Η ζωή έχει μια πολλή μεγάλη ιστορία στο πλανήτη Γη. Από την εμφάνιση των πρώτων μονοκύτταρων οργανισμών μέχρι τον άνθρωπο έχουν παρέλθει 3,8 δισεκατομμύρια χρόνια και σε αυτό το διάστημα η ζωή κατάφερε όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και να κατακτήσει κάθε γωνιά του πλανήτη μας . Έτσι η Γη μετατράπηκε από άψυχη και τοξική σε ένα μέρος φιλόξενο γεμάτο κίνηση, χρώματα, ήχους και μυρωδιές. Μια απίστευτη ποικιλία ζωντανών οργανισμών κατέκλυσε κάθε είδους περιβάλλον και εκμεταλλεύτηκε και τον παραμικρό διαθέσιμο πόρο προκειμένου να επιβιώσει. Κι όμως όλοι οι οργανισμοί που ζουν σήμερα δεν είναι παρά ένα πολύ μικρό κλάσμα αυτών που υπήρξαν στο παρελθόν αλλά εξαφανίστηκαν. Σήμερα μπορούμε να μελετήσουμε την ιστορία της ζωής μέσω των απολιθωμάτων που έχουν αφήσει πίσω τους οι διάφορες μορφές ζωής.
Τι είναι όμως τα απολιθώματα;
Απολίθωμα είναι ένα μέρος ενός ζωντανού οργανισμού ή ολόκληρος ο οργανισμός αυτός ο οποίος έχει ζήσει στο παρελθόν και ο οποίος μετά το θάνατό του έχει θαφτεί κάτω από ιζήματα και έχει διατηρηθεί μέχρι σήμερα. Όπως είναι εύκολα κατανοητό δεν έχουν όλα τα απολιθώματα την ίδια ηλικία. Αυτό συμβαίνει επειδή κάθε διαφορετική χρονική περίοδος της γης χαρακτηρίζεται από τα δικά της ιδιαίτερα απολιθώματα. Για παράδειγμα αν ψάξουμε σε ιζήματα ηλικίας 500 εκατομμυρίων ετών περιμένουμε να βρούμε μόνο θαλάσσια απολιθωμένα ασπόνδυλα, καθώς τότε δεν είχαν εμφανιστεί ακόμα τα ψάρια και η ζωή δεν είχε αφήσει τη θάλασσα μέσα από την οποία προήλθε για να αποικίσει τη ξηρά. Αν κοιτάξουμε σε ιζήματα 100 εκατομμυρίων ετών μπορεί να ανακαλύψουμε λείψανα δεινοσαύρων οι οποίοι κυριαρχούσαν τότε στη γη. Αντίστοιχα στα 7 εκατομμύρια έτη οι δεινόσαυροι έχουν πλέον χαθεί από καιρό ενώ μια μεγάλη ποικιλία από θηλαστικά και πτηνά έχει καταλάβει τη ξηρά, τη θάλασσα και τον αέρα.
Η επιστήμη που μελετά τα απολιθώματα ονομάζεται Παλαιοντολογία. Η παλαιοντολογία είναι μια συνθετική επιστήμη, χρησιμοποιεί δηλαδή γνώσεις και μεθόδους από άλλες επιστήμες όπως η βιολογία και η γεωλογία για να ερευνήσει τους οργανισμούς του παρελθόντος. Δεν αρκείται όμως μόνο στην λεπτομερή περιγραφή αυτών των οργανισμών· αντίθετα χρησιμοποιεί την θεωρία της εξέλιξης (Δαρβίνος, Η καταγωγή των ειδών, 1859) για να ερμηνεύσει και να αιτιολογήσει τις διαφορές και τις ομοιότητές τους. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνει να ανασυνθέσει ολόκληρους χαμένους κόσμους ενώ στόχος της είναι να συνθέσει τις επιμέρους πληροφορίες που εξάγει για να αφηγηθεί μια και μόνη ιστορία, την Ιστορία της Ζωής. Η παλαιοντολογία όμως δεν είναι μια επιστήμη αποκομμένη από τη πραγματική ζωή και τα προβλήματα που την αφορούν. Αντίθετα η γνώση του παρελθόντος μπορεί να μας βοηθήσει στη πρόβλεψη και στη καλύτερη διαχείριση φλεγόντων θεμάτων της επικαιρότητας όπως η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας (=εξαφάνιση απειλούμενων ειδών) και η εισβολή ξένων ειδών.
Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας της ζωής πάνω στη γη η εξέλιξη, ως φυσική διεργασία, γεννά συνεχώς νέα είδη τα οποία προέρχονται από άλλα είδη τα οποία έχουν προηγηθεί. Στη πραγματικότητα η δημιουργία νέων ειδών καθώς και η εξαφάνισή τους είναι γεγονότα τα οποία συνέβαιναν και συμβαίνουν οποιαδήποτε στιγμή στο χρόνο. Γι αυτό το λόγο υπάρχουν περίοδοι όπου ο συνολικός αριθμός των ειδών σε παγκόσμια κλίμακα είτε αυξάνει, είτε μένει σταθερός, είτε μειώνεται. Στη τελευταία περίπτωση λέμε ότι έχει συμβεί μια μαζική εξαφάνιση. Μέχρι τώρα έχουν συμβεί πολλές μαζικές εξαφανίσεις εκ των οποίων πέντε θεωρούνται οι πιο σημαντικές. Η πιο γνωστή από αυτές είναι η εξαφάνιση των δεινόσαυρων και άλλων ζώων πριν από 65 εκ. χρόνια. Και όμως, η εποχή των δεινοσαύρων ξεκίνησε αμέσως μετά από τη πιο καταστροφική μαζική εξαφάνιση στην ιστορία της Γης, όταν πριν από 250 εκ. χρ. εξαφανίστηκε το 83% των συνολικών γενών στον πλανήτη. Μια άλλη επίσης καλά γνωστή είναι η εξαφάνιση των μεγάλων θηλαστικών όπως των μαμούθ, των τριχωτών ρινόκερων και άλλων ζώων με το τέλος της εποχής των παγετώνων πριν από 10.000 χρόνια. Αυτή η εξαφάνιση αν και δεν εντάσσεται στις μεγάλες εξαφανίσεις, είναι εντούτοις πολύ διάσημη λόγω του ότι είναι η πιο πρόσφατη, όπως επίσης και για το ότι ταυτίζεται με μια καθοριστική στιγμή για την ιστορία της ανθρωπότητας.
Η περιοχή μας, η οποία εντάσσεται γεωλογικά στη λεκάνη Αμυνταίου-Πτολεμαΐδας-Κοζάνης, είναι πολύ πλούσια σε απολιθώματα ζώων και φυτών- πχ ελέφαντας του Περδίκκα, απολιθωμένα φύλλα από τη περιοχή της Βεγορίτιδας. Με τις εξορυκτικές δραστηριότητες της ΔΕΗ έρχονται καθημερινά στο φως πολλά αξιόλογα ευρήματα τα οποία μπορούν να μας βοηθήσουν να ανασυνθέσουμε το περιβάλλον εκείνης της μακρινής εποχής. Με μια πιο επισταμένη μελέτη της παλαιοντολογίας της Εορδαίας θα μπορέσουμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα που αφορούν την βιολογία, την οικολογία και την εξέλιξη αυτών των ζώων. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό να αναλάβουμε δράση τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο προκειμένου να προστατέψουμε και να αναδείξουμε αυτή την ανεκτίμητη φυσική κληρονομιά του τόπου μας.
Χαράλαμπος Κεβρεκίδης
http://mammothland.blogspot.com/
Σχετικές Αναρτήσεις
–
ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ ΑΡΘΡΑ
