- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλωρεντίας στην Ιταλία ευρίσκεται αττικός κρατήρας, ύψους 0,66 μ., του 6ου αιώνος π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού. Στον κρατήρα αυτόν, τον οποίο (κρατήρα) έπλασε ο Εργότιμος και ζωγράφισε ο Κλειτίας, παρουσιάζονται μελανόμορφες αγγειογραφίες σε έξι (6) σειρές, Οι απεικονίσεις από πάνω προς τα κάτω είναι : Στο «λαιμό» του κρατήρος υπάρχουν δύο σειρές απεικονίσεων. Στην πρώτη σειρά (στο λαιμό του κρατήρα) παριστάνεται το κυνήγι του Καλυδωνίου κάπρου. Στην δεύτερη σειρά (στο λαιμό του κρατήρα), παριστάνονται αρματοδρομίες προς τιμήν του νεκρού Πατρόκλου. Στην «κοιλιά» του κρατήρα, υπάρχουν τρεις σειρές απεικονίσεων. Στην πρώτη σειρά της κοιλιάς του κρατήρος, (τρίτη κατά σειρά στο αγγείο) παριστάνεται πομπή των θεών που πηγαίνουν στους γάμους του Πηλέα και της Θέτιδος, ήτοι στο γάμο των γονιών του Αχιλλέα. Στην δεύτερη σειρά της κοιλιάς του κρατήρος, (τέταρτη κατά σειρά στο αγγείο) παρουσιάζεται ο φόνος του Τρωίλου από τον Αχιλλέα. Στην τρίτη σειρά της κοιλιάς του κρατήρος, (πέμπτη κατά σειρά στο αγγείο) εικονίζονται διακοσμητικά θέματα : ανθέμια (άνθη), σφίγγες, ζώα, επίσης λέων που κατασπαράσσει έλαφον. Στην βάση του κρατήρος υπάρχει μία σειρά απεικόνισης (έκτη κατά σειρά στο αγγείο). Στη απεικόνιση αυτή παρουσιάζεται σκηνή από την μάχη των Πυγμαίων με τους Γερανούς.
Οι Πυγμαίοι ήσαν μυθική φυλή ανθρώπων μικρόσωμων, το μέγεθος των οποίων ήτο τρεις (3) σπιθαμές. Κατοικούσαν στις όχθες του Ωκεανού ή στη νότια Αφρική. Οι Γερανοί ήσαν πουλιά αποδημητικά, τα οποία τον χειμώνα μετανάστευαν στη ζεστή χώρα των Πυγμαίων. Ως μικρόσωμοι, οι Πυγμαίοι δέχονταν επιθέσεις από τους Γερανούς. Έτσι διεξαγόταν πόλεμος μεταξύ τους. Σε παραστάσεις, οι Πυγμαίοι απεικονίζονται να πολεμούν τους Γερανούς με ρόπαλα κρατώντας και ασπίδες. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα, στην Ραψωδία Γ 3-6, παρουσιάζει τις φωνές των Τρώων πολεμιστών, που ξεχύνονται στην μάχη κατά των Ελλήνων, με τις κραυγές των Γερανών που πετούν και κράζουν στην μάχη τους με τους Πυγμαίους.
- Στο Βερολίνο της Γερμανίας, στο Staatliche Museum, ευρίσκεται υδρία με αγγειογραφία μελανόμορφου ρυθμού του 520 π.Χ. Στην αγγειογραφία τούτη απεικονίζεται ο Πηλεύς αριστερά, στο κέντρο η Ιππολύτη και δεξιά ο Άκαστος. Ο Πηλέας εξόριστος βρέθηκε στον Ιωλκό, στον βασιλιά της Άκαστο, ο οποίος τον φιλοξένησε. Η γυναίκα του βασιλιά Ακάστου, η Ιππολύτη, ερωτεύθηκε τον Πηλέα και, επειδή αυτός δεν υπέκυψε στις ερωτικές προτάσεις και επιθυμίες της, τον κατηγόρησε στον άνδρα της ότι επιχείρησε να την βιάσει.
