Φως στις κλιμακούμενες ανησυχίες για τον αντίκτυπο της υπερβολικής χρήσης ψηφιακών μέσων από τους νέους ρίχνει η έρευνα «Αποσυνδέοντας τη νεολαία: Εθισμός στο κινητό τηλέφωνο, Κοινωνικός Αντίκτυπος και η Ανάγκη για Ψηφιακή Αποτοξίνωση», που διενεργήθηκε στην Καστοριά και δημοσιεύθηκε προ ημερών σε ένα από τα εγκυρότερα επιστημονικά περιοδικά στον χώρο της ψυχιατρικής διεθνώς, το ελβετικό Psychiatry International ( MDPI).
Με το «Brain Rot» να είναι η φράση του 2024 για το Λεξικό της Οξφόρδης και με την κυβέρνηση να ανακοινώνει πρόσφατα Εθνική Στρατηγική Προστασίας των Ανηλίκων από τον Εθισμό στο Διαδίκτυο, η εν λόγω έρευνα αποδεικνύεται ιδιαίτερα επίκαιρη και προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την προώθηση υγιών ψηφιακών συνηθειών.
Βάσει των ευρημάτων της, περισσότεροι από 7 στους 10 ερωτηθέντες χρησιμοποιούν τα κινητά τους άνω των πέντε ωρών ημερησίως κυρίως για πρόσβαση στα social media και για επικοινωνία. Καταγράφονται δε υψηλά ποσοστά εθισμού στο κινητό, αλλά και μειωμένη παραγωγικότητα και διαταραχές στον ύπνο από την εκτεταμένη χρήση του. Οι γυναίκες εμφανίζουν μεγαλύτερη δυσκολία να απαγκιστρωθούν και μεγαλύτερη ανάγκη αποτοξίνωσης από τους άντρες. Οι δε φοιτητές και οι άνεργοι εκδηλώνουν εντονότερα σημάδια εθισμού και αρνητικής επίδρασης στην παραγωγικότητά τους σε σχέση με τους εργαζομένους.
Η έρευνα, για την οποία η συλλογή δεδομένων ξεκίνησε στο πλαίσιο μιας πτυχιακής εργασίας στο Τμήμα Επικοινωνίας και Ψηφιακών Μέσων του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, και εξελίχθηκε στη συνέχεια με εκτενή ανάλυση, είναι αποτέλεσμα των ερευνητικών προσπαθειών των Ασημένιας Σαλεπάκη, Άννας Ζέρβα, Δρα Δημήτρη Κουρκουρίδη και Δρα Γιάννη Αγγέλου. Μελέτησε δε τον αντίκτυπο της εκτεταμένης χρήσης του κινητού τηλεφώνου σε δείγμα 150 ατόμων, ηλικιών μεταξύ 14 και 35 ετών, στην Καστοριά, θέτοντας στο μικροσκόπιο πώς ο εθισμός στα κινητά επηρεάζει την καθημερινή τους ζωή και τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις τους.
«Η έρευνα εκπονήθηκε στο διάστημα Μαΐου-Αυγούστου του 2019. Η εκτίμησή μου όμως είναι πως αν την επικαιροποιούσαμε με τα σημερινά δεδομένα, θα διαπιστώναμε ακόμα υψηλότερα ποσοστά όσον αφορά τη χρήση των κινητών» λέει στη Voria.gr ο διδάσκων στο Τμήμα Επικοινωνίας και Ψηφιακών Μέσων του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και επιβλέπων της έρευνας, Δρ Γιάννης Αγγέλου.
