.
9. Ποιοι είναι οι φυσικοί εχθροί στις μέδουσες και τσούχτρες;
Φυσικοί εχθροί στις έδουσες και τσούχτρες είναι οι θαλάσσιες χελώνες και ορισμένα ψάρια. Ωστόσο, δεν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτούς για τον έλεγχο του πληθυσμού της τσούχτρας καθώς, η περιοδικότητα εμφάνισης των πυκνών πληθυσμών της εξαρτάται κυρίως από φυσικούς παράγοντες, όπως είναι η αυξημένη θερμοκρασία της θάλασσας κατά την περίοδο ανάπτυξης των νεαρών τσουχτρών.
