Για περίπου 30 χρόνια, η ιστορία της θρησκείας στις Ηνωμένες Πολιτείες έμοιαζε σταθερή: σταθερή και συνεχής μείωση της θρησκευτικής ταυτότητας κάθε χρόνο.
Από τη δεκαετία του 1990, το ποσοστό των Αμερικανών που δήλωναν χριστιανοί ή ότι ανήκουν σε κάποια θρησκεία άρχισε να μειώνεται απότομα. Ταυτόχρονα, αυξήθηκαν τα άτομα που δήλωναν ότι δεν ανήκουν σε καμία θρησκεία.
Οι Αμερικανοί έχαναν μαζικά τη θρησκευτική τους ταυτότητα, χωρίς να στραφούν σε άλλες θρησκείες ή να αναπτύξουν θρησκευτικότητα αργότερα στη ζωή τους.
Αυτή η τάση όμως φαίνεται πως πλέον αλλάζει. Τα τελευταία πέντε χρόνια, το ποσοστό των άθρησκων σταθεροποιήθηκε γύρω στο 30%, σύμφωνα με διάφορες έρευνες – και ένας βασικός λόγος είναι η Generation Z. Πρόκειται για την δημογραφική ομάδα που διαδέχεται τους «Millenials», για τα μέλη της οποίας τίθενται ως αφετηρία οι γεννήσεις στα μέσα με τέλη της δεκαετίας του ’90 έως το 2012.
Κάπου γύρω από την έναρξη ή λίγο μετά το ξέσπασμα της πανδημίας Covid-19, οι νέοι Αμερικανοί άρχισαν να βρίσκουν ή να διατηρούν τη θρησκευτική τους πίστη σε υψηλότερα ποσοστά σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές. Τα νούμερα είναι αποκαλυπτικά: ενώ το ποσοστό των άθρησκων εκτοξεύθηκε κατά περίπου 40% από το 2008 έως το 2013, η άνοδος επιβραδύνθηκε μεταξύ 2013 και 2018. Το 2020, ουσιαστικά σταμάτησε.
Σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή πολιτικών επιστημών και αναλυτή δεδομένων Ryan Burge, αυτή η στασιμότητα οφείλεται κυρίως στο ότι οι νεότερες γενιές χάνουν τη θρησκευτική τους ταυτότητα με πιο αργούς ρυθμούς. «Από καθαρά στατιστική άποψη, δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα αν υπάρχει μεγαλύτερο ποσοστό άθρησκων στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα σε σχέση με το 2019», έγραψε το 2024.
Η Gen Z φαίνεται να είναι το κλειδί. Πρόσφατη ανάλυση του Economist με βάση το General Social Survey του National Opinion Research Center έδειξε ότι οι zoomers είναι η μοναδική γενιά που δεν χάνει τη θρησκευτική της ταυτότητα. Και το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ, γεγονός που υποδηλώνει ότι υπάρχουν δομικοί λόγοι πίσω από την επιστροφή των νέων στη θρησκεία, και ειδικότερα στον χριστιανισμό.
Υπάρχουν τρεις βασικές θεωρίες για αυτή την τάση:
Η επιδημία μοναξιάς
Η Gen Z βιώνει συναισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης σε πρωτοφανή ποσοστά. Έρευνες δείχνουν ότι από τα δύο τρίτα έως και τα τρία τέταρτα των zoomers νιώθουν αποξενωμένοι, μόνοι ή αποκομμένοι από την κοινωνία. Αυτή η απομόνωση, ενισχυμένη από τη χρήση social media και smartphones κατά την περίοδο της πανδημίας, επηρέασε τον τρόπο που κοινωνικοποιούνται, κάνουν σχέσεις ή βρίσκουν κοινότητες.
Ορισμένοι νέοι που νιώθουν χαμένοι ή μόνοι, βρίσκουν διέξοδο και αίσθηση κοινότητας μέσω της οργανωμένης θρησκείας. Οι εκκλησίες προσφέρουν «παρηγοριά» και πολλοί νέοι αναφέρουν ότι πηγαίνουν σε λειτουργίες «για να μη νιώθουν χαμένοι». Όπως είπε ένας zoomer στη Μασαχουσέτη στον Economist, παρόλο που φίλοι και οικογένεια μπορεί να σε απορρίψουν, «οι άνθρωποι στην εκκλησία δεν μπορούν να σε απορρίψουν».
Απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς
Η άνοδος της θρησκευτικότητας μπορεί να αντανακλά και μια αντικαθεστωτική τάση που σαρώνει τις δυτικές δημοκρατίες μετά την πανδημία. Για τη Gen Z, η αποστασιοποίηση από τη θρησκεία υπήρξε ο «κανόνας» των μεγαλύτερων γενιών, οπότε η επιστροφή στην πίστη μπορεί να θεωρείται, για κάποιους, μια πράξη αμφισβήτησης του status quo.
Σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ηνωμένο Βασίλειο, η αποσύνδεση από τη θρησκεία άρχισε να επιβραδύνεται, ενώ συγκεκριμένα ρεύματα –όπως ο καθολικισμός ή οι μη δογματικές χριστιανικές εκκλησίες– καταγράφουν άνοδο. Σε αντίθεση με την κυρίαρχη τάση αθεΐας και αγνωστικισμού που επικράτησε με τους millennials, κάποιοι zoomers φαίνεται να επιλέγουν τη θρησκεία ως μορφή αντισυστημικής έκφρασης.
Η δεξιά πολιτική στροφή των νέων
Υπάρχει μια έντονη διαφορά ανάμεσα στα φύλα όσον αφορά τη θρησκευτική στροφή της Gen Z: οι νεαροί άντρες γίνονται πολύ πιο θρησκευόμενοι, ενώ οι γυναίκες που διατηρούν θρησκευτική ταυτότητα τείνουν σε πιο φιλελεύθερες και ανεκτικές θρησκευτικές παραδόσεις, ειδικά στις ΗΠΑ.
Οι άνδρες της Gen Z είναι πλέον σημαντικά πιο πιθανό να παρακολουθούν θρησκευτικές τελετές σε σχέση με τις γυναίκες, αντιστρέφοντας την προηγούμενη τάση. Από την άλλη, πολλές νέες γυναίκες εγκαταλείπουν μαζικά τις εκκλησίες, κυρίως λόγω της στάσης των θρησκευτικών ιδρυμάτων απέναντι στα ζητήματα φύλου, ταυτότητας και ισότητας, σύμφωνα με έρευνες του American Enterprise Institute.
Μια μελέτη έδειξε ότι περίπου τα δύο τρίτα των νεαρών γυναικών πιστεύουν πως «οι περισσότερες εκκλησίες και θρησκευτικές κοινότητες δεν αντιμετωπίζουν ισότιμα άνδρες και γυναίκες». Επιπλέον, η αρνητική στάση απέναντι στην LGBTQ κοινότητα αποτελεί βασικό λόγο απομάκρυνσης των νέων γυναικών από τη θρησκεία.
Ταυτόχρονα, η παρουσία θρησκευτικών αναφορών σε περιεχόμενο της alt-right που στοχεύει νεαρούς άνδρες, φαίνεται να ενισχύει αυτή την τάση: μια γενιά ανδρών βρίσκει κοινότητα και νοήμα μέσα στη θρησκεία, ενώ παράλληλα ενισχύει τις ήδη συντηρητικές πολιτικές τους τάσεις – όπως φάνηκε και στις εκλογές του 2024 στις ΗΠΑ.
Θα κρατήσει αυτή η τάση;
Δεν είναι βέβαιο ότι αυτή η επιστροφή στη θρησκεία θα διαρκέσει. Τα δεδομένα δείχνουν ότι ίσως έχουμε φτάσει σε ένα προσωρινό σημείο ισορροπίας στη θρησκευτική ταυτότητα των Αμερικανών.
Το σημαντικότερο στοιχείο που προβλέπει τη διατήρηση της πίστης είναι το πόσο θρησκευτικοί ήταν οι γονείς κάποιου. Αν η πιο πιστή Gen Z διατηρήσει την πίστη της και μεγαλώσει παιδιά με τα ίδια πρότυπα, τότε η φαινομενικά αναπόφευκτη και αδιάκοπη πτώση της αμερικανικής θρησκευτικότητας μπορεί τελικά να αποδειχθεί πολύ λιγότερο δραματική απ’ ό,τι φαινόταν.
Πηγή: Vox.com/newsbeast