Άνω των 5 ωρών χρήσης κινητού για 7 στους 10
Το 72,7% των ερωτηθέντων της έρευνας χρησιμοποιεί το κινητό περισσότερες από 5 ώρες την ημέρα, ενώ μόλις το 27,3% το χρησιμοποιεί λιγότερο. Όσον αφορά τους λόγους για τη χρήση του, καλύπτουν όλο το φάσμα της κοινωνικής ζωής των νέων. Συγκεκριμένα, 21,3% το χρησιμοποιούν για τα social media, 20,5% για να επικοινωνήσουν με το κοινωνικό τους περιβάλλον -φίλους, γνωστούς, συγγενείς κτλ- 16,9% για να ακούσουν μουσική, 12,8% για να δουν ταινίες ή εκπομπές, ενώ 15% για όλα τα παραπάνω. Από τις απαντήσεις αυτές φαίνεται πως το κινητό τηλέφωνο έχει καλύψει όλες τις δραστηριότητες των νέων, που ουσιαστικά με τη χρήση του μπορούν πιο εύκολα και παντού να κάνουν πράγματα που πριν ήταν αυτόνομα, όπως να παρακολουθήσουν μια ταινία.
Η εκτεταμένη αυτή χρήση του κινητού έχει γίνει πλέον εθιστική, ζήτημα που αναδεικνύεται με εμφατικό τρόπο. Ειδικότερα, 61,3% των ερωτηθέντων της έρευνας υπογραμμίζουν την ανάγκη να αποτοξινωθούν από το κινητό τους, 52% σημειώνουν ότι μπαίνουν στον πειρασμό να τσεκάρουν το κινητό τους από φόβο μήπως έχασαν κάτι και 40,7% αισθάνονται ότι δεν μπορούν να ξεκολλήσουν από αυτό. Επιπλέον, η εκτεταμένη χρήση του κινητού μοιάζει να δημιουργεί πολυδιάστατα προβλήματα στη ζωή των ανθρώπων. Σύμφωνα με τα ευρήματα, 76,3% των ερωτηθέντων τονίζουν πως η χρήση του κινητού επηρεάζει την προσωπική τους διάσταση, 70,7% πιστεύουν πως επηρεάζει την παραγωγικότητά τους, 66% τις διαπροσωπικές τους σχέσεις και 52% τις ώρες του ύπνου και την ποιότητά του. Από τα εντυπωσιακά αυτά ποσοστά φαίνεται πως η εκτεταμένη χρήση του κινητού έχει αρνητική επίδραση τόσο στην υγεία όσο και στην κοινωνική και οικονομική ζωή των νέων. Επίσης, οι διαταραχές της διάθεσής τους που προκαλούνται από την εκτεταμένη χρήση του κινητού μοιάζουν αρκετά σοβαρές και έκδηλες σε ένα μεγάλο ποσοστό των νέων. Ειδικότερα, 40,2% των ερωτηθέντων δηλώνουν πως η εκτεταμένη χρήση του κινητού οδηγεί σε χαμηλή παραγωγικότητα, 24,8% ότι προκαλεί ανησυχία, 18,8% στρες, 10,3% χαμηλή αυτοεκτίμηση και 6% κατάθλιψη.
Πιο ευάλωτες οι γυναίκες
Στην έρευνα φαίνεται πως οι γυναίκες θεωρούν ότι η υγεία τους επηρεάζεται από την εκτεταμένη χρήση του κινητού περισσότερο (84%) από αυτή των ανδρών (73,2%). Την ίδια στιγμή 78,6% των ανδρών δηλώνουν πως η παραγωγικότητά τους επηρεάζεται, ενώ το ποσοστό των γυναικών είναι ξεκάθαρα χαμηλότερο (66%). Επίσης, η αδυναμία απαγκίστρωσης από το κινητό συνδέεται στενά με τη μεταβλητή του φύλου. Ειδικότερα, οι γυναίκες τονίζουν πως έχουν μεγαλύτερη δυσκολία να το αποχωριστούν σε ποσοστό 50% σε σχέση με τους άνδρες, όπου το αντίστοιχο ποσοστό είναι 25%. Σχετική με το φύλο είναι και η αναγνώριση της ανάγκης για αποτοξίνωση από το κινητό. Οι γυναίκες σε μεγαλύτερο ποσοστό, 68,1%, δηλώνουν ότι χρειάζονται αποτοξίνωση από το κινητό τους, έναντι του 50% των ανδρών.
Η γενική τάση που προκύπτει είναι ότι οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες στη χρήση του κινητού. Στην πραγματικότητα οι γυναίκες δείχνουν να αναγνωρίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό τόσο την αρνητική επίδραση της εκτεταμένης χρήσης του όσο και την ανάγκη για αποτοξίνωση.
