Η Μεταλιγνιτική περίοδος είναι ήδη μια ζώσα πραγματικότητα στην Π.Ε. Φλώρινας. Η κοινωνία μας θα πρέπει να ξεπεράσει αυτό το πρώτο σοκ και να δει μπροστά τις προοπτικές που ανοίγονται. Δεν είναι κάτι εύκολο αλλά, η μοιρολατρία και τα μνημόσυνα δεν οδηγούν πουθενά. Χρειάζεται όραμα, πίστη στις δυνατότητες του τόπου, στα συγκριτικά του πλεονεκτήματα. Να δούμε το ποτήρι μισογεμάτο.
Ο πρωτογενής τομέας, θα παίξει σίγουρα κομβικό ρόλο σε αυτήν τη μετάβαση. Όχι μόνον αυτός βέβαια. Για την αναπτυξιακή πορεία της περιοχής, επιβάλλεται η σύμπραξή με το δευτερογενή και τον τριτογενή τομέα. Στην ανάδειξη των πλεονεκτημάτων μιας τοπικής οικονομίας, οι συνέργειες οδηγούν σε αποτελέσματα, η καθετοποίηση παραγωγής και υπηρεσιών.
Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης όσο και το νέο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξής για την περίοδο 2021-2027, θα αποτελέσουν ισχυρά οικονομικά εργαλεία. Για να διεκδικηθούν όμως τα ποσά που προβλέπονται, απαιτείται σχέδιο και στόχευση. Δεν χαρίζονται χρήματα απλά για να επουλωθούν οι πληγές του τόπου, δίνεται όμως μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία να γίνουν πράγματα, τα οποία θα έπρεπε να έχουν προγραμματιστεί και υλοποιηθεί εδώ και δεκαετίες. Η γενικότερη οικονομική συγκυρία είναι βέβαια αρνητική λόγω και των επιπτώσεων της πανδημίας αλλά, η ευκαιρία που παρουσιάζεται μοιάζει να είναι μοναδική, έστω και αν οι αλλαγές που πρέπει να γίνουν έχουν το χαρακτήρα του κατεπείγοντος.
Όσον αφορά τη νέα προγραμματική περίοδο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ 2021-2027), είναι κοινή πεποίθηση πως θα έχει ισχυρό περιβαλλοντικό πρόσημο (λέγεται για το 40% του προϋπολογισμού), στα πλαίσια και της κλιματικής αλλαγής. Το γενικότερο πλαίσιο θα είναι, ποιοτικότερα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, με μειωμένο κόστος εισροών, με ταυτόχρονη αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και σεβασμό του περιβάλλοντος.
Αρχικά, θα πρέπει να γίνει στην περιοχή μας, αυτό που δε γινόταν τα προηγούμενα χρόνια, πλην ελαχίστων φωτεινών εξαιρέσεων. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ.
Δεν μπορείς να μειώσεις το κόστος παραγωγής μόνος σου, όταν οι παράγοντες που το καθορίζουν στη χώρα μας είναι ανελαστικοί (πχ πετρέλαιο, γεωργικά εφόδια, εξοπλισμός). Πιο εύκολα μπορεί να προσλάβει εξειδικευμένο προσωπικό κάποιο συνεργατικό σχήμα, για να συνδράμει στο τελικό αποτέλεσμα της παραγωγικής διαδικασίας με τις γνώσεις του. Μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη όσον αφορά τις τιμές των προϊόντων έχουν οι πολλοί και πιο εύκολα μπορούν να βρουν αγορές διάθεσης των προϊόντων τους. Υπάρχουν άπειρα επιχειρήματα επιτυχίας τέτοιου είδους σχημάτων αλλά απαιτείται βούληση και αλλαγή κουλτούρας και σίγουρα, μακριά από τα αποτυχημένα μοντέλα των παλιών συνεταιριστικών σχημάτων, που έκαναν μεγάλο κακό και υπήρξαν άρμα για τον πλουτισμό των λίγων εις βάρος του συνόλου.
Η συμμετοχή περισσοτέρων νέων ανθρώπωναπό την άλλη, είναι πιο αναγκαία από ποτέ. Και για την αύξηση της απασχόλησης και για τη μετάβαση στη σύγχρονη παραγωγική διαδικασία. Η χρήση των νέων τεχνολογιών στον πρωτογενή τομέα είναι γεγονός εδώ και χρόνια. Στη χώρα μας όμως και κατ επέκταση στην περιοχή μας, κρίνεται από ανεπαρκής έως ελάχιστη. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό και στον υψηλό μέσο όρο ηλικίας των αρχηγών των αγροτικών εκμεταλλεύσεων. ΑΝΑΝΕΩΣΗ λοιπόν και μάλιστα το γρηγορότερο.
