Απ΄ όλους τους ανώτερους ζωντανούς οργανισμούς που υπάρχουν στη γη, μόνο ο άνθρωπος έχει το χάρισμα και το προνόμιο να εξελίσσει τις νοητικές και ψυχικές δυνάμεις σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αποκτά την ικανότητα της αυτογνωσίας και του αυτοελέγχου, να γίνεται δημιουργικό άτομο, ενεργό μέλος του κοινωνικού συνόλου και να βοηθάει στην παραγωγή του πολιτισμού.
Η διαμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητας ακολουθεί μια συνεχή ανοδική πορεία, που είναι ανάλογη με την πορεία της ψυχοπνευματικής ανάπτυξης του ατόμου.
Η ωρίμανση της προσωπικότητας κατά την οποία το άτομο έχει τη δυνατότητα να ενεργεί αποκλειστικά με τη δική του βούληση και είναι υπεύθυνο για τις πράξεις του, προϋποθέτει την ύπαρξη της ελευθερίας. Η ελευθερία είναι συνυφασμένη με τη ανθρώπινη φύση. Ο άνθρωπος ως ψυχοπνευματική οντότητα δεν μπορεί να ζήση και να αναπτύξει όλες τις δυνάμεις του χωρίς ελευθερία, όπως κάθε ζωντανός οργανισμός δεν μπορεί να ζήσει και να αναπτυχθεί χωρίς οξυγόνο.
Όταν καταπιάνεται κανείς με το μεγάλο θέμα της ελευθερίας είναι σαν να αγγίζει την ίδια τη ζωή. Γιατί η ελευθερία σαν το περιούσιο άνθισμα της αμόλυντης ζωής βραχυκυκλώθηκε σήμερα στις οδυνηρές αρπαγές του εγωϊσμού και του συμφέροντος, της αμφισβήτησης και της πλάνης με αποτέλεσμα να αλλοιωθεί το όνομα της.
Μπροστά σ΄αυτή την οδυνηρή πραγματικότητα των καιρών μας που τόσο προβληματικά αντιμετωπίζουμε όλοι μας και η οποία φράζει δυναμικά το δρόμο για ελπιδοφόρο τίναγμα μας είναι ανάγκη να ψηλαφίσουμε το θέμα της ελευθερίας σαν θέμα ζωής, θέμα στήριξης ανθρώπου. Ελευθερία είναι η πρωταρχική ζύμη που ζυμώνεται σε μια θεσπέσια ιερουργία η σωτηρία του ανθρώπου.
Δίχως τη χαριτόβρυτη ελευθερία μέσα στην ψυχή του ανθρώπου, διαπερνά το θανατηφόρο ρεύμα του πνευματικού διχασμού, της ηθικής αναρχίας και της σωματικής ερήμωσης.
Η ελευθερία είναι μια αδιάκοπη προσπάθεια, ένας αδιάκοπος αγώνας, μια διαρκής θυσία και πρωταρχικά είναι πνευματικό μέγεθος και υπάρχει στις καρδιές και τις ψυχές, οι οποίες υπηρετούν τις αξίες της ζωής.
Για το λόγο αυτό ο άνθρωπος είναι και παραμένει άνθρωπος στο μέτρο της ελευθερίας του, που είναι σημάδι σωτηρίας.
Πόσο ζωντανά ζωγραφίζεται από τον Ιερό Αυγουστίνο η υποταγή του ανθρώπου σε ανελεύθερες προκλήσεις σημειώνει στις εξομολογήσεις του.
«δεν ήμουνα δεμένος με ξένα δεσμά, με τα σιδερένια δεσμά της δικής μου καρδιάς. Ο εχθρός κρατούσε στα χέρια του τη θέληση μου».
Πάντοτε οι ορθές ψυχές τονώνουν, ενισχύουν και δυναμώνουν τα σώματα και τα πνεύματα για να δίνουν και τα δυο σωτήριες μάχες για τη ζωή. Όταν όμως σκλαβωθούν και γύρουν οι ψυχές, όταν αδυνατίσουν οι πνευματικές αντιστάσεις, όταν δηλαδή χαθεί η ελευθερία μέσα από το μεγάλο και ιερό χαράκωμα της ανθρώπινης ψυχής, τότε σαν τραγική λύση έρχεται η κατάρρευση και η διάλυση.
Ελευθερία είναι η βαθύτατη και συνειδητή συναίσθηση ενός τέρματος. Μιας κατάληξης η οποία διασφαλίζει το ανθρώπινο πρόσωπο από τον πνευματικό διχασμό. Υπάρχουν όμως όρια που περικλείουν τη ζωή και τον άνθρωπο μέσα σε χώρο αδιάφορης ευθύνης, πνευματικής ετοιμότητας, ηθικής μεγαλοσύνης. Και ακόμη αυτά τα όρια είναι σήματα πορείας τα οποία δείχνουν έντονα πως μπορεί να διαφυλαχθεί το ανθρώπινο πρόσωπο από τον επικίνδυνο εκτροχιασμό της πολύμορφης αναρχίας, η οποία σαν μολυσμένο σύννεφο απλώθηκε στη ζωή και στη σκέψη του ανθρώπου, αλλοτριώνοντας καθημερινά τη ζωή, νοθεύοντας τον άνθρωπο.
