Μια από τις πιο αδύναμες επιδόσεις καταγράφει τα τελευταία χρόνια η Δυτική Μακεδονία σε επίπεδο οικονομίας και δεικτών ανάπτυξης σε σχέση με όλη την υπόλοιπη Ελλάδα, καθώς η περιφέρειά μας εξακολουθεί να βρίσκεται σε μια δύσκολη περίοδο αλλαγών. Η απολιγνιτοποίηση έχει αλλάξει ριζικά το παραγωγικό μοντέλο της περιοχής και, παρά τις προσπάθειες που βρίσκονται σε εξέλιξη, τα τελευταία οικονομικά στοιχεία δείχνουν ότι η μετάβαση δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε ουσιαστική ανάπτυξη.
Σε αντίθεση με πολλές άλλες περιφέρειες της χώρας, όπου η οικονομία συνέχισε να αναπτύσσεται, η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της λίστας με της οικονομικής κατάταξης, σύμφωνα με τα στοιχεία που συμπεριλαμβάνονται σε σχετική Έκθεση του ΙΟΒΕ, η οποία συντάχθηκε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών, με αναφορά την περίοδο 2020 – 2024. Μάλιστα, σε πραγματικούς όρους, όπως αναφέρεται, η Δυτική Μακεδονία είναι μία από τις ελάχιστες περιφέρειες που εμφάνισαν μείωση του ΑΕΠ το 2024, γεγονός που αποτυπώνει τις δυσκολίες που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η τοπική οικονομία, ενώ είναι η μοναδική περιφέρεια με το ποσοστό Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας (ΑΠΑ), να έχει αρνητική επίδοση (-5,3%), εξέλιξη, η οποία συνδέεται και με τη συνεχιζόμενη διαρθρωτική προσαρμογή της τοπικής οικονομίας (απολιγνιτοποίηση).
Ακόμη πιο χαρακτηριστική η εικόνα στην παραγωγή
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στην παραγωγή. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας Έκθεσης, την περίοδο 2020-2024 η Δυτική Μακεδονία είναι η μοναδική περιφέρεια της χώρας όπου η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία μειώθηκε, καταγράφοντας πτώση 5,3%. Την ώρα που οι περισσότερες περιοχές της Ελλάδας αναπτύσσονται, η Δυτική Μακεδονία εξακολουθεί να επηρεάζεται από την αποχώρηση της λιγνιτικής δραστηριότητας, που για δεκαετίες αποτελούσε τη βασική πηγή εισοδήματος και απασχόλησης.
Παράλληλα, η περιοχή, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, εξακολουθεί να διατηρεί έντονο βιομηχανικό χαρακτήρα. Η βιομηχανία συμμετέχει με ποσοστό 27,1% στην τοπική οικονομία, από τα υψηλότερα στη χώρα, γεγονός που δείχνει ότι η παραγωγή παραμένει σημαντικός πυλώνας της περιφέρειας. Ωστόσο, η αλλαγή του ενεργειακού μοντέλου δημιουργεί την ανάγκη να αναπτυχθούν νέες δραστηριότητες που θα μπορέσουν να καλύψουν το κενό που αφήνει ο λιγνίτης.
Ανησυχία για την εικόνα των επενδύσεων
Ανησυχία προκαλεί και η εικόνα των επενδύσεων. Αντί να ενισχύσουν την ανάπτυξη, το 2023 είχαν αρνητική συμβολή στην οικονομική πορεία της περιφέρειας (-1,3%). Με απλά λόγια, οι νέες επενδύσεις δεν έχουν ακόμη αποκτήσει τη δυναμική που απαιτείται για να δώσουν νέα ώθηση στην τοπική οικονομία.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζει και η κατανάλωση των νοικοκυριών, η οποία συνέβαλε λιγότερο στην ανάπτυξη σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας. Αυτό δείχνει ότι τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να κινούνται με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα, καθώς η οικονομική αβεβαιότητα παραμένει.
Δεν έχουν εμφανιστεί τα οφέλη των παρεμβάσεων στην πραγματική οικονομία
Συνολικά, τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται στο πιο κρίσιμο σημείο της αναπτυξιακής της πορείας. Η περιοχή διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως τη βιομηχανική της βάση, την ενεργειακή τεχνογνωσία και τους διαθέσιμους πόρους από τα προγράμματα της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Ωστόσο, οι αριθμοί δείχνουν ότι τα οφέλη αυτών των παρεμβάσεων δεν έχουν ακόμη περάσει στην πραγματική οικονομία.
Το μεγάλο στοίχημα για τα επόμενα χρόνια είναι οι νέες επενδύσεις να μεταφραστούν σε περισσότερες επιχειρήσεις, νέες θέσεις εργασίας και υψηλότερα εισοδήματα. Μόνο τότε η Δυτική Μακεδονία θα μπορέσει να αφήσει οριστικά πίσω της την περίοδο της μετάβασης και να περάσει σε μια νέα αναπτυξιακή πορεία.
«Καθρέφτης» τα ποσοστά της ανεργίας
Οι ρυθμοί της οικονομίας και της ανάπτυξης που καταγράφονται στη Δυτική Μακεδονία έχουν αναφορά και στα ποσοστά ανεργίας της περιοχής που εδώ και χρόνια αποτελεί την πρωταθλήτρια περιφέρεια σε αριθμό ανέργων.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική αν εξεταστεί η πορεία της τελευταίας δεκαετίας. Το 2013, στο αποκορύφωμα της οικονομικής κρίσης, η ανεργία στη Δυτική Μακεδονία είχε εκτοξευθεί στο 31,5%, το υψηλότερο επίπεδο που είχε καταγραφεί ποτέ στην περιοχή. Έκτοτε υποχώρησε κατά 19 ποσοστιαίες μονάδες, μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις μεταξύ όλων των περιφερειών της χώρας. Μόνο η Αττική και η Στερεά Ελλάδα παρουσίασαν ελαφρώς μεγαλύτερη αποκλιμάκωση.
Ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί δεν αρκούν για να αλλάξουν τη συνολική εικόνα. Παρά τη σημαντική πρόοδο, η Δυτική Μακεδονία εξακολουθεί να βρίσκεται σταθερά στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης, γεγονός που αποτυπώνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η τοπική αγορά εργασίας. Η απολιγνιτοποίηση, η απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας στον ενεργειακό τομέα και η αργή ανάπτυξη νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων εξακολουθούν να επηρεάζουν τις προοπτικές απασχόλησης.
Το πρόβλημα των υψηλών ποσοστών στη Δυτική Μακεδονία έρχεται να επιβεβαιώσει και η ΕΛΣΤΑΤ αφού σύμφωνα με τα στοιχεία του Ιουνίου ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων φτάνει τους 21.000.