Για να ακολουθηθεί όμως ένα νέο μοντέλο στον πρωτογενή τομέα θα πρέπει να γίνουν ΜΕΛΕΤΕΣ. Να υπάρξει λεπτομερής σχεδιασμός και έρευνα. Ποιες καλλιέργειες δίνουν συγκριτικά πλεονεκτήματα; Πως θα παραχθούν προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας; Σε ποιες αγορές μπορούν να κατευθυνθούν; Η λογική καλλιεργώ κάτι γιατί αυτό μόνο ξέρω να κάνω, πρέπει να εγκαταλειφθεί. Άρα χρειάζεται και ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, είτε μέσω του Τμήματος Γεωπονίας στη Φλώρινα, είτε με επανίδρυση και επαναστελέχωση του παραρτήματος του ΕΛΓΟ Δήμητρα, το οποίο διαλύθηκε σε μια νύχτα.
Μια αλλαγή βέβαια στο παραγωγικό μοντέλο δε σημαίνει εγκατάλειψη των ήδη επιτυχημένων προσπαθειών. Εκεί χρειάζεται να δοθούν εξτρά κίνητρα μιας και οι συνταγές είναι δοκιμασμένες. Τα κρασιά της ευρύτερης περιοχής του Αμυνταίου και τα φασόλια των Πρεσπών θα πρέπει να αποτελέσουν οδηγό για το πως εκμεταλλεύεται κάποιος τα συγκριτικά πλεονεκτήματα μιας περιοχής. Για παράδειγμα, τα αρωματικά φυτά για την ευρύτερη περιοχή της Φλώρινας, ίσως αποτελέσουν μια καλή λύση αλλαγής πλεύσης.
Εξάλλου, όταν αρχίσεις και παράγεις ένα ανταγωνιστικό προϊόν, τίποτα δεν θα σε εμποδίσει να το μεταποιείς κιόλας. Και την απασχόληση θα ενισχύσεις και τα κέρδη θα μείνουν στον τόπο. Ο πρωτογενής τομέας δηλαδή, μπορεί να δώσει ώθηση και στο δευτερογενή και στον τριτογενή. Μπορεί να μετατρέψει το προϊόν του χωραφιού, σε υπηρεσία στα καταστήματα εστίασης και στα ξενοδοχεία της περιοχής. Έτσι στηρίζονται οι τοπικές οικονομίες, όχι μόνο με οριζόντιες συνεργασίες σε επίπεδο παραγωγής αλλά και με κάθετες, σε επίπεδο περιοχής.
Τα χρηματοδοτικά εργαλεία υπάρχουν για να γίνουν οι αλλαγές που πρέπει. Και για αυτά που έχουν άμεση σχέση με την παραγωγική διαδικασία (Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξής) και για αυτά που έχουν έμμεση σχέση (Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης) και θα δράσουν υποστηρικτικά, όπως πχ αρδευτικά δίκτυα, αγροτικοί δρόμοι κλπ.
Θα μπορούσαν να γραφτούν βιβλιοθήκες ολόκληρες για το τι δεν έγινε όλα αυτά τα χρόνια, για αυτά που κακώς έγιναν και να καταλογιστούν ευθύνες εκεί που πρέπει. Δεν είναι τώρα η κατάλληλη ώρα για απολογισμούς. Η ματιά πρέπει να βλέπει μπροστά.
Σε πολλούς βέβαια, όλα τα παραπάνω φαίνονται ουτοπικά. Υπάρχει αντίλογος και μάλιστα ισχυρός. Η Μεταλιγνιτική περίοδος δίνει την ευκαιρία να χαράξουμε το παραγωγικό μοντέλο των επόμενων 50 χρόνων. Αν δεν την εκμεταλλευθούμε θα είμαστε υπόλογοι στις επόμενες γενιές.
ΓΙΑ ΤΗ Δ.Ε.Ε.Π. ΦΛΩΡΙΝΑΣ
ΤΑΡΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ Δ. ΗΛΙΑΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΑΠΘ MSc
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΑΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ
ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΔΥΤ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
