Η ΠΟΕ (Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδας) είναι αυτή τη στιγμή η μεγαλύτερη ομοσπονδία του ελλαδικού ποντιακού ελληνισμού. Ιδρύθηκε το έτος 2004 ως αποτέλεσμα μιας δυσανεξίας που χαρακτήριζε κυρίως το χώρο της Βόρειας Ελλάδας (ΠΟΠΣ, ΟΠΣΒΕ, Παλιννοστούντες, πλήθος διαφωνούντων). Στο χώρο της Αθήνας η κατάσταση ήταν διαφορετική. Υπήρχε μια εξαιρετικά σημαντική ομοσπονδία με πλούσια δράση και σύγχρονη αντίληψη των πραγμάτων η ΟΠΣΝΕ (Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων Ν. Ελλάδας). Όμως το κλίμα εκείνης της εποχής και η ψευδαίσθηση ότι θα μπορούσε να διαμορφωθεί μια ενιαία πανελλαδική ομοσπονδία επηρέασε κάποια λίγα και σοβαρά στελέχη της Αθήνας, τα οποία πίεσαν το Δ.Σ. της ΟΠΣΝΕ για να δεχτεί την αυτοδιάλυση και την ένταξη στο νέο σχήμα. Να σημειώσουμε ότι κανένα από αυτά τα στελέχη που τότε πήραν την πρωτοβουλία (μεταξύ αυτών και εγώ) δεν ανέχτηκε τον αντιδημοκρατικό και αντιδραστικό τρόπο λειτουργίας που επέβαλε ο κ. Γ. Παρχαρίδης στη νέα Ομοσπονδία. Η προσωπική μου ευθύνη για την αυτοδιάλυση της ΟΠΣΝΕ με οδηγεί σήμερα στην προσπάθεια ανίχνευσης δυνατοτήτων σωτηρίας της ΠΟΕ από την εξαθλίωση.
Τι θέλαμε από την ΠΟΕ και τι ΔΕΝ βρήκαμε
Η ενασχόληση με τα του οργανωμένου ποντιακού χώρου υπήρξε από χρόνια κομμάτι των δραστηριοτήτων μου. Αιτίες γι αυτή την ενασχόληση ήταν η αντίληψη ότι, ίσως, ο ποντιακός ελληνισμός μπορούσε:
- να συμβάλλει καθοριστικά στην αλλαγή πολλών εμπεδωμένων αντιλήψεων στην Ελλάδα.
- Να την οδηγήσει στην υπέρβαση των «παλαιοελλαδικών» της καθηλώσεων για τις ιστορικές εξελίξεις,
- να κατανοήσει βαθύτερα τις διεργασίες που οδήγησαν στη δημιουργία των εθνών-κρατών, στον τρόπο που διαμορφώθηκαν οι σημερινές γεωπολιτικές σταθερές.
- Να εντάξει στη συλλογική μνήμη τον ελληνισμό της Ανατολής και της πρώην ΕΣΣΔ, καθώς και ιστορικά γεγονότα όπως η Γενοκτονία ή οι σταλινικές διώξεις.
Ίσως να ήταν η αυταπάτη ότι θα μπορούσε να οργανωθεί καλύτερα η αντιμετώπιση του κοινωνικού προβλήματος που προκλήθηκε με την έλευση των δεκάδων χιλιάδων νέων ομογενών προσφύγων από την πρώην ΕΣΣΔ. Ίσως πάλι, ότι ο ελλαδικός ποντιακός χώρος θα μπορούσε να κατανοήσει τις νέες διεθνείς προκλήσεις και να αναδειχθεί ως σύνδεσμος μεταξύ της ευρωπαϊκής Ελλάδας και των νέων χωρών που προέκυψαν από τη σοβιετική κατάρρευση, όπου κατοικούσε μια σημαντική ελληνική διασπορά παραγνωρισμένη απ’ όλους. Ίσως η ψευδαίσθηση ότι θα μπορούσε, με ένα πιο συγκροτημένο τρόπο, να έχει το ρόλο της γέφυρας με τους ελληνόφωνους της Τουρκίας.