Στην παράσταση εικονίζεται ο βασιλιάς Άκαστος, ξαπλωμένος στην κλίνη του, να ακούει τις εξηγήσεις του Θησέα, ενώ επάνω στην βασιλική κλίνη κάθεται η Ιππολύτη, η οποία διαβεβαιώνει τον άνδρα της ότι δεν φέρει καμία ευθύνη και του προσφέρει μάλιστα λουλούδι, για να σφραγίσει την «πειστικότητά» της και να τον πείσει για την απόπειρα του Πηλέα να την βιάσει.
- Στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο ευρίσκεται απουλικός κρατήρας με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 350-325 π.Χ. Στην παράσταση απεικονίζεται ο Ιππόλυτος με το άρμα του, τον τέθριππο, συρόμενο από τέσσερα άλογα. Τα άλογα τρομοκρατούνται, όταν βλέπουν έναν αγριεμένο ταύρο να ορμά προς το μέρος τους. Τρέχουν υπερβολικά, το άρμα ανατρέπεται, διαλύεται, και ο Ιππόλυτος σκοτώνεται.
Ο Ιππόλυτος ήτο υιός του Θησέως και της Αμαζόνας Ιππολύτης. Αργότερα, ο πατέρας του Θησέας παντρεύτηκε την Φαίδρα. Η μητριά του Ιππόλυτου, Φαίδρα, σύζυγος του πατρός του Θησέως, είχε ερωτευθεί σφόδρα τον Ιππόλυτο. Ο Ιππόλυτος δεν ανταποκρινόταν στις ερωτικές επιθυμίες της μητριάς του. Η μητριά του θύμωσε και αποφάσισε να τον τιμωρήσει. Το πονηρό μυαλό της οδήγησε στον θάνατο τον Ιππόλυτο.
Κατηγόρησε λοιπόν η ίδια τον Ιππόλυτο στον σύζυγό της, και πατέρα του Ιππόλυτου, Θησέα ότι ο Ιππόλυτος επιχείρησε να την βιάσει. Ο Θησέας εξοργισθείς κατά του γιου του παρακάλεσε τον πατέρα του Ποσειδώνα να τον εισακούσει και να τον τιμωρήσει. Έστειλε, γι αυτόν τον σκοπό, ο θεός Ποσειδών έναν ταύρο από τα βάθη της θάλασσας. Στην θέα του άγριου και επιθετικού ταύρου τα άλογα του τέθριππου του Ιππολύτου πανικοβλήθηκαν, με αποτέλεσμα το άρμα να ανατραπεί, να διαλυθεί και ο άτυχος νέος, ο Ιππόλυτος, να σκοτωθεί. Μαθαίνοντας η μητριά του Φαίδρα για τον θάνατο του Ιππολύτου, πλημμυρισμένη από ερινύες, αυτοκτόνησε.
Η ημέρα, έλεγον οι Αρχαίοι Έλληνες, άλλοτε είναι Μήτηρ και άλλοτε Μητρυιή (-ής), Μητρυιά (Μητριά). Άλλοτε δηλαδή είναι φωτεινή, ηλιόλουστη και κυλάει γαλήνια, και άλλοτε είναι νεφελώδης και θορυβώδης, ήτοι με μπόρα και δυνατό αέρα.
- Στο Μουσείο Βερολίνου της Γερμανίας ευρίσκεται ενεπίγραφο, εις την αρχαία ελληνική – μακεδονική γλώσσα, αναθηματικό (=αφιερωματικό) ανάγλυφο, ύψους 60 εκατοστών, με παράσταση γενειοφόρου φιδιού από ιερό του Μειλιχίου Διός του Πειραιά. Η επιγραφή αναγράφει : ΔΙΙ ΜΕΙΛΙΧΙΩ (= προς τον Μειλίχιο Δία). Και εδώ συναντάμε το : Διί, το οποίο είναι δοτική. Βλέπε και συμβ. 751, 752, 753, 755, 757, 758, 759, 760, 761 του κειμένου μου : «Γεωγραφικό Διαμέρισμα της Ελληνικής μας Μακεδονίας».