Επηρεάζει η απασχόληση
Από την άλλη ο συσχετισμός των μεταβλητών της επίδρασης της εκτεταμένης χρήσης του κινητού στην υγεία δείχνει στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάλογα με το καθεστώς απασχόλησης των ερωτηθέντων. Συγκεκριμένα, όλοι οι άνεργοι ερωτηθέντες της έρευνας δηλώνουν ότι η υγεία τους επηρεάζεται, οι μαθητές και οι φοιτητές αισθάνονται ότι η υγεία τους επηρεάζεται σε ποσοστό 81,5%, ενώ οι εργαζόμενοι εμφανίζουν το χαμηλότερο ποσοστό (75,3%).
Επίσης, με το καθεστώς απασχόλησης συνδέεται και η επίδραση της εκτεταμένης χρήσης κινητού στις διαπροσωπικές σχέσεις. Έτσι, οι άνεργοι έχουν το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των υπόλοιπων ομάδων (83,3%), ακολουθούνται από τους εργαζομένους με ποσοστό 71,2% και τέλος από τους φοιτητές με ποσοστό 56,9%. Αυτό το εύρημα δείχνει ότι ο αντίκτυπος στις διαπροσωπικές σχέσεις είναι σημαντικότερος σε ομάδες που έχουν πιο περιορισμένη κοινωνική ζωή, όπως οι άνεργοι και οι εργαζόμενοι, αντίθετα με τις ομάδες που έχουν έντονη κοινωνική ζωή, όπως οι μαθητές και οι φοιτητές που επηρεάζονται σε μικρότερο βαθμό.
Όσον αφορά τον αντίκτυπο στην παραγωγικότητα και αυτός σχετίζεται με το καθεστώς απασχόλησης. Το υψηλότερο ποσοστό που δηλώνει ότι επηρεάζεται είναι αυτό των μαθητών/φοιτητών (84,6%) και ακολουθούν οι άνεργοι με ποσοστό 75% και τέλος οι εργαζόμενοι με 57,5%. Είναι πιθανό πως η καταγραφείσα τάση σχετίζεται με τις πιέσεις που κάθε μία από αυτές τις ομάδες δέχεται στην καθημερινή της ζωή. Έτσι, η ομάδα μαθητών/φοιτητών έχει μεγάλη επίδραση στην παραγωγικότητά της, καθώς έχει το περιθώριο μεγαλύτερης χρήσης του κινητού, ενώ στον αντίποδα οι εργαζόμενοι που βρίσκονται υπό συνεχή πίεση δεν επηρεάζονται τόσο, καθώς δεν έχουν την ίδια δυνατότητα.
Επίσης, αλληλένδετη είναι η σχέση της αδυναμίας απαγκίστρωσης από το κινητό με το καθεστώς απασχόλησης. Ειδικότερα, 53,8% των μαθητών/φοιτητών τονίζουν πως δεν μπορούν να αποχωριστούν τα κινητά τους, ομάδα που ακολουθείται από τους ανέργους με 41,7% και τέλος τους εργαζομένους με πολύ χαμηλότερο ποσοστό (28,8%).
Με το καθεστώς απασχόλησης όμως συνδέεται και η αναγνώριση της ανάγκης για αποτοξίνωση από το κινητό. Έτσι, οι άνεργοι σε ποσοστό 83,3% αναγνωρίζουν αυτή την ανάγκη και ακολουθούνται από τους μαθητές/φοιτητές με ποσοστό 70,8% και τέλος τους εργαζομένους με 49,3%.
Συνοψίζοντας, η ομάδα των μαθητών/φοιτητών και δευτερευόντως αυτή των ανέργων δείχνουν πιο επιρρεπείς στην εκτεταμένη χρήση του κινητού, ενώ αντίθετα οι εργαζόμενοι δείχνουν πιο συγκρατημένοι. Αυτό το εύρημα έχει σχέση με τη διαθεσιμότητα του ελεύθερου χρόνου.