Δυστυχώς αυτές οι προσδοκίες δεν επαληθεύτηκαν. Ο τρόπος μεταχείρισης της ΠΟΕ από το παλαιό καθεστώς ήταν μειωτικός για το ίδιο το εγχείρημα. Οι εσωτερικές διαδικασίες του Διοικητικού Συμβούλιου υπερβολικά υποβαθμισμένες από μια κυριαρχική προεδρική παρουσία που απεχθανόταν κάθε κριτικό λόγο, κάθε συζήτηση σε βάθος. Η επιφανειακή αντιμετώπιση των ποντιακών θεμάτων σύντομα οδήγησε στον παραμερισμό των μεγάλων κοινωνικών και ιδεολογικών ζητημάτων προς όφελος της γλεντζέδικης αντιμετώπισης των λειτουργιών της ομοσπονδίας. Όπως επίσης και της ανάδειξης στον υπέρτατο στόχο της αλλαγής του καθεστώτος του κατ’ όνομα μοναστηριού της Παναγίας Σουμελά του Βερμίου όρους. Ένα διεκδικούμενο αντικείμενο του πόθου, μόνιμο στοιχεία αντιπαράθεσης της Ευξείνου Λέσχης με το Ίδρυμα της Παναγίας Σουμελά, μετετράπη στον υπέρτατο σκοπό της πανελλαδικής μας Ομοσπονδίας, παραμερίζοντας κάθε τι άλλο.
Η στραβή πορεία του 2010 και η αποχώρηση των ‘Αργοναυτών»
Δυστυχώς, η μεγαλύτερη ελλαδική Ομοσπονδία των Ποντίων δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τη νεοελληνική κακοδαιμονία της παραταξιοποίησης, του φανατισμού, του αποκλεισμού των μη “κολλητών” και της αδυναμίας σύνθεσης των διαφορετικών αντιλήψεων. Η κατηφόρα και αλλατρίωση επήλθαν οριστικά με τις εκλογές του 2010, καθώς και με την αλλαγή του καταστατικού που προηγήθηκε. Η μεθόδευση αυτή είχε εξαναγκάσει τους ¨Αργοναύτες-Κομνηνούς», έναν από τους ιστορικούς συλλόγους της Ελλάδας -που είχε καθοριστικό ρόλο στην έναταξη των συλλόγων της νότιας Ελλάδας στο εγχείρημα της ΠΟΕ- να αποχωρήσει από την Ομοσπονδία. Το κείμενο, με το οποίο αναλύονταν οι λόγοι της αποχώρης ήταν αποκαλυπτικό της κατάπτωσης της ΠΟΕ. Αναφέρουμε κάποιους από αυτούς:
«Σήμερα, έχει το θάρρος (ο σύλλογος Αργοανύτες-Κομνηνοί) να κοιτάει κατάματα, ακόμη και αυτοκριτικά την ιστορία των τελευταίων χρόνων και να παραδέχεται ότι: ‘’δυστυχώς, η προσπάθεια επανασύνθεσης και ενωτικής έκφρασης του Ποντιακού χώρου, μέσω της Π.Ο.Ε. απέτυχε‘’.
- Απέτυχε διότι δεν φρόντισε ποτέ να αυτονομηθεί οικονομικά, αλλά αρκέστηκε να φλερτάρει με τα εκάστοτε πολιτειακά κονδύλια.
- Απέτυχε διότι δεν φρόντισε να δουλέψει σε νέες πτυχές του Ποντιακού Ζητήματος, αλλά αναλώθηκε σε οργανωτικού τύπου παθολογίες που τελικά μας τραυμάτισαν όλους βαριά και μας πλήγωσαν άδικα.
