- Στην Αδριατική θάλασσα πλησίον της αρχαίας ελληνικής πόλεως Ίσσα, κοντά στο σημερινό κράτος της Κροατίας, σε έρευνες που έγιναν κατά την χρονική περίοδο 2023-2025, ευρέθησαν εντός θαλάσσης : τμήμα πλοίου, αγγεία κρασιού με χαραγμένα ονόματα, κάνθαροι, αμφορείς, μελαμβαφή ελληνιστικά κεραμικά, σκύφοι, ασκοί, αρύβαλλοι, πινάκια, μικρές φιάλες, αλατοδοχεία, πύλινοι λύχνοι, μελαμβαφή πινάκια, μελαμβαφείς σκύφοι με μία λαβή κ.λ.π. ενός αρχαιοελληνικού ναυαγίου του 4ου αιώνος π.Χ. (400 π.Χ. – 300 π.Χ.). Τα ευρήματα ταύτα προέρχονται από ναυάγιο αρχαιοελληνικού πλοίου κατά την Ελληνιστική εποχή 323-31 π.Χ., στον όρμο Γκνίλνα, κοντά στην πόλη Κόμιζα στο νησί Βις της Κροατίας.
Το αρχαιοελληνικό πλοίο χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ. και οι έρευνες πέραν των προαναφερομένων σπανίων αγγείων αποκάλυψαν και έξι (6) μέτρα ξύλινης κατασκευής του αρχαίου ελληνικού πλοίου, τμήμα της τρόπιδας (τρόπις –ιδος), της βάσεως του πλοίου και της σανίδωσής του, του κορμού δηλαδή των βάσεων του πλοίου. Πρόκειται για ένα αρχαιοελληνικό εμπορικό πλοίο που μετέφερε αρχαιοελληνικά εμπορεύματα από τον ελλαδικό χώρο προς τις αρχαιοελληνικές πόλεις – αποικίες των αρχαίων Ελλήνων, κατά τον 8ο αιώνα π.Χ. (800 π.Χ.- 700 π.Χ.) και επέκεινα, στην βόρεια Αδριατική και προς τις αρχαιοελληνικές πόλεις της Μεγάλης Ελλάδος (Κάτω Ιταλία και Σικελία). Τα αρχαιοελληνικά εμπορικά πλοία μετέφεραν εμπορικά αγγεία, αμφορείς, πελίκες, αρυβάλλους, πινάκια φιάλες, οινοχόες κ.λ.π. από την Ελλάδα και προς τις αρχαιοελληνικές πόλεις της Κορσικής, και προς τις αρχαιοελληνικές πόλεις της νότιας Γαλλίας (Μασσαλία, Μονακό κ.λ.π.) και προς τις αρχαιοελληνικές πόλεις τις νότιας Ισπανίας και πέραν του Γιβραλτάρ, καθώς επίσης και προς τις αρχαιοελληνικές πόλεις της Βορείου Αφρικής, όπως βέβαια και προς την Μικρά Ασία, προς τον ιωνικό Πόντο και πέριξ του Ευξείνου Πόντου.
Εννοείται ότι εγίνοντο ανταλλαγές προϊόντων. Εμπορεύματα και προϊόντα των αρχαιοελληνικών πόλεων της Δύσεως, των αρχαιοελληνικών πόλεων πέριξ του Ευξείνου Πόντου, της Μικράς Ασίας κ.λ.π. ήρχοντο εν Ελλάδι. Έτσι, από την αρχαιοελληνική πόλη Ίσσα της Αδριατικής ερχόταν στον ελλαδικό χώρο οίνος, κρασί. Από τις αρχαιοελληνικές πόλεις πέριξ του Ευξείνου Πόντου ερχόταν σίτος κ. λ.π. Υπήρχε δηλαδή εισαγωγικό και εξαγωγικό εμπόριο ανάμεσα στις εν Ελλάδι πόλεις και τις αρχαιοελληνικές πόλεις-αποικίες.
