Με μεγάλη επιτυχία αναβιώνει μετά από 3 χρόνια το έθιμο των Λαζαρίνων στην Αιανή

Μετά από 3 χρόνια επανήλθε φέτος δυναμικά το έθιμο των Λαζαρίνων στην Αιανή Κοζάνης με την υποστήριξη της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας,(μέσω της Εταιρίας Τουρισμού), και όλων των φορέων της Αιανής (ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης) με τριήμερες εκδηλώσεις που κορυφώθηκαν το Σάββατο του Λαζάρου.

Μέρες πριν, οι πολύχρωμες παραδοσιακές φορεσιές των Λαζαρίνων με τα περίτεχνα κοσμήματα και τα μοναδικά διαδήματα βγαίνουν από τις ντουλάπες και τις προθήκες για να φρεσκαριστούν και να ενώσουν το παρελθόν με το παρόν.

Το έθιμο έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και σχετίζεται με την αναγέννηση της φύσης και την ανανέωση της ζωής και μοιάζει με τα γνωστά «Παρθένεια» της αρχαιότητας. Ερευνητές της παράδοσης, μελετώντας το έθιμο σε διάφορες περιοχές της ηπειρωτικής και νησιωτικής χώρας, θεωρούν ότι τα Λαζαριάτικα ή Λαζαριανά τραγούδια σχετίζονται με τα αρχαία κάλαντα της εαρινής πρωτοχρονιάς που προσαρμόστηκαν στις ανοιξιάτικες γιορτές, όπως το Σάββατο του Λαζάρου, προάγγελος της ανάστασης του Κυρίου.

Η αποκλειστική συμμετοχή των κοριτσιών εξηγείται με το γεγονός ότι ο Λάζαρος είχε μόνο αδερφές. Στους χρόνους της τουρκοκρατίας συμβόλιζε την ελπίδα του σκλαβωμένου γένους για την εθνική ανάσταση. Στους κατοπινούς χρόνους, στην Αιανή και την ευρύτερη περιοχή της Ελίμειας, πήρε περισσότερο τον χαρακτήρα γυναικείου χορευτικού δρώμενου, όπου έπαιρναν μέρος οι έφηβες και οι γυναίκες σε ηλικία γάμου.

Παλιότερα την παραμονή του Λαζάρου οι νεαρές ανύπαντρες γυναίκες συγκεντρώνονταν στο κονάκι, (ένα σπίτι που όριζαν σε μια γειτονιά). Διασκέδαζαν, προετοίμαζαν τις στολές τους και σχημάτιζαν τα μπλίκια (παρέες). Από εκεί ξεκινούσαν για να επισκεφθούν τους μαχαλάδες (συνήθως τις μισές γειτονιές του χωριού), όπου χόρευαν και τραγουδούσαν προσαρμόζοντας το τραγούδι τους για τη νοικοκυρά ή τον νοικοκύρη, τον παπά, το δάσκαλο, τον πρόεδρο της κοινότητας που τους υποδέχονταν και κατέληγαν στην πλατεία του χωριού για να τραγουδήσουν αντιφωνικά (εκ περιτροπής) τα τραγούδια του «Λάζαρη».

Από το κονάκι ξεκινούσαν και την επομένη, ανήμερα του Λαζάρου, τα μπλίκια των Λαζαρίνων για να επισκεφθούν και τα υπόλοιπα σπίτια του χωριού και το απόγευμα συγκεντρώνονταν το ένα μετά το άλλο στην κεντρική πλατεία για τον τρανό χορό «το Τσιντσιρό», το αποκορύφωμα του δρώμενου. Κάθε «μπλίκι» που έφτανε στην πλατεία, διέκοπτε το τραγούδι των άλλων, έμπαινε στην αρχή του χορού κι έλεγε το τραγούδι «Τσιντσιρό», σε στίχους του τοπικού γλωσσικού ιδιώματος.

Οι Λαζαρίνες της Αιανής φέρουν καταστόλιστες τοπικές ενδυμασίες, οι οποίες διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία του κοριτσιού. Ξεχωρίζουν τα κοσμήματα όπως καδένες, φλουριά, πόρπες, αλυσίδες, χαϊμαλιά, κιουστέκια, δείγματα της γιαννιώτικης λαϊκής τέχνης, καθώς και το διάδημα που φέρουν στο κεφάλι τους (το λουδ’=λουλούδι) από τριαντάφυλλα κι άλλα λουλούδια, σύμβολα της γονιμότητας, πλεγμένα από στέφανα γάμων.

«Το διάδημα», σύμφωνα με τον Κώστα Σιαμπανόπουλο, εκ των εμπνευστών-δημιουργών του Λαογραφικού Μουσείου Κοζάνης, «έχει συμβολικό χαρακτήρα και το φέρουν οι Λαζαρίνες σε ανάμνηση του χρυσού στεφανώματος του Βασιλιά Φιλίππου Β’ στις Αιαναίες γυναίκες που ρίχτηκαν με γενναιότητα στη μάχη με εχθρικά φύλα».