Η αιματηρή και οδυνηρή πορεία της ανθρωπότητας επιβεβαιώνει την αξία της ελευθερίας για τη ζωή των ατόμων και γενικότερα των κοινωνιών, όπως πιστοποιεί και την αγωνία του ανθρώπου για την πλήρη κατάκτηση της. Εξάλλου όπως πολύ χαρακτηριστικά έγραφε ο Β. Ουγκό «όποιος δεν είναι ελεύθερος δεν είναι άνθρωπος, όποιος δεν είναι ελεύθερος δε βλέπει, δεν ξέρει, δε διακρίνει, δεν αναπτύσσεται, δεν καταλαβαίνει, δε θέλει, δεν πιστεύει, δεν αγαπάει, δεν υπάρχει. Ο Μοντεσπιέ έλεγε ότι Ελευθερία δεν είναι να κάνεις ό,τι θέλεις, αλλά να μπορείς να κάνεις ότι πρέπει.
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ελευθερία είναι η ανεξαρτησία του ατόμου από κάθε εξωτερική βούληση, βία ή καταναγκασμό κάθε είδους. Πρόκειται δηλαδή για τη δυνατότητα του ατόμου να σκέφτεται, να επιλέγει, να ενεργεί βασισμένα στη δική του πάντα θέληση και ανάγκη.
Η ελευθερία υπήρξε το πιο ιδεώδες ιδανικό για τον άνθρωπο, αφού θεωρήθηκε προϋπόθεση για την ολοκλήρωση του και την εξύψωση της υπόστασης του. Αυτό σημαίνει ότι το άτομο μπορεί να αυτενεργεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην υπονομεύεται η ελευθερία των συνανθρώπων του. Αυτό φανερώνει την ύπαρξη περιορισμών για τη δράση των ατόμων ώστε να εναρμονίζουν την ατομική ολοκλήρωση με ην κοινωνική ευημερία και δε θα μετατρέπουν την ελευθερία σε ασυδοσία. Οι περιοριστικοί παράγοντες είναι οι νόμοι, τα ήθη και έθιμα, οι ευρύτερες κοινωνικές αντιλήψεις που υποδεικνύουν πρότυπα συμπεριφοράς, η οικογένεια, η εκπαίδευση κ.λ.π.
Η ελευθερία θεωρείται ως μια από τις μεγαλύτερες αξίες για την ανθρώπινη ζωή, όπως περιγράφεται τους παρακάτω στίχους από την ωδή στην ελευθερία του Ράντιστεφ Νικολάγιεβιτς
Ελεύθερα γεννήθηκα και μένω
Έτσι να ζω και να πεθάνω θέλω
Μ΄ ελεύθερο το χέρι μου μπορώ
ψωμί να παίρνω χωρίς να το ζητώ
όπου μ΄ αρέσει πάω
Το περιεχόμενο της ελευθερίας είναι η κατάσταση κατά την οποία το άτομο εξασφαλίζει την ανεξαρτησία του οικονομική, κοινωνική, πολιτική ηθική χωρίς ταυτόχρονα να περιορίζει την ανεξαρτησία των άλλων.
Οι μορφές της ελευθερίας είναι η ατομική, η πολιτική η κοινωνική, η οικονομική, η ψυχολογική, η πνευματική, η καλλιτεχνική και η ηθική ελευθερία.
Η αξία της ελευθερίας είναι μεγάλη ιδίως για μας τους Έλληνες γιατί χωρίς ελευθερία η ζωή γίνεται αναγκαιότητα αιώνια σειρά από αδιάφορα συμβάντα σημασία αποκτά άμα τη στοχαστούμε σαν αγώνα για να φθάσουμε στην ελευθερία. Η ελευθερία μεταμορφώνει τον άνθρωπο σε πνευματική αξία σε κοντοττιέρο ενός δυσκολοπλησίαστου ιδεώδους.
Ο Ζ. Σπαρτ έλεγε ότι όταν μια φορά λάμψει ο φάρος της ελευθερίας μέσα στην καρδιά του ανθρώπου, τότε οι θεοί είναι ανήμποροι μπροστά του, είναι πια καθαρά θέμα ανθρώπινο στη διάθεση των ανθρώπων.
Ο Ν. Καζαντζάκης έλεγε «δε φοβούμαι τίποτε, δεν ελπίζω τίποτε είμαι ελεύθερος», είναι η φράση που παρήγγειλε να γράψουν πάνω στον τάφο του.
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