Το αρχαιοελληνικό ναυάγιο, για το οποίο ομιλώ, έγινε κοντά στην αρχαιοελληνική πόλη Ίσσα που είχον ιδρύσει οι Έλληνες άποικοι κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. στη σημερινή νήσο Βις της Κροατίας, οι οποίοι Έλληνες άποικοι-κάτοικοι ήσαν κυρίως ναυτικοί. Βλέπε σελ. 434 Τόμος Α΄ Λεξικό Ελληνικής Αρχαιολογίας, Αλεξάνδρου Ραγκαβή, 1888 : « Ίσσα (νυν Λίσσα), νήσος της Αδριατικής, έχουσα ναυτικόν πληθυσμόν». Στη γειτονική δε νήσο με την ελληνική ονομασία Πάρο, νυν Χβαρ, υπήρχε άλλη αρχαιοελληνική ιωνική πόλη-αποικία, ο Φάρος, την οποία ίδρυσαν Έλληνες Ίωνες από τις ελληνικές ιωνικές Κυκλάδες μας και δη από την ιωνική νήσο μας Πάρο των ιωνικών Κυκλάδων, οι οποίοι (Έλληνες Ίωνες) ονόμασαν τη νήσο τούτη Πάρον, για να ενθυμούνται τη νήσο από όπου εκκίνησαν την αποικιακή τους πορεία. Βλέπε σελίδα 1446 Β΄ Τόμου Λεξικού Ελληνικής Αρχαιολογίας, Αλεξάνδρου Ραγκαβή, 1891 : «Φάρος : νήσος του Αδρίου, κατά την Δαλματικήν ακτήν, 50 μιλιών μήκος, 7-8 μιλιών πλάτος έχουσα, Πάρος κατ΄ αρχάς λεγομένη, διότι ο Διονύσιος ο τύραννος απώκησεν εις αυτήν Έλληνας (Ίωνας) εκ της ελληνικής νήσου Πάρου. Την πόλιν (Φάρον) κατέστρεψαν οι Ρωμαίοι υπό τον Αιμύλιον Παύλον (Πολύβιος Γ, 18, 19 – Στράβων Β, 124). Η νυν Λεσίνα».
Ανάμεσα στα ευρήματα στην Γκνίλνα ευρίσκεται και ένα νόμισμα της αρχαίας ελληνικής πόλεως Φάρος που χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ. (400 – 300 π.Χ.), πράγμα που αποδεικνύει ότι οι αρχαιοελληνικές πόλεις που ιδρύθηκαν κατά τον δεύτερο (β΄) ελληνικό αποικισμό (8ο αιών π.Χ. και επέκεινα) και στην Αδριατική θάλασσα, ήσαν ανθηρές οικονομικά και εξέδιδον – έκοπταν δικά τους νομίσματα, όπως συνέβαινε και με τις οικονομικά ανθηρές πόλεις στον ελλαδικό χώρο, στην Μικρά Ασία, στον Πόντο, στην Μεγάλα Ελλάδα (Κάτω Ιταλία – Σικελία) κ.λ.π.
Οι δύο αρχαιοελληνικές ιωνικές πόλεις (Ίσσα και Φάρος) στην Αδριατική θάλασσα συμμετείχαν στα εμπορικά δίκτυα της Αδριατικής Θάλασσας, συνδέοντας τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό με τις Δαλματικές ακτές. Η αρχαία ελληνική πόλη Ίσσα στην Αδριατική ήτο γνωστή στην αρχαιότητα για την παραγωγή οίνου, κρασιού.
Ο Ελληνισμός κατά την αρχαιότητα (5ος αιών π.Χ., 500 – 400 π.Χ., και επέκεινα) έφθανε μέχρι της Δαλματικές ακτές και πιο βόρεια στο βάθος της Αδριατικής θάλασσας, αρχής γενομένης από την νοτίως ευρισκομένη ελληνική Κερκυραϊκή αποικία -πόλη Επίδαμνο (νυν Δυρράχιον). Βλέπε σελίδα 281 Α΄ Τόμου Λεξικού Ελληνικής Αρχαιολογίας Αλεξάνδρου Ραγκαβή, 1888 : «Επίδαμνος : Κερκυραϊκή αποικία επί Χερσονήσου της Ελληνικής Ιλλυρίας, πόλις εμπορική, επίσημος ως πρώτη αφορμή του Πελοποννησιακού πολέμου, επί Ρωμαίων μετονομασθείσα Δυρράχιον (Θουκυδίδης Α, 24, Λίβιος, Liv.XXIX, 12)».
Προσέτι η Απολλωνία ήτο αποικία-πόλις επίσημη, αποικία των Ελλήνων Κορινθίων και των Ελλήνων Κερκυραίων στην Ιλλυρία, κοντά στις εκβολές του ποταμού Αώου. Βλέπε σελίδα 105 Τόμου Α΄ Λεξικού Ελληνικής Αρχαιολογίας, Αλεξάνδρου Ραγκαβή, 1888 : «Απολλωνία : πόλις επίσημος, άποικος των Κορινθών και των Κερκυραίων εν Ιλλυρία, παρά τας εκβολάς του Αώου (Θουκυδίδης Α, 26)».