Σημειωτέον ότι στην Αρχαιολογική Συλλογή Κοζάνης ευρίσκεται ανάγλυφη αναθηματική (=αφιερωτική) ενεπίγραφη, εις την αρχαία ελληνική – μακεδονική γλώσσα, στήλη του 2ου αιώνος π.Χ., ήτοι 200 π.Χ.-100 π.Χ., με την επιγραφή : ΔΙΙ ΥΨΙΣΤΩ (=Διί Υψίστω), (= προς τον Ύψιστο Δία), η οποία (στήλη) έχει αψιδωτή απόληξη. Η ενεπίγραφη αυτή στήλη ευρέθη στο χωριό Ακρινή του Δήμου Κοζάνης. Εμπρός μας πάλι το : Δ Ι Ι (=Διί), το οποίο είναι δοτική. Ζεύς, Διός, Διί κ.λ.π. κατά τα ανωτέρω στο σύμβολο 751 του ίδιου κειμένου : «Γεωγραφικό Διαμέρισμα της Ελληνικής μας Μακεδονίας».
Στη στήλη αυτή απεικονίζεται ιματιοφόρος Δίας να σπένδει (=να προσφέρει σπονδή) σε βωμό. Αριστερά, επάνω σε υψηλό κίονα, κάθεται αετός, σύμβολο του θεού Δία. Σύμφωνα με την επιγραφή, την στήλη αφιέρωσαν στον Δία Ύψιστο ο Αρτεμάς και ο Νεικάνωρ (Νικάνωρ), υιοί του Νεικάνορος (2ος αιών π.Χ.) Ο Δίας επιβλητικός. Ο χιτώνας δείχνει να καλύπτει την πλάτη του, αφήνει ακάλυπτα τα χέρια του και καλύπτει το εμπρόσθιο μισό τμήμα του σώματός του από την κοιλιά και κάτω, με ακάλυπτο το υπόλοιπο μισό άνω σώμα του. Φέρεται να φέρει γυμνασμένους θωρακικούς μυς, κοιλότητα στέρνου και σχηματοποιημένους κοιλιακούς μυς. Επίσης αποτυπώνεται ο ομφαλός του, το μικρό στρόγγυλο κοίλωμα στο μέσον της κοιλιάς του. Με το δεξιό του χέρι, και διαμορφωμένο τον αντίχειρα, κρατάει σκεύος-δίσκο σε σχήμα πιάτου για την ανάγκη της σπονδής. Με το αριστερό του, με ανάγλυφα τα πέντε δάκτυλά του, κρατάει τον χιτώνα του. Το μαλλί του είναι δεσποτικό. Έχει πλούσια κόμη που κατά το μεγαλύτερο τμήμα της απλώνεται στην πλάτη του και ένα μικρό τμήμα της απλώνεται επάνω στον αριστερό του ώμο. Φέρει πλούσια σγουρή γενειάδα, έχει έντονα ζυγωματικά, απεικονίζεται παραστατικά το εξωτερικό βαθούλωμα (κοιλότητα) του αριστερού του οφθαλμού, έχει φαρδύ μύστακα. Το άλλο μισό μέρος του προσώπου του δεν απεικονίζεται ένεκα φθοράς. Βλέπε και συμβ. 751, 753, 754, 755, 757, 758, 759, 760, 761 του κειμένου μου : «Το γεωγραφικό Διαμέρισμα της Ελληνικής Μακεδονίας μας».
- Στο Βρετανικό Μουσείο ευρίσκεται κύλιξ του 470-460 π.Χ. στην αγγειογραφία της οποίας παριστάνεται η θεά Αθηνά και ο θεός ο Ήφαιστος να στολίζουν την Πανδώρα, η οποία αναγράφεται στην αγγειογραφία ως Ανεσιδώρα.
