Ένα σημαντικό βήμα προς την παγκόσμια αναγνώριση της Πρέσπας βρίσκεται σε εξέλιξη, με την Ελλάδα, την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία να καλούνται πλέον να συνεργαστούν για την προώθηση της υποψηφιότητας της Μεγάλης Πρέσπας στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η διαδικασία, ωστόσο, δεν ξεκινά από το μηδέν. Η ελληνική πλευρά έχει εντάξει από τον Ιανουάριο του 2014 την περιοχή των Πρεσπών στην Προσωρινή Λίστα της UNESCO, ως μεικτό μνημείο φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Η υποψηφιότητα περιλαμβάνει το μοναδικό φυσικό περιβάλλον των λιμνών και της λεκάνης των Πρεσπών, αλλά και ένα εξαιρετικά πλούσιο πολιτιστικό απόθεμα, με βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία, εκκλησίες και ασκηταριά.
Σήμερα, δώδεκα χρόνια μετά την αρχική ελληνική πρωτοβουλία, η υπόθεση αποκτά νέα δυναμική και, κυρίως, διασυνοριακό χαρακτήρα.
Όπως εξηγεί στο True Story Radio ο Γενικός Γραμματέας του Δήμου Πρεσπών, Μιχάλης Πετράκος, ο Δήμος υποστηρίζει διαχρονικά την προσπάθεια και όλα αυτά τα χρόνια επιδίωκε την ενεργοποίηση της ελληνικής πολιτείας, ώστε η υποψηφιότητα να προχωρήσει στο επόμενο στάδιο.
Το νέο στοιχείο είναι ότι πλέον η προσπάθεια δεν περιορίζεται στην ελληνική πλευρά.
Η Μεγάλη Πρέσπα μοιράζεται από τρεις χώρες – Ελλάδα, Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία – και η επιδίωξη είναι η υποψηφιότητα να αποκτήσει συνολικό, διασυνοριακό χαρακτήρα με τις τρεις χώρες προωθούν πλέον από κοινού την υποψηφιότητα, με τη στήριξη και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το επόμενο σημαντικό ορόσημο είναι η Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, όταν οι υπουργοί Πολιτισμού Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας αναμένεται να συναντηθούν στον Δήμο Πρεσπών, προκειμένου να συζητήσουν τα επόμενα βήματα της κοινής προσπάθειας.
Για να προχωρήσει, ωστόσο, μια κοινή υποψηφιότητα, θα πρέπει και οι άλλες δύο χώρες να εντάξουν τα αντίστοιχα τμήματα της Πρέσπας στις δικές τους Προσωρινές Λίστες και στη συνέχεια να υπάρξει κοινή προετοιμασία του φακέλου.
«Η Ελλάδα το έχει κάνει εδώ και 12 χρόνια», σημειώνει ο κ. Πετράκος, υπογραμμίζοντας ότι ο Δήμος Πρεσπών επιδιώκει πλέον να κινηθεί η διαδικασία σε ουσιαστικό επίπεδο, καθώς για τον Δήμο Πρεσπών, η ένταξη στην UNESCO δεν αποτελεί απλώς έναν τίτλο.
Ο Μιχάλης Πετράκος υπογραμμίζει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα τοποθετήσει την Πρέσπα ανάμεσα στους σημαντικούς τόπους παγκόσμιας κληρονομιάς και θα ενισχύσει την αναγνωρισιμότητά της διεθνώς. Παράλληλα, θα συμβάλει στη διαμόρφωση της περιοχής ως αυτοτελούς τουριστικού προορισμού.
Σήμερα, όπως επισημαίνει, η Πρέσπα συχνά λειτουργεί περισσότερο ως αξιοθέατο στο πλαίσιο άλλων τουριστικών προορισμών της Δυτικής Μακεδονίας. Η διασυνοριακή προσέγγιση, όμως, μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα, μετατρέποντας τη λεκάνη των Πρεσπών σε έναν ενιαίο προορισμό.
Σε αυτή την κατεύθυνση μπορούν να συμβάλουν και οι διασυνοριακές υποδομές. Η δημιουργία ιστορικών διαβάσεων μεταξύ των τριών πλευρών της λεκάνης θα μπορούσε να επιτρέψει στον επισκέπτη να γνωρίσει συνολικά την Πρέσπα, χωρίς η εμπειρία του να περιορίζεται στα σύνορα μιας μόνο χώρας.
Για τον Δήμο Πρεσπών, όμως, όπως ανέφερε ο κ. Πετράκος το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αυξηθούν οι επισκέπτες. Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος πρέπει να συνδυαστεί με τη βιώσιμη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της περιοχής. Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα του Δήμου, η Πρέσπα αντιμετωπίζει σοβαρά δημογραφικά προβλήματα και στις τρεις χώρες. Η περιοχή δεν μπορεί να προστατευθεί αποτελεσματικά εάν παράλληλα δεν δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε οι άνθρωποι που ζουν σε αυτήν να μπορούν να παραμείνουν και να δραστηριοποιούνται.
Η ένταξη στην UNESCO, επομένως, θα πρέπει να λειτουργήσει ως εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης και όχι ως ένας μηχανισμός που θα μετατρέψει την περιοχή σε «άβατο» για τους κατοίκους της, με το στοίχημα να αφορά την ισορροπία μεταξύ φύσης και ανθρώπινης δραστηριότητας.
Ο Δήμος Πρεσπών θεωρεί απαραίτητο οι δεσμεύσεις που θα αναληφθούν στο πλαίσιο μιας πιθανής ένταξης στην UNESCO να είναι ρεαλιστικές και συμβατές με την καθημερινότητα των κατοίκων.
Η προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς πρέπει να συνδυάζεται με την αγροτική δραστηριότητα, την οικιστική ανάπτυξη και την οικονομική ζωή της περιοχής. Και σε αυτή τη διαδικασία, όπως υπογραμμίζει ο Γενικός Γραμματέας, οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να έχουν λόγο.
«Να μη γίνει άβατο η περιοχή», είναι χαρακτηριστικά η επισήμανση που διατυπώνεται στη συζήτηση.
Ο Μιχάλης Πετράκος εμφανίζεται αισιόδοξος για την τελική έκβαση, εκτιμώντας ότι η Πρέσπα διαθέτει όλα τα απαραίτητα στοιχεία που μπορούν να στηρίξουν μια ισχυρή υποψηφιότητα.
Το δύσκολο κομμάτι, όπως αναγνωρίζει και ο ίδιος, δεν είναι να αποδειχθεί η αξία της περιοχής. Είναι να συντονιστούν οι τρεις χώρες, να προχωρήσουν οι απαιτούμενες διαδικασίες και να διαμορφωθεί ένας κοινός σχεδιασμός που θα μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη.
Γιάννα Λούσιου