Οι εν Ελλάδι πόλεις Κέρκυρα, Κόρινθος κ.λ.π., όπως και οι ελληνικές πόλεις-αποικίες στην Αδριατική, Κάτω Ιταλία, Σικελία, Γαλλία (Μασσαλία-Μονακό), Ισπανία ήσαν μεγάλα εμπορικά κέντρα. Βλέπε το μεγάλο επιστημονικό μου έργο με τους εξής τίτλους : «Ο αρχαίος πολιτισμός των Ιώνων στον Πόντο», « Ο αρχαίος πολιτισμός των Ιώνων της Μικράς Ασίας», «Ο αρχαίος πολιτισμός των Ιώνων των νήσων του Αιγαίου μας πελάγους», «Ο αρχαίος πολιτισμός των Ιώνων της Θράκης μας», «Ο αρχαίος πολιτισμός των Ιώνων της Μεγάλης Ελλάδος (Κάτω Ιταλίας -Σικελίας», « Ο αρχαίος πολιτισμός των Ιώνων της Αδριατικής, της Κορσικής, των προς την δυτικήν Μεσόγειον νοτίων παραλίων της Γαλλίας, της Ισπανίας, καθώς επίσης και της Βορείου Αφρικής εις την ανατολικήν Μεσόγειον».
- Στη Νέα Υόρκη των Η.Π.Α., στο Metropolitan Museum ευρίσκεται πελίκη, του 400 π.Χ.-375 π.Χ., ερυθρόμορφου τύπου, η οποία φέρει αγγειογραφία. Στην ερυθρόμορφη τούτη απεικόνιση μία Εσπερίδα που κάθεται δίπλα σε δένδρο με τον δράκοντα που φυλάσσει τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων. Δείχνει να συνομιλεί η Εσπερίδα αυτή με τον Ηρακλή που εικονίζεται αριστερά. Μία άλλη Εσπερίδα και ο Ωκεανός, που ευρίσκονται αριστερά στην εν λόγω παράσταση, παρακολουθούν. Οι Εσπερίδες, κατά τον Ησίοδο, ζούσαν, πέρα από τον Ωκεανό, στα σύνορα προς τη Νύκτα. Στον ιερό κήπο τους υπήρχε ένα θαυμάσιο δένδρο, με τα κλαδιά του φορτωμένα με χρυσά μήλα που τα φύλαγε άγρυπνα ένας δράκος. Ο Ηρακλής έφθασε εκεί και έκλεψε τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων.
- Στην πόλη του Βερολίνου της Γερμανίας, στο Μουσείο Περγάμου ευρίσκεται μαρμάρινη ή πέτρινα στρόγγυλη πλάκα, επάνω στην οποία παριστάνεται ανάγλυφα ο δεκαεξάκτινος Ήλιος της Βεργίνας.
- Στο Βερολίνο της Γερμανίας, στο Staatliche Museum ευρίσκεται παράσταση από την βόρεια ζωφόρο βωμού του Διός στην Πέργαμο, του 180 π.Χ., Στην παράσταση τούτη εικονίζεται μία Μοίρα που αρπάζει έναν Γίγαντα τερατόμορφο που στο επάνω μέρος του σώματός του παρουσιάζεται ως άνθρωπος με πλούσια μαλλιά και γένια, ενώ στο κάτω μέρος του σώματός του έχει δύο τεράστιους δράκοντες αντί για πόδια. Η Μοίρα, μόνιμη βοηθός του Δία στην Γιγαντομαχία, αρπάζει τον Γίγαντα από τα μαλλιά. Εκείνος αγωνίζεται να ελευθερωθεί, να αποδεσμευθεί, χρησιμοποιώντας τα δύο χέρια του και τον ένα ελισσόμενο δράκοντα-ποδα του σώματός του.
- Στο Παρίσι της Γαλλίας, στο Bibliotheque Nazionale ευρίσκεται αμφορέας, του 540 π.Χ.-530 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού, που φέρει αγγειογραφία. Σε αυτήν την παράσταση εικονίζεται ο Διόνυσος με δύο ακολούθους Μαινάδες του. Ο Διόνυσος είναι κισσοστεφανωμένος και κρατάει στο δεξιό χέρι του κάνθαρο. Οι δύο Μαινάδες είναι αγκαλιασμένες, χορεύοντας πλησιάζουν τον Διόνυσο, φορούν στεφάνια κισσού και είναι στολισμένες με πέπλους. Η μία έχει στην πλάτη της δορά πάνθηρα. Κρατάει κλαδιά κισσού και μικρό ελάφι.
- Στο Μόναχο της Γερμανίας, στο Staatliche Anticensammluhgen ευρίσκεται κύλιξ λευκού βάθους, του 490 π.Χ.- 480 π.Χ. Στο εσωτερικό της κύλικος αυτής υπάρχει αγγειογραφία. Στην αγγειογραφία αυτή εικονίζεται μία Μαινάδα, η οποία έχει τυλιγμένα τα μαλλιά της κεφαλής της με φίδι που βγάζει τη γλώσσα του. Στο λαιμό της έχει ως περιλαίμιο δορά πάνθηρος. Στο δεξιό χέρι της κρατάει θύρσο και στο αριστερό χέρι της λεοπάρδαλη ή λύγκα.