Ας σημειωθεί ότι μέσα στην πόλη της Κοζάνης ευρέθη τμήμα αγαλματιδίου γυναικείας μορφής με ελισσόμενο φίδι στο δεξιό χέρι της. Απεικονίζει τη θεά Υγιεία (ή Υγεία) ή την θεά Αθηνά (Υγιεία ή Υγεία). (Ύστερη Ελληνιστική Εποχή, δηλ. από 100 π.Χ. μέχρι το 31 π.Χ.). Το αγαλματίδιο τούτο ευρίσκεται στην Αρχαιολογική Συλλογή Κοζάνης.
Α. Η θεά Υγιεία ή Υγεία) ήταν κόρη του θεού Ασκληπιού και συλλατρευόταν με τον πατέρας της, παρισταμένη με ελισσσόμενο φίδι στα πόδια της ή στο χέρι της, το έμβλημα της ιατρικής, και κρατούσα κύαθον (= ποτήρι με το οποίο αντλούσαν κρασί από τον κρατήρα (=αγγείο μεγάλο κρασιού)) Στην Ακρόπολη των Αθηνών υπήρχε αρχαίος βωμός της Υγιείας, θυγατρός του Ασκληπιού ( Παυσ. Α. 23).
Β. Η θεά Αθηνά Υγιεία (ή Υγεία). Και η ίδια η θεά Αθηνά ελατρεύετο στην Αθήνα ως Υγιεία. Ο Περικλής είχε στήσει στα Προπύλαια χάλκινο άγαλμα της Αθηνάς Υγιείας (Πλούτ. Περ. ΙΓ). Η αιτία; Όταν οικοδομούνταν τα Προπύλαια στην Ακρόπολη, ένας εργάτης έπεσε από τον θριγό ( θριγός ή θριγκός = η ανώτερη σειρά λίθων τοίχου) και υπέστη σοβαρότατο τραυματισμό. Ο Περικλής σε όραμά του είδε την θεά Αθηνά, η οποία του υπέδειξε, του δίδαξε, τον τρόπο ίασης του σοβαρά τραυματισμένου εργάτη. Ο εργάτης θεραπεύτηκε με την υποδεικνυόμενη προς τον Περικλή από την Αθηνά θεραπευτική αγωγή. Ο Περικλής, προς τιμήν της θεάς Αθηνάς, «παρά τον βωμόν Υγιείας» (=κοντά στον βωμό της θεάς Υγιείας), της θυγατρός δηλ. του Ασκληπιού, έστησε χαλκούν (=χάλκινο) άγαλμα της Αθηνάς Υγιείας (Πλούταρχου Περικλής ΙΓ). Βλέπε σελ. 1416 Τόμος Β΄, Λεξικόν της Ελληνικής Αρχαιολογίας.
Προσέτι, στο χωριό Λευκόβρυση του Δήμου Κοζάνης, απεκαλύφθη τμήμα ανάγλυφης αναθηματικής ενεπίγραφης, εις την αρχαία ελληνική – μακεδονική γλώσσα, στήλης με κεφαλή της θεάς Υγιείας, (2ος αιών π.Χ., Ελληνιστικοί Χρόνοι (323 π.Χ., θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου, – 31 π.Χ.) και πιο συγκεκριμένα, Ύστερη Ελληνιστική Εποχή, ήτοι 130 π.Χ.-31 π.Χ.). Η ανάγλυφη τούτη αφιερωτική ενεπίγραφη στήλη με την κεφαλή της Υγείας ευρίσκεται εις την Αρχαιολογική Συλλογή Κοζάνης.