Στο Τσιντσιρό μπορούσαν να συμμετέχουν αρραβωνιασμένες και νιόπαντρες. Ο συγκεκριμένος χορός αποτελεί και την ιδιαιτερότητα της Αιανής στο δρώμενο, αφού στα άλλα χωριά της Ελίμειας (Λευκοπηγή, Κρόκος, Αγία Παρασκευή) το έθιμο περιορίζεται μόνο σε επισκέψεις των Λαζαρίνων στα σπίτια. Την Κυριακή των Βαΐων μετά το εκκλησίασμα οι γυναίκες της Αιανής έστηναν τρανό χορό έξω από την εκκλησία του «Αη-Γιώργη» ή στην πλατεία με Βαϊάτικα τραγούδια.

Τις τελευταίες δεκαετίες το έθιμο επικεντρώθηκε στην ημέρα του Σαββάτου του Λαζάρου, ενώ οι επισκέψεις στα σπίτια γίνονται μόνο από «μικρές Λαζαρίνες» από μικρά κορίτσια κι έφηβες έως 15 χρόνων, με τις μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες του χωριού να συμμετέχουν στον τρανό χορό. Λόγω της πανδημίας το 2020 και το 2021 οι εκδηλώσεις δεν πραγματοποιήθηκαν.

Πριν από την πανδημία οι Λαζαρίνες της Αιανής είχαν προχωρήσει σε δράσεις εξωστρέφειας, παρουσιάζοντας το έθιμο κι εκτός των ορίων του πρώην δήμου Αιανής (Κοζάνη, Θεσσαλονίκη, Καβάλα), έχοντας την ενεργό στήριξη του συνόλου των κατοίκων, της τοπικής αυτοδιοίκησης και κυρίως των καλλιτεχνών της Αιανής (μουσικών, φωτογράφων, λογοτεχνών, επιστημόνων, εκπαιδευτικών κ.ά.), ενώ ο εικαστικός Σωτήρης Σιουτζιούκης με το «κεντημένο» γραφιστικό λογότυπο του «λ» προσέδωσε την οπτική ταυτότητα των Λαζαρίνων της Αιανής.

Οι εκδηλώσεις ξεκίνησαν την Παρασκευή (7/4) με την παρουσίαση δυο πρωτότυπων εργασιών για τα τραγούδια των Λαζαρίνων στην αίθουσα Τέχνης του Πνευματικού Κέντρου Αιανής.

Συγκεκριμένα η ιστορική ενθομουσιολόγος Αθηνά Κατσανεβάκη μέλος ΕΕΠ του ΤΜΣ του ΑΠΘ παρουσίασε την «Ετεροφωνία στο τραγούδι της Πίνδου και η εξήγηση για την ομοφωνία των τραγουδιών της Αιανής» ενώ ο φιλόλογος Γρηγόρης Κοντός μίλησε με θέμα «Το Τσιντσιρό της Αιανής : Μια ατελής φιλολογική ανάγνωση». Θα ακολουθήσει μουσική εκδηλωση με την χορωδία του Δήμου Λαυρίου.

Το Σάββατο του Λαζάρου(8/4) οι μικρές Λαζαρίνες κρατώντας τα καλαθάκια (για τα αυγά που προσφέρουν οι νοικοκυρές) ξεκίνησαν σε μπλίκια τις επισκέψεις στις γειτονιές του χωριού γύρω στις 4 μμ.

Στις 5 μπροστά στον ιερό ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου(ένα από τα σπουδιαότερα βυζαντινά μνημεία της Δυτικής Μακεδονίας) οι Λαζαρίνες μία-μία τήρησαν το έθιμο της γάστρας, και λίγο αργότερα στις 6 μμ ξεκίνησε ο τρανός χορός «Τσιντσιρό» από τις Λαζαρίνες όλων των ηλικιών στην κεντρική πλατεία που αποτελεί και την κορύφωση του εθίμου.

Στις 8 μμ οι Λαζαρίνες συγκεντρώθηκαν στο Κονάκι στην αίθουσα του Πολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου(ΠΜΣ) Αιανής.

Σήμερα Κυριακή των Βαίων(9/4) μετά την Θεία Λειτουργία γύρω στις 11 πμ θα στηθεί ο χορός των γυναικών της Αιανής με Βαϊάτικα τραγούδια από την χορωδία γυναικών του ΠΜΣ στην κεντρική πλατεία και στις 6 μμ της ίδιας μέρας έχει προγραμματιστεί παρουσίαση χορευτικών τμημάτων με το συγκρότημα του Γιάννη Γρίβα και στην οποία συμμετέχουν ο ΠΜΣ Αιανής η «Πρόοδος», ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μεγαλολιβαδιωτών Πάικου και ο Πολιτιστικός Εξωραικστικός Σύλλογος Βλαχογιαννίου.

Φωτογραφίες fb Γιώργου Χριστοφορίδη