- Αδιαφορία της Πολιτείας για την υλοποίηση εγκριθέντων επειγουσών στερεωτικών και αναστηλωτικών εργασιών
Βάσει των μελετών που κατατέθηκαν και εγκρίθηκαν από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης, ο ναός του Αγίου Νικολάου Βλάστης οδεύει προς κατάρρευση αν δε βρεθεί άμεσα χρηματοδότηση για να υλοποιηθούν από την ερχόμενη άνοιξη οι ΕΠΕIΓΟΥΣΕΣ αναστηλωτικές και στερεωτικές εργασίες.
Ο ναός, πολιτισμικό μνημείο, παρουσιάζει σοβαρές βλάβες στατικότητας και χρήζει επειγουσών εργασιών στερέωσης και αναστήλωσης.
Σύμφωνα με την στατική και αρχιτεκτονική μελέτη, συνοπτικά η κατάσταση έχει ως εξής :
- Έχει χαθεί η σύνδεση των τοίχων στην νοτιοδυτική γωνία με κίνδυνο άμεσης κατάρρευσης.
- Οι τοίχοι, τοιχοποιίες κυρίως στη δυτική και νότια πλευρά έχουν γείρει και έχουν ανοίξει αρκετά σημεία. Ο τοίχος στη νότια πλευρά παρουσιάζει απόκλιση 10 εκ., βάσει της αυτοψίας του Νοεμβρίου 2016. Η κλίση αυτή είναι πιθανόν να αυξάνεται με τον χρόνο.
- Ο γυναικωνίτης στηρίζεται σε ξύλινα στοιχεία ανεπαρκή από στατική άποψη και επικίνδυνα σε περίπτωση επιβάρυνσης από συνάθροιση ατόμων. Αυτή μπορεί να αποβεί μοιραία. Το ξύλινο δάπεδο του γυναικωνίτη έχει υποστεί τέτοια φθορά που απαγορεύεται να χρησιμοποιηθεί έως την αποκατάστασή του.
- Λόγω της εισροής όμβριων από την στέγη καταστρέφονται βαθμιαία τα ξύλινα στοιχεία της. Σε τέτοιου είδους κτίρια, αυτό αποτελεί την έναρξη του μηχανισμού κατάρρευσης εάν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα.
- Λόγω της εισροής όμβριων υδάτων σε διάφορα μη επαρκώς στεγανοποιημένα σημεία του κτιρίου, έχουν καταστραφεί οι τοιχογραφίες (στο ιερό από ανερχόμενη υγρασία), εικόνες του τέμπλου, αγιογραφίες στο γυναικωνίτη και αλλού…
Χρειάστηκαν δύο χρόνια να γίνουν οι μελέτες με χρηματοδότηση από τη Μητρόπολη Σισανίου και Σιατίστης και κατά ένα μικρό ποσοστό από την Περιφέρεια. Οι μελέτες έγιναν από πεπειραμένους μηχανικούς, ειδικούς σε έργα αναστηλώσεων εκκλησιών του Αγίου Όρους και άλλων μοναστηριών ανά την Ελλάδα.
Το πρόβλημα της εκκλησίας είναι πολυσύνθετο μπροστά στη φθορά του χρόνου, και στις φυσικές απειλές. Νερό ανερχόμενο στους τοίχους στο ιερό, νερό εισερχόμενο και από τη σκεπή.. Είναι τόσο έντονη η φυσική απειλή από το νερό που εισέρχεται στη στέγη της εκκλησίας 400τ.μ., που καμιά επιδιόρθωση πρόχειρη στη στέγη της δεν μπορεί να σώσει τη φθορά της.
Τόσο το μέγεθος του ναού, όσο και τα χρόνια ύπαρξής του, κοντά στα τριακόσια, απαιτούν σωστικές επεμβάσεις. Μέσα στο διάστημα των δύο τελευταίων χρόνων, η κατάστασή του χειροτέρεψε παρά τις προσπάθειες να διορθωθεί σε διάφορα σημεία η στέγη για να μην μπαίνει το νερό (Οκτώβριος 2017). Σε ένα χωριό όπου επικρατούν βίαιες καιρικές συνθήκες φαίνεται να είναι αναποτελεσματική η τοποθέτηση κάποιων κεραμιδιών για να κλείσουν οπές. Αυτό έγινε και πριν ένα χρόνο, αλλά λόγω των σκληρών καιρικών συνθηκών δε λύθηκε το τόσο πολυσύνθετο πρόβλημα της εκκλησίας.
Ας μην επαναπαυόμαστε μόνο με την τοποθέτηση μερικών κεραμιδιών. Το νερό της βροχής είναι ανεξέλεγκτο. Έχει προχωρήσει και φθάσει και μέχρι τον κεντρικό άξονα πάνω από τον γυναικωνίτη στο σημείο όπου υπάρχει ένα παλιό κουβούκλιο επιταφίου το οποίο με την παραμικρή μετακίνηση φαίνεται να διαλύεται. Αυτή την εικόνα παρουσίαζε η εκκλησία κατά τη διάρκεια των βροχών τις πρώτες ημέρες του Ιουλίου 2018.
Ματώνει η ψυχή του προσκυνητή με την κατάσταση όπως φαίνεται από το γυναικωνίτη, κυρίως την ώρα ραγδαίας βροχής. .
Το σχήμα είναι τόσο οξύμωρο ! Οι επείγουσες αναστηλωτικές και στερεωτικές εργασίες εγκρίθηκαν. Δεν έχουν όμως θέση προτεραιότητας για την υλοποίησής τους από την πολιτεία.
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου ανήκει θρησκευτικά στη Μητρόπολη Σισανίου και Σιατίστης και πολιτικά στο Δήμο Εορδαίας. Ο Δήμος Εορδαίας έχει ένα μνημείο πολιτισμικής κληρονομιάς, που αντιπροσωπεύει ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας του Ελληνισμού. Είναι γνωστή η ιστορία της Μοσχόπολης, της οποίας τη σφραγίδα φέρει ο ναός του Αγίου Νικολάου Βλάστης. Δεν υπάρχει άλλο μεταβυζαντινό μνημείο στο Δήμο Εορδαίας με τόση ιστορική, πολιτισμική, καλλιτεχνική και αισθητική αξία, από αυτό του Αγίου Νικολάου Βλάστης. Απομένει πολύ λίγος καιρός στο Δήμο για να δράσει πριν χάσει αυτό το τόσο σημαντικό του μνημείο.
Είναι επιτακτική ανάγκη η Πολιτεία να διαθέσει άμεσα πόρους, ώστε να γίνουν οι σωστικές επεμβάσεις για να μην καταρρεύσει η τόσο σημαντική εκκλησία του Αγίου Νικολάου Βλάστης .
Θεσσαλονίκη, 17 Σεπτεμβρίου 2018
Ελένη Γκίνου
Πανεπιστημιακή Καθηγήτρια