Καταλυτικός παράγοντας ο αριθμός των ωρών χρήσης
Την ίδια στιγμή η αδυναμία απαγκίστρωσης από το κινητό και οι ώρες χρήσης συνδέονται στενά. Ειδικότερα, οι ερωτηθέντες που δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν το κινητό τους πάνω από πέντε ώρες σημειώνουν σε ποσοστό 53,2% πως αισθάνονται προσκολλημένοι σε αυτό, ενώ αντίθετα το αντίστοιχο ποσοστό των ερωτηθέντων που χρησιμοποιούν το κινητό μέχρι πέντε ώρες είναι μόλις 7,5%. Άρα είναι προφανές ότι όσο περισσότερο κάποιος χρησιμοποιεί το κινητό του τόσο περισσότερο εξαρτάται από αυτό.
Ανάλογη σχέση διαπιστώνεται μεταξύ της ανάγκης για συνεχή χρήση του κινητού και των ωρών χρήσης. Έτσι, οι ερωτηθέντες που χρησιμοποιούν το κινητό τους για περισσότερες από πέντε ώρες δηλώνουν σε ποσοστό 58,7% ότι μπαίνουν συνεχώς σε πειρασμό να το τσεκάρουν μήπως έχασαν κάτι. Το αντίστοιχο ποσοστό για τους ερωτηθέντες που το χρησιμοποιούν έως πέντε ώρες είναι σαφώς μικρότερο και συγκεκριμένα 35%.
Τέλος, οι μεταβλητές της ανάγκης αποτοξίνωσης και των ωρών χρήσης συνδέονται επίσης. Ειδικότερα, 72,5% των ερωτηθέντων που χρησιμοποιούν το κινητό πάνω από πέντε ώρες δηλώνουν ότι χρειάζονται αποτοξίνωση, ενώ αντίθετα το αντίστοιχο ποσοστό αυτών που το χρησιμοποιούν έως πέντε ώρες είναι μόλις 32,5%. Συνοψίζοντας, η τάση που προκύπτει είναι πως η ομάδα που χρησιμοποιεί το κινητό για περισσότερες από πέντε ώρες είναι πιο προσκολλημένη σε αυτό και δείχνει σημάδια εθισμού.
Η ανάγκη για προληπτικά μέτρα
Τα ευρήματα της έρευνας υπογραμμίζουν την ανάγκη για προληπτικά μέτρα αντιμετώπισης των προκλήσεων που προκύπτουν από την υπερβολική χρήση του κινητού τηλεφώνου από τους νέους. Οι παρεμβάσεις πρέπει να επικεντρωθούν στην προώθηση συνηθειών υγιούς χρήσης και στην αύξηση της συνειδητοποίησης για τους πιθανούς κινδύνους που συνδέονται με τον εθισμό στα κινητά τηλέφωνα. Συγκεκριμένες στρατηγικές με στόχο τις ευάλωτες ομάδες, όπως οι φοιτητές και οι άνεργοι, είναι απαραίτητες, για να μετριαστούν οι αρνητικές επιδράσεις στην ψυχική υγεία, στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και γενικά στην ευζωία. Μελλοντικές μελέτες θα πρέπει, σύμφωνα με την έρευνα, να εμβαθύνουν στις αιτίες του εθισμού στο κινητό τηλέφωνο και να εξερευνήσουν αποτελεσματικές παρεμβάσεις για την υιοθέτηση μιας ισορροπημένης και υπεύθυνης χρήσης της τεχνολογίας μεταξύ των νέων ατόμων.
«Από τα πλέον εντυπωσιακά ευρήματα της έρευνας είναι το ότι όσο πιο εκτεταμένη είναι η χρήση του κινητού τόσο μεγαλύτερη είναι η αναγνώριση από τον χρήστη της ανάγκης για αποτοξίνωση. Επίσης, σημαντικό στοιχείο είναι πως η ανάγκη αυτή εντοπίζεται μεταξύ των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, οπότε οι όποιες προσπάθειες γίνουν και τα όποια μέτρα ληφθούν θα πρέπει να εστιάσουν αρχικά σε αυτές τις ομάδες» τονίζει ο Δρ Ιωάννης Αγγέλου.
πηγή: voria.gr