- Στο Μόναχο της Γερμανίας, στο Staatliche Antikensammluhgen ευρίσκεται αμφορέας, του 490 π.Χ. που έχει μελανόμορφη αγγειογραφία. Στην απεικόνιση της αγγειογραφίας αυτής παριστάνεται μία από τις Γοργόνες : η Σθενώ ή η Ευρυάλη. Η Γοργόνα αυτή φτερωτή με φίδια στα μαλλιά, με ολοστρόγγυλο πρόσωπο, με τεράστιο στόμα, από όπου ξεπετάγονται τέσσερα δόντια κάπρου και η γλώσσα. Η ίδια φέρει ανοικτές τις φτερούγες της και ευρύ διασκελισμό καταδιώκει τον Περσέα, ο οποίος φεύγει με το κεφάλι της αδελφής της, της Μέδουσας, στο σάκκο του. Η παράσταση αυτή του Περσέως με το κεφάλι της Μέδουσας εικονίζεται στην άλλη όψη του αγγείου.
Οι Γοργόνες ήσαν θυγατέρες του Φορκύος και της Κητούς, που ήσαν αδέλφια, παιδιά του Πόντου και της Γαίας. Πέραν του Φορκύος και της Κητούς ο Πόντος και η Γαία (Γη) είχαν και άλλα παιδιά, τον Νηρέα και την Ευροιβία. Οι Γοργόνες ήσαν η Σθενώ, η Ευρυάλη και η Μέδουσα, την οποία αποκεφάλισε ο Περσέας.
- Στη Ρώμη της Ιταλίας, στο Villa Ciulia ευρίσκεται κύλιξ Σπαρτιατική, του 560 π.Χ.-550 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού, στο εσωτερικό της οποίας υπάρχει μελανόμορφη αγγειογραφία. Στην εν λόγω παράσταση εικονίζονται οι Άρπυιες. Οι Άρπυιες ήσαν φοβερά τέρατα, αρπακτικά δαίμονες, με ορμή θύελλας. Οι Άρπυιες : η Αελλώ και η Ωκυπέτη, ήσαν θυγατέρες του Ωκεανού και της Ηλέκτρας. Στην εικόνα-παράσταση της κύλικος οι δύο Βορεάδες κυνηγούν και πιάνουν τις δύο Άρπυιες. Τις υποχρεώνουν με την απειλή του ξίφους να πάψουν να βασανίζουν τον Φινέα. Ο Φινέας ήτο μάντης. Πρόδιδε όμως τις βουλές των θεών στους ανθρώπους, ο Δίας τον τιμώρησε. Τον τύφλωσε και διέταξε τις Άρπυιες να τρώγουν το φαγητό του, ώστε να παραμένει πάντα νηστικός.
- Στην πόλη Βασιλεία της Ελβετίας ευρίσκεται στάμνος (= στάμνα), του 440 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, στο οποίο υπάρχει αγγειογραφία. Στην αγγειογραφία τούτη εικονίζεται σκηνή από την αρπαγή της Ωρείθυιας από τον Βορέα. Ο Βορέας (βοριάς) ήτο άνεμος βίαιος που είδε κάποτε στην Αττική την Ωρείθυια, θυγατέρα του βασιλιά της Αττικής Ερεχθέα. Την ερωτεύτηκε τόσο πολύ που την άρπαξε και την έφερε στην πατρίδα του, στην Θράκη. Με την ίδια απέκτησε δύο κόρες και δύο υιούς, τους Βορεάδες. Στην παράσταση αυτή ο Βορέας, με φτερά στους ώμους και τα πόδια κυνηγάει την Ωρείθυια, που την εκλιπαρεί να την λυπηθεί. Οι φίλες της τρέχουν φοβισμένες να φέρουν τα νέα στον πατέρα της, τον βασιλιά Ερεχθέα, ο οποίος εικονίζεται στην αγγειογραφία της άλλης πλευράς του ιδίου αγγείου.
- Στην πόλη Βοστώνη των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, στο Museum of Fine Arts ευρίσκεται κύλιξ, του 490 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, στο εσωτερικό της οποίας υπάρχει αγγειογραφία. Στην παράσταση αυτή ο φτερωτός Ζέφυρος αρπάζει τον Υάκινθο. Ο φτερωτός Ζέφυρος πετά με τον Υάκινθο. Ο Ζέφυρος ήταν ευνοϊκός άνεμος για τους ανθρώπους *Ερευνητής – Μελετητής – Αναλυτής 16-10-2026