- Στην Ιταλία, στην Ρώμη ή στην Φλωρεντία, μάλλον στην δεύτερη, υπάρχει τοιχογραφία (ή πίνακας ζωγραφικής), στην οποία παρουσιάζεται ο Δίας, μεταμορφωμένος σε αετό, να απαγάγει το γυμνό βρέφος, τον Γανυμήδη, υιό του Τρώα και της Καλλιρρόης, και πετώντας να τον μεταφέρει προς τον Όλυμπο. Η τοιχογραφία απεικονίζει τον μικρό Γανυμήδη, πανικοβλημένο και έντρομο, να του φεύγουν τα ούρα, τα οποία δίκην «βροχής» κατευθύνονται προς το έδαφος, καθώς αυτός πετά γαντζωμένος με τα νύχια του αετού-Δία, Η εικόνα αυτή του αετού και του βρέφους Γανυμήδη είναι αποτυπωμένη στη μνήμη μου από ταξίδι μου στις πόλεις αυτές προ τριάντα (30) ετών.
Στην κατοικία των θεών, τον Όλυμπο, ο Γανυμήδης γέμιζε την οινοχόη με οίνο από κρατήρα οίνου και στη συνέχεια ενέχεε τον οίνο της οινοχόης στους σκύφους, τα ποτήρια, τις κούπες του Διός και των προσκεκλημένων του, λοιπών θεών κατά τις Συνόδους των θεών, κ.λ.π.
Στο Μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας εν Ελλάδι υπάρχει αγαλματίδιο του 480-470 π.Χ. που δείχνει τον πανέμορφο νέο Γανυμήδη, υιό του Τρώα και της Καλλιρρόης, θυγατρός του Σκάμανδρου.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Λούβρου στο Παρίσι της Γαλλίας ευρίσκεται αγγείο, του οποίου η αγγειογραφία του 5ου αιώνος π.Χ. απεικονίζει τον Ηρακλή να συλλαμβάνει ζωντανό τον Ερυμάνθιο κάπρο και να τον παρουσιάζει στον Ευρυσθέα. Ο Ευρυσθεύς, τρομαγμένος και τρομοκρατημένος, κρύβεται μέσα σε πίθο (=πιθάρι). Απεικονίζεται εδώ ο τέταρτος άθλος του Ηρακλέους.
Στο Μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας στην Πελοπόννησο, ευρίσκεται μετόπη του 5ου αιώνος που δείχνει σκηνή από τον πέμπτο άθλο του Ηρακλέους. Ο ίδιος παριστάνεται να καθαρίζει, με μεγάλο φτυάρι ή σάρωθρο, τους σταύλους του βασιλέως Αυγείου.
- Στο Βρετανικό Μουσείο υπάρχει αμφορέας με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 400 π.Χ., στην οποία αγγειογραφία παριστάνεται η αρπαγή της Ευρώπης από τον Δία μεταμορφωμένο σε ταύρο.
Έν εκ των ελληνικών μεταλλικών νομισμάτων των δύο ευρώ απεικονίζει σκηνή της απαγωγής της Ευρώπης υπό του μεταμορφωμένου σε ταύρο Διός.
Στη Νεκρόπολη της αρχαίας Αιανής της Ελληνικής Άνω Μακεδονίας, νυν της κωμοπόλεως Αιανής του Δήμου Κοζάνης, ευρέθησαν :
1) εγχάρακτη-ενεπίγραφη, εις την αρχαία ελληνική-μακεδονική γλώσσα, στήλη με επιγραφή η οποία αναγράφει : …….ΑΛΙΟΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΟΛΙΟ…….
2) ένα τμήμα στομίου πίθου (=πιθαριού) με εγχάρακτα γράμματα που αποδίδονται σε μεγαρικό αλφάβητο και
3) δύο ενεπίγραφες, εις την αρχαία ελληνική-μακεδονική γλώσσα, επιτύμβιες στήλες του δευτέρου (β΄) μισού του 5ου αιώνος π.Χ., ήτοι 450 π.Χ.- 400 π.Χ., με χαραγμένα τα αρχαία ελληνικά μακεδονικά ονόματα : …ΚΛΕΙΟΝΑ… (αρχαίο ελληνικό όνομα νεκρής γυναικός) και …ΑΤΤΥΑ… (τμήμα ονόματος;).