- Απέτυχε διότι δεν λειτούργησε ποτέ ως καθοδηγητικό όργανο που τόσο μεγάλη ανάγκη έχει ο χώρος μας και δεν εκμεταλλεύτηκε το πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό του ποντιακού χώρου που ξεχειλίζει από προσωπικές πρωτοβουλίες και δράσεις, αλλά αρκέστηκε –με περίσσια εσωστρέφεια- να επικαλείται ως δικές της, ιστορικές επιτυχίες τρίτων.
- Απέτυχε διότι υπαναχώρησε προκλητικά από τις αρχικές καταστατικές δεσμεύσεις της, που εγγυώντο για πρώτη φορά στην ιστορία του ποντιακού χώρου ότι καμία προσωπική στρατηγική δεν θα μπορούσε να επιβληθεί ως καθεστώς-τροχοπέδη στη δημοκρατική εξέλιξη του χώρου.
Οι Αργοναύται-Κομνηνοί αρνούνται να συμμετάσχουν σε μια συνεχή τριβή και αντιπαράθεση ομάδων και εξουσιών, γιατί αυτό δεν κάνει κανέναν μας καλύτερο Πόντιο.
Πιστεύουμε ότι όλες οι πτυχές του Ποντιακού Ζητήματος είναι πολιτικές και όχι κομματικές. Κρίνονται δε, στα πεδία της αυτονομίας των θεσμικών μας οργάνων από κυβερνήσεις και κόμματα και όχι στα οργανογράμματα των εξαρτημένων ρόλων.
Κάνοντας και τη δική μας αυτοκριτική, νοιώθουμε ότι οφείλουμε να προχωρήσουμε σε μία άλλη αντίληψη για το ρόλο, τις ευθύνες και αυτά που ιστορικά εκπροσωπούμε….»
Δυστυχώς η ηγετική ομάδα της ΠΟΕ δεν έλαβε υπόψη τις επισημάνσεις αυτές για να ανακόψει την καθοδική πορεία. Συνέχισε να πορεύεται με τον ίδιο τρόπο. Γνωρίζουμε πλέον ότι η αρνητική πορεία ήταν αποτέλεσμα της κομματικής εμπάθειας, της ημιμάθειας και της αναζήτησης φανταστικών εχθρών εντός του ποντιακού χώρου.
- Στη θέση της σύνθεσης επελέγη η αντίθεση.
- Στη θέση του διαλόγου η απόρριψη.
- Αντί της συναδελφικής αλληλεγγύης καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια περιθωριοποίησης συμπατριωτών.
- Αντί της εξωστρέφειας το κύριο χαρακτηριστικό είναι η εσωστρέφεια.
- Στη θέση της γνώσης και της αξιοπρεπούς διεκδίκησης της ιστορικής μνήμης, η υποταγή σε αλλότρια συμφέροντα, η συγκάλυψη των ευθυνών των ενόχων…
Πριν από λίγα χρόνια, με αφορμή κάποιες απαράδεκτες, συμπλεγματικές και προσβλητικές δηλώσεις που έκανε ο τότε πρόεδρος της ΠΟΕ, στον οποίο ο Γιώργος Παρχαρίδης είχε δώσει το δαχτυλίδι της διαδοχής, είχα καταθέσει δημοσίως τις παρακάτω σκέψεις, οι οποίες παραμένουν επίκαιρες.
Μπορεί να σωθεί το πείραμα της ΠΟΕ;
Το ερώτημα αυτό απασχολεί εδώ και χρόνια αρκετούς από αυτούς που πρωτοστάτησαν στην ίδρυση της πανελλαδικής Ομοσπονδίας. Το κρίσιμο σημείο που θα κρίνει (ή, έκρινε!) την απάντηση είναι (ήταν) η στάση των υγιών πρωτοβάθμιων συλλόγων απέναντι στην αλλοτρίωση και στην επικράτηση της πλέον χείριστης μορφής συνδικαλισμού στα δευτεροβάθμια όργανα. Γιατί -όπως πολλοί εκτιμούν- οι συνδικαλιστές του οργανωμένου ποντιακού χώρου -ειδικά του δευτεροβάθμιου αλλά και των Ιδρυμάτων- «πουλούν» Γενοκτονία, θρησκοληψία και δάκρυ. Άλλοι για ένα άδειο πουκάμισο και άλλοι για πολύ συγκεκριμένα υλικά οφέλη. Αυτή τελικά είναι η τεράστια διαφορά του ποντιακού χώρου από τον αρμενικό ή τον εβραϊκό: Η απουσία μια σοβαρής ηγεσίας, τόσο στον οργανωμένο χώρο, όσο και στον πνευματικό.
