Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα μοιάζει ολοένα και περισσότερο με υλικό υπό συνεχή καταπόνηση. Απορροφά κραδασμούς, προσαρμόζεται σε νέες πιέσεις, αλλά δεν επιστρέφει ποτέ πλήρως στην προηγούμενη μορφή του.
Αυτή η συμπεριφορά αντανακλά τον συνδυασμό ανελαστικότητας και υστέρησης. Το χαρακτηριστικό της σημερινής περιόδου είναι η επιτάχυνση των γεγονότων: οι διαταραχές φτάνουν πριν το σύστημα προλάβει να ανακάμψει από τις προηγούμενες, δημιουργώντας στρώματα ανεπίλυτης έντασης που μειώνουν την αποτελεσματικότητα κάθε παρέμβασης.
Ένας πύργος από Lego αποτυπώνει αυτή την εικόνα. Νέοι κύβοι όπως οι τεχνολογίες, γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί, νέες διαδρομές εφοδιασμού, έκτακτα μέτρα και χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις, προστίθενται ταχύτερα από όσο ενισχύονται οι προηγούμενοι. Συσσωρεύονται στην κορυφή, ενώ η βάση παραμένει σχετικά αδύναμη. Αυτή η βάση είναι η αρχιτεκτονική του παγκόσμιου χρέους, που εκτείνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη, την Κίνα και τις αναδυόμενες οικονομίες. Το χρέος αυξάνεται ταχύτερα από την οικονομική ικανότητα. Όταν ο πύργος υψώνεται ενώ το θεμέλιο παραμένει το ίδιο, η αστάθεια αυξάνεται και το σύστημα χάνει την ικανότητα ανάκαμψης.
Το Στενό του Ορμούζ δείχνει πώς ένα μόνο σημείο συμφόρησης ενισχύει αυτή την ευθραυστότητα. Είναι ένας στενός διάδρομος, αλλά φιλοξενεί ένα πολυεπίπεδο ανταγωνισμό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να το ασφαλίσουν. Η Κίνα θέλει αξιόπιστη πρόσβαση για τις εισαγωγές της. Η Ρωσία επιδιώκει να μειώσει τη δυτική επιρροή. Στην περιοχή, το Ιράν αξιοποιεί την εγγύτητα και τη σημαντική βάση υδρογονανθράκων και ορυκτών. Η Σαουδική Αραβία επιδιώκει να διαμορφώσει την περιφερειακή τάξη. Τα ΗΑΕ δίνουν προτεραιότητα στην απρόσκοπτη ροή. Το Κατάρ εξαρτάται από την ασφαλή διέλευση του LNG του. Κάποιοι θέλουν το στενό ανοιχτό, άλλοι θέλουν τη δυνατότητα να το μπλοκάρουν, άλλοι να το διαχειρίζονται. Ακόμη και μικρά επεισόδια αφήνουν μόνιμες παραμορφώσεις: τα ασφάλιστρα κινδύνου δεν επιστρέφουν στα προηγούμενα επίπεδα, οι διαδρομές δεν επανέρχονται πλήρως, η αντίληψη κινδύνου παραμένει υψηλή. Αυτή είναι η γεωπολιτική υστέρηση.
Ένα δεύτερο επίπεδο ανταγωνισμού εξελίσσεται εντός της Μέσης Ανατολής, γύρω από το ποιος θα προμηθεύσει πρώτος μεγάλης κλίμακας αμμωνία, ουρία, υδρογόνο και τις αντίστοιχες αλυσίδες λογιστικής διαχείρισης. Οι χώρες του Κόλπου επιδιώκουν να γίνουν αναντικατάστατοι εταίροι για την Ασία και την Ευρώπη. Το Ιράν επιδιώκει να αξιοποιήσει τους πόρους και τη γεωγραφία του. Αυτές οι αντιπαλότητες διαμορφώνουν τις επενδύσεις και τις υποδομές, προσθέτοντας νέους κύβους στον πύργο και αυξάνοντας την ευαισθησία του συστήματος υπό συνθήκες πολέμου.
Η τεχνολογική μετάβαση προσθέτει επιπλέον πίεση. Υπόσχεται ευελιξία, αλλά εισάγει καθυστερήσεις. Το κεφάλαιο δεσμεύεται πολύ πριν αποφέρει σταθερότητα. Το σύστημα απορροφά το σοκ αλλά δεν ανακάμπτει γρήγορα και ο πύργος ψηλώνει, ενώ η βάση δεν ενισχύεται.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσθέτουν μια ακόμη διάσταση μέσω του αυξανόμενου ρόλου τους στο LNG. Το αέριο διανύει μεγάλες αποστάσεις από την ενδοχώρα προς τους τερματικούς υγροποίησης. Οι διαδρομές περνούν από πολλές δικαιοδοσίες και περιορισμούς, δημιουργώντας συνεχή αλυσίδα πιθανών διακοπών που μπορούν να διακόψουν τη ροή. Αυτό το εκτεταμένο δίκτυο συμφόρησης αντιπαραβάλλεται με τις μόλις 80 με100 χιλιομέτρων αποστάσεις που χωρίζουν τα κοιτάσματα του Κατάρ και του Ιράν από τους τερματικούς τους. Η διαφορά αυτή είναι δομική και καθορίζει μέχρι τώρα τη μακροχρόνια αξιοπιστία του LNG.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει κυρίως θεατής. Εξαρτάται από εξωτερικούς προμηθευτές, διαδρομές, εγγυήσεις ασφάλειας και επενδύσεις. Η κατακερματισμένη διακυβέρνηση και η απουσία παραγωγής υδρογονανθράκων ενισχύουν την ευαλωτότητά της.
Παρόλο που οι ενεργειακές διαταραχές επηρεάζουν τη ρευστότητα, το σύστημα διαθέτει μηχανισμούς σταθεροποίησης. Όταν οι πιέσεις είναι σύντομες, οι αγορές προσαρμόζονται: τα αποθέματα αναπληρώνονται, οι ροές ανακατευθύνονται και οι τιμές εξομαλύνονται, ενώ οι μεγάλοι καταναλωτές επαναφέρουν την ισορροπία με στοχευμένες αγορές ή προσωρινή μείωση της ζήτησης. Ακόμη και οι γεωπολιτικές εντάσεις συχνά αποκλιμακώνονται όταν το κόστος της κλιμάκωσης γίνεται εμφανές. Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα έχει αντέξει πολλές κρίσεις στο παρελθόν και μπορεί να το κάνει ξανά, εφόσον οι διαταραχές δεν παραταθούν.
Ο πραγματικός κίνδυνος εμφανίζεται μόνο όταν μια κρίση διαρκεί τέσσερις μήνες ή περισσότερο. Τότε η συσσωρευμένη πίεση συναντά τις βαθύτερες αδυναμίες του συστήματος, υψηλό χρέος, περιορισμένη ρευστότητα, εξάρτηση από λίγους κρίσιμους διαδρόμους και μια αγορά πιο ευαίσθητη στον κίνδυνο. Σε αυτό το σημείο, μια νέα διαταραχή μπορεί να μετατρέψει μια διαχειρίσιμη κρίση σε ευρύτερη οικονομική ανατροπή.
πηγή: naftemporiki.gr
