Καθημερινές ιστορίες από τον αλησμόνητο Πόντο καταγεγραμμένες ζωντανά στη μνήμη του ευγενέστατου πρεσβύτη από το Ανατολικό Θεόδωρου Παπαπαυλίδη,
που μαρτυρούν τις δύσκολες συνθήκες, την ανέχεια και το φόβο της πείνας, με τον οποίο ζούσαν οι γονείς μας στα δύσκολα χρόνια της οθωμανοκρατίας.
Η σάτιρα και η σκωπτική διάθεση των ποντίων ήταν τα όπλα για την αντιμετώπιση αυτών των δυσκολιών.
Τα χωριά των Λερίων δέχτηκαν περισσότερο τη μήνη των Τούρκων , γιατί στην περιοχή υπήρχαν πολλές ομάδες άτακτων ληστών .
Ο Τότον ας σα Λερία, ο τρανόν ο γιόν έτονε, κάθαν μήναν επέγ’νεν ‘ς σην Κιμισχανάν, εγόράζεν κοκκία και έρχουτον ‘ς ση Λερί.
΄Σ σ’ οσπίτ’ν ατ’ δεκαεφτά χουλέρια έτρωγαν. Νοικοκύρτς και πετσαρεμένος καμίαν τ’ οσπίτ’ εύκαιρον ‘κ’ εφήνεν.
Αρ’ μίαν πα ‘ς σην έλαν ατ’ ας ‘ς σην Κιμισχανάν αργός επέμνεν και για να προφτάν’ να κλώσκεται εξέβεν ας σο καλόν τη στράταν ( το ταλανευτόν ) και επέρεν το ίσον . Σίτε εκλώσκουτον ‘ς σο χωρίον με το γαϊδίρ’ φορτωμένον με δύο σακία κοκκία ερούξεν κ’ εφοσίεν απές ‘ς σ’ έναν γκιόλ’ , γομάτον τσαμουρια .
Ο Τότον άντσαχ επρόφτασεν κ’ εγλύτωσεν την κεντίν ατ’.
Το γαϊδίρ αμάν όπως έτον φορτωμένον επάτεψεν κ’ εχάθεν ‘ς σα τσαμούρια απές.
Ο Τότον , τσαμουρωμένος κι αχπαραμένος , εκλώστεν με τα ποδάρια ΄ς σ’ οσπίτ’ ν ατ’.
Ερούξαν απάν ατ’ οσπιτιανοί κ’ εσκάλωσεν να ιστορίζ’ ατ’ς τα πάθια τ’.
Ακόμαν ‘κ’ ετελείωσεν και η μάνα τ’ εσκάλωσεν να κλαίει και να μοιρολογά το γαϊδίρ’…
Ο κύρ’ς ατ’ να αγγέύ και να αραεύ τα σακία … ΄΄ έι βαχ τα σακία μ’ ΄είπεν .
Η νύφε πα απυστερνέας ,πολλά τρανογουλία έσονε, εγροίξεν θ’ απομέν πεινασμέντσα
Εσκάλωσεν φουμίζ’ και λέει: ΄΄εχάθαν τα κοκκία μουν … ας τερούμε ατώρα ντο θα τρώμε.΄΄
Άχαρον ο Τοτόν αέτς κ’ εστεναχορεύτεν οσπιτιανία τ’ ‘κ’ εχάραν ντ’ εγλύτωσεν..
Τ’ αλλ’ την ημέραν επέρεν την κεμεντζέν κ’ εσκάλωσεν να τραγωδεί αβού την τραγωδίαν:
Η μάνα μ’ κλαίει το γάϊδαρον,
ο κύρη μ’ τα σακία
κι η νύφε μ’, η τρανόγουλος,
έκλαιεν τα κοκκία. !!
Λεξιλόγιο Λερί ή Λερία: Χωριό νότιο -ανατολικά της Αργυρούπολης του πόντου με εννέα μαχαλάδες . Πετσαρεμένος= Προκομένος, Ταλανευτόν = δρόμος φιδίσιος με πολλές στροφές. Τρανογουλία = πολύ λαίμαργη, αχόρταγη. Φουμίζ’= διαμαρτύρεται παραπονιέται.