Το πρόβλημα μπορεί να συνειδητοποιηθεί μόνο με τον απολογισμό των είκοσι χρόνων από την αναγνώριση της Γενοκτονίας: Ο ποντιακός χώρος βρίσκεται παντελώς εκτός των κέντρων που αναπαράγεται η συλλογική μνήμη, πλην κάποιων εκδηλώσεων που διοργανώνουν αυτοβούλως καθηγητές και δάσκαλοι. Και κυρίως βρίσκεται εντελώς εκτός της ιστοριογραφικής κοινότητας. Οι μόνοι που υποστηρίζουν τη συγκεκριμένη εκδοχή της Ιστορίας είναι κάποιοι λίγοι προσφυγικής καταγωγής ιστορικοί. Η συντριπτική κοινότητα των επιστημόνων ιστορικών αγνοεί εντελώς αυτά τα ιστορικά γεγονότα ή κρατά μια επιφυλακτική στάση, ενώ αναπτύσσεται και η τάση της δημόσιας αμφισβήτησης. Ακόμα και από τα μεγάλα συνέδρια, που οργανώθηκαν για την αποτίμηση της Μεταπολίτευσης (περ. ‘Historein’, Δεκέμβρης του ’12 και Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης, Δεκέμβριος ’14), απουσίαζε παντελώς οποιαδήποτε αναφορά στο προσφυγικό κίνημα των δεκαετιών ’80 και ΄90 που έκανε την πλέον έντονη παρέμβαση στην κίνηση των ιδεών στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.
Απογοητευτικό επίσης είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει ούτε μια έδρα σπουδών για τον ελληνισμό της Ανατολής στα Πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης (Αριστοτέλειο και Μακεδονίας..) και αυτό δεν φαίνεται να απασχολεί ουσιαστικά κανέναν από τους ταγούς του οργανωμένου ποντιακού ελληνισμού. Έπρεπε να έρθει ο Ιβάν Σαββίδης και με τα ρωσικά ρούβλια να επιχορηγήσει τη δημιουργία Έδρας Ποντιακού Ελληνισμού στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.
Τι θα μπορούσε να γίνει ΤΩΡΑ!
Με τις εκλογές που θα γίνουν στη ΠΟΕ ίσως να υπάρχει η τελευταία δυνατότητα να αναστραφεί μια καθοδική πορεία. Η απόφαση ενεργοποίησης ενός νέου ανθρώπου και εξαιρετικού επιστήμονα, του Θεοδόση Κυριακίδη, ανοίγει για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια τη προοπτική της αλλαγής.
Δυστυχώς δεν υπάρχει άλλη λύση. Αν χαθεί και αυτή η ευκαιρία, πολύ φοβάμαι ότι ούτε η τύχη, ούτε και ο όποιος Θεός του Πόντου θα την ξαναδώσει. Στο σημείο αυτό θα φανεί αν οι σύλλογοί μας έχουν ωριμάσει, ή παραμένουν σε μια κατάσταση ‘ύπνωσης και άγνοιας του κινδύνου.
——–
Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός. Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για τη συγγραφή της ιστορίας της παρευξεινίου διασποράς. Συνέβαλε καθοριστικά στην ένταξη των συλλόγων της ΟΠΣΝΕ στην ΠΟΕ και διετέλεσε μέλος των δύο πρώτων Δ.Σ. της Ομοσπονδίας (2004-2010).