Ως προς το ..ΑΛΙΟΣ είναι (ΕΝΥ)ΑΛΙΟΣ ή (ΕΝ)ΑΛΙΟΣ.
Ενάλιος ή Ενυάλιος =ο εν τη θαλάσση, θαλάσσιος, ο του πελάγους, ο πελαγίσιος.
Σε αγγειογραφία του 5ου αιώνος π.Χ. ο Ύψιστος ή Ουράνιος θεός Δίας παρουσιάζεται και ως ενυάλιος ή ενάλιος (=του πελάγους), ταυτιζόμενος με τον θεό Ποσειδώνα.
Επομένως το …..ΑΛΙΟΣ είναι (ΕΝΥ)ΑΛΙΟΣ ή (ΕΝ)ΑΛΙΟΣ και η εν λόγω επιγραφή στην ενεπίγραφη στήλη είναι αναθηματική, ήτοι αφιερωτική στον ενυάλιο ή ενάλιο (=του πελάγους, των θαλασσών) θεό Δία.
Ο θεός Δίας δεν είχε μόνον το αρχαιοελληνικό προσωνύμιον Ύψιστος, με σύμβολο τον αετό, δεν περιοριζόταν μόνον στην κυριαρχία του Ουρανού. Άπλωνε την κυριαρχία του στα πελάγη και τις θάλασσες και είχε το αρχαιοελληνικό προσωνύμιο Ενάλιος ή Ενυάλιος, ταυτιζόμενος ο ίδιος με τον θεό Ποσειδώνα. Προσέτι ο ίδιος (θεός Δίας) ήτο και κυρίαρχος του Κάτω Κόσμου. Είχε το αρχαιοελληνικό προσωνύμιον Μειλίχιος, με σύμβολο το φίδι, ταυτιζόμενος με τον θεό Πλούτωνα. Πολλές επιτύμβιες στήλες έχουν την επιγραφή Διι Μειλιχίω και τον απεικονίζουν με το σύμβολό του φίδι.
Δίας, Πλούτων και Ποσειδών ήσαν, κατά την ελληνική μυθολογία, αδέλφια. Μοίρασαν τον κόσμο. Ο Δίας κατέστη κυρίαρχος του ουρανού, ο Πλούτων του Κάτω Κόσμου και ο Ποσειδών των πελάγων και των θαλασσών.
Τούτα αναφέρονται και συμπληρωματικά ως προς το σύμβολ. 919 του 7ου πονήματός μου, ανηρτημένου στο διαδίκτυο, με τίτλο : «Διαμέρισμα το γεωγραφικό της Ελληνικής Μακεδονίας μας». Βλέπε το αναφερόμενο αυτό σύμβολο 919.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βερολίνου της Γερμανίας ευρίσκεται αρχαίο ελληνικό αγγείο, ερυθρόμορφου ρυθμού, στο οποίο υπάρχει ερυθρόμορφη απεικόνιση – αγγειογραφία. Στην αγγειογραφία αυτή παριστάνεται ο Οδυσσεύς να βάλει με τόξο κατά των μνηστήρων. Πίσω από τον Οδυσσέα υπάρχουν δύο θεραπαινίδες.
- Στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης (Metropolitan Museum of Art) της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α. ευρίσκεται αγγείο με αγγειογραφία μελανόμορφου ρυθμού του 545 π.Χ. Στην παράστασή του απεικονίζεται σκηνή από την επαναφορά του Ήφαιστου στον Όλυμπο με την διαμεσολάβηση του Διονύσου. Μαινάδες, ιέρειες του Διονύσου, και Σάτυροι, ακόλουθοί του, συνοδεύουν τον θεό Ήφαιστο προς τον Όλυμπο. *Ερευνητής – μελετητής – αναλυτής 22-5-2026
