Η Δυτική Μακεδονία είναι μία από τις λίγες περιοχές της Ελλάδας που διαθέτει σχεδόν όλα τα συγκριτικά πλεονεκτήματα για την ανάπτυξη ενός σύγχρονου, βιώσιμου και πολυθεματικού τουρισμού. Επιβλητικά βουνά, λίμνες διεθνούς οικολογικής αξίας, παραδοσιακοί οικισμοί, βυζαντινά μνημεία, μοναδική γαστρονομία, πλούσια πολιτιστική κληρονομιά και τέσσερις διαφορετικές περιφερειακές ενότητες με ξεχωριστή ταυτότητα συνθέτουν ένα τουριστικό προϊόν υψηλής ποιότητας.
Κι όμως, παρά τα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματά της, η Περιφέρεια εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της χώρας ως προς τις τουριστικές επιδόσεις, αποτελώντας διαχρονικά τον «ουραγό» του ελληνικού τουρισμού σε αρκετούς βασικούς δείκτες.
Η Δυτική Μακεδονία συγκεντρώνει το χαμηλότερο ποσοστό διανυκτερεύσεων
Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα, η Δυτική Μακεδονία συγκεντρώνει το χαμηλότερο ποσοστό διανυκτερεύσεων στα ξενοδοχειακά καταλύματα της χώρας, όπως αυτό καταγράφεται και στη μελέτη που εκπόνησε το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών με την υποστήριξη του Πανεπιστημίου Πατρών και του ΕΒΕ Αχαΐας.
Όπως αναφέρει η μελέτη, οι περιφέρειες Δυτικής Μακεδονίας, Δυτικής Ελλάδας και Αττικής εμφανίζουν τα χαμηλότερα μερίδια ενοικιαζόμενων καταλυμάτων τόσο για αλλοδαπούς επισκέπτες όσο και για ημεδαπούς. Στις δύο πρώτες περιπτώσεις, το φαινόμενο συνδέεται με τη χαμηλή τουριστική βάση και την περιορισμένη διάρκεια παραμονής, ενώ στην Αττική, παρά τον υψηλό όγκο επισκεπτών, η σύντομη διάρκεια διαμονής και ο αστικός χαρακτήρας της ζήτησης ενισχύουν τη χρήση ξενοδοχειακών καταλυμάτων.
Σταθερά χαμηλότερη η τουριστική επίδοση της περιοχής
Η χαμηλή τουριστική επίδοση της περιοχής δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο. Αντίθετα, πρόκειται για μια πραγματικότητα που καταγράφεται επί σειρά ετών. Οι αφίξεις επισκεπτών, οι διανυκτερεύσεις, η τουριστική δαπάνη, αλλά και το διαθέσιμο ξενοδοχειακό δυναμικό παραμένουν αισθητά χαμηλότερα σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο. Η Δυτική Μακεδονία δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να αποκτήσει ένα ισχυρό τουριστικό «brand», ικανό να την καταστήσει αναγνωρίσιμο προορισμό στην ελληνική και διεθνή αγορά.
Οι λόγοι είναι πολλοί. Η γεωγραφική θέση, η απουσία θαλάσσιου τουρισμού –που εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό πυλώνα της ελληνικής τουριστικής βιομηχανίας–, η περιορισμένη διεθνής προβολή, η έλλειψη συχνών απευθείας αεροπορικών συνδέσεων, οι μικρές ξενοδοχειακές μονάδες και η αποσπασματική, κατά καιρούς, τουριστική στρατηγική έχουν περιορίσει την εξωστρέφεια της περιοχής.
Παράλληλα, για δεκαετίες η οικονομική ανάπτυξη της Δυτικής Μακεδονίας στηρίχθηκε σχεδόν αποκλειστικά στη λιγνιτική δραστηριότητα και στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και στη βιομηχανία της γούνας στις περιοχές της Καστοριάς και του Βοΐου. Ο τουρισμός δεν αποτέλεσε ποτέ βασικό πυλώνα του αναπτυξιακού σχεδιασμού, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα να υστερεί σε επενδύσεις, προβολή και υποδομές σε σχέση με άλλες ελληνικές περιφέρειες.
Επιτακτική ανάγκη ένα νέο παραγωγικό μοντέλο
Σήμερα, όμως, η εικόνα αυτή πρέπει να αλλάξει. Η μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή δημιουργεί την ανάγκη για ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, στο οποίο ο τουρισμός μπορεί να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο. Δεν πρόκειται μόνο για μια εναλλακτική οικονομική δραστηριότητα, αλλά για έναν τομέα που μπορεί να δημιουργήσει νέες επιχειρήσεις, να ενισχύσει την απασχόληση και να συγκρατήσει τον πληθυσμό στις τοπικές κοινωνίες.
Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει μοναδικά φυσικά και πολιτιστικά αποθέματα. Οι Πρέσπες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους υγροβιότοπους της Ευρώπης, η Καστοριά συγκαταλέγεται στις ομορφότερες παραλίμνιες πόλεις της χώρας, η λίμνη Πολυφύτου προσφέρει σημαντικές δυνατότητες για ήπιες μορφές τουρισμού, ενώ οι ορεινοί όγκοι του Βοΐου, του Γράμμου, του Βιτσίου και του Βερμίου προσφέρονται για ορειβατικές, φυσιολατρικές και αθλητικές δραστηριότητες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
Παράλληλα, ο πολιτιστικός πλούτος της περιοχής είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Τα βυζαντινά μνημεία της Καστοριάς, οι παραδοσιακοί οικισμοί, τα αρχοντικά της Σιάτιστας, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα τοπικά μουσεία, οι θρησκευτικοί προορισμοί και οι δεκάδες πολιτιστικές εκδηλώσεις μπορούν να συνθέσουν ένα ολοκληρωμένο τουριστικό προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Σημαντικές είναι και οι δυνατότητες ανάπτυξης του γαστρονομικού και οινικού τουρισμού. Τα φασόλια Πρεσπών, οι πιπεριές Φλωρίνης, ο κρόκος Κοζάνης, τα τοπικά κρασιά του Αμυνταίου, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και η πλούσια παραδοσιακή κουζίνα αποτελούν προϊόντα με ισχυρή ταυτότητα, που μπορούν να συνδεθούν με σύγχρονες μορφές θεματικού τουρισμού και εμπειριών.
Οι επισκέπτες αναζητούν αυθεντικές εμπειρίες και μικρότερους προορισμούς
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι επισκέπτες αναζητούν πλέον αυθεντικές εμπειρίες, μικρότερους προορισμούς, δραστηριότητες στη φύση και τοπική γαστρονομία. Πρόκειται ακριβώς για τα στοιχεία που διαθέτει σε αφθονία η Δυτική Μακεδονία. Αυτό που λείπει είναι η ενιαία στρατηγική προβολής, η ισχυρή τουριστική ταυτότητα και η στενή συνεργασία της Περιφέρειας, των Δήμων και των επαγγελματιών του τουρισμού.
Την ίδια στιγμή, άλλες ορεινές και μη παραθαλάσσιες περιφέρειες της χώρας έχουν καταφέρει τα τελευταία χρόνια να ενισχύσουν σημαντικά τη θέση τους μέσα από στοχευμένες πολιτικές προβολής, αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων, ανάπτυξη θεματικών διαδρομών και δημιουργία ισχυρού τουριστικού αφηγήματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η οποία κατέγραψε τα τελευταία χρόνια εντυπωσιακή αύξηση στις επισκέψεις, στις διανυκτερεύσεις και στις τουριστικές εισπράξεις, αποδεικνύοντας ότι ένας οργανωμένος σχεδιασμός μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά τη θέση μιας περιφέρειας στον τουριστικό χάρτη.
Η Δυτική Μακεδονία μπορεί να διαμορφώσει τη δική της ταυτότητα ως τουριστικός προορισμός
Η Δυτική Μακεδονία δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί τους παραδοσιακούς καλοκαιρινούς προορισμούς της χώρας. Αντίθετα, μπορεί να διαμορφώσει τη δική της ταυτότητα ως προορισμός τεσσάρων εποχών, βασισμένος στον φυσικό πλούτο, τον πολιτισμό, τη γαστρονομία, τις υπαίθριες δραστηριότητες και τη φιλοξενία.
Το μεγάλο στοίχημα των επόμενων ετών
Το μεγάλο στοίχημα των επόμενων ετών είναι η μετάβαση από τις μεγάλες δυνατότητες στα μετρήσιμα αποτελέσματα. Η ενίσχυση των τουριστικών υποδομών, η προσέλκυση επενδύσεων, η δημιουργία σύγχρονων καταλυμάτων, η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων προβολής, η σύνδεση του τουρισμού με τον πρωτογενή τομέα και τον πολιτισμό, αλλά και η διαμόρφωση ενός ισχυρού περιφερειακού brand μπορούν να αλλάξουν την πορεία της περιοχής.
Η Δυτική Μακεδονία δεν υστερεί σε φυσική ομορφιά ούτε σε πολιτιστικό απόθεμα. Υστερεί κυρίως στην αξιοποίηση και στην ανάδειξη αυτών των πλεονεκτημάτων. Και ίσως εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση: να μετατραπεί από μια περιφέρεια με μεγάλες δυνατότητες σε έναν αναγνωρίσιμο προορισμό, ικανό να διεκδικήσει τη θέση που της αξίζει στον ελληνικό και ευρωπαϊκό τουριστικό χάρτη.
Ίσως η ανάγκη για μία κοινή στρατηγική και όχι αποσπασματικές δράσεις και ενέργειες είναι τώρα μεγαλύτερη από ποτέ, ενώ η αξιοποίηση όλων των οικονομικών δυνατοτήτων και ευκαιριών που υπάρχουν είναι επιτακτική.
Γιάννα Λούσιου
