του παπαδάσκαλου
Κωνσταντίνου Ι. Κώστα
Ο χωματόδρομος, μήκους 5 χμ., που οδηγεί στο ξωκλήσι του αη-Γιάννη Παλαιογρατσάνου στους πρώτους μικρούς λοφίσκους των Πιερίων, μέσα από χαμηλά αγριοπούρναρα και πολλά ακαλλιέργητα ορεινά χωράφια, καλύβες πέτρινες μισοερειπωμένες, σε ταξιδεύει στην ανάμνηση ενός τρόπου ζωής σκληρής για τη βιοπάλη, όπου άνθρωποι του βουνού και της γης, με αδρά δουλεμένα χέρια και ηλιοκαμένα πρόσωπα, άνδρες και γυναίκες, σήκωναν στις δικές τους πλάτες τις δυσκολίες του καιρού τους με ακατάβλητη εργατικότητα και ασυνήθιστη-για τον καιρό μας-ελπίδα βασισμένη στην πρόνοια του Θεού, που ‘’ανατέλλει τον ήλιο επί πονηρούς και αγαθούς και βρέχει επί δικαίους και αδίκους’’, με κέντρο αναφοράς πάντα την Ενορία με χαρακτηριστικά αυξητικής ανοιχτότητας.
Το μικρό απόμακρο από το Καθολικό της Ενορίας ταπεινό πετρόχτιστο ξωκλήσι, λειτουργούσε όχι στη λογική του ανένταχτου ή ανεξάρτητου βιλαετιού, αλλά πάντα στο πλαίσιο της καθολικής ένταξης πάντων στον κοινό συναδελφικό συνενωτικό τρόπο ύπαρξης, σηματοδοτούσε την έξοδο από την ιδιόρρυθμη ατομικότητα στην κοινοβιακή συνυπαρκτικότητα.
Τελέσαμε στη γιορτή του, το Γενέθλιον του Προδρόμου, Σάββατο 23 Ιουν. ’12, πανηγυρικό Εσπερινό με Αρτοκλασία. Σε μια από τις δεσποτικές εικόνες του τέμπλου με ημερομηνία 1890, εικονίζεται η Παναγία πάνω σε σύννεφο, κρατώντας στην αγκαλιά της το Χριστό, ενώ δεξιά και αριστερά της είναι σε δέηση οι Άγιοι Μέγας Βασίλειος και Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Στο κάτω μέρος της ίδιας εικόνας δεξιά και αριστερά παρίστανται οι Μεγαλομάρτυρες Γεώργιος και Δημήτριος πάνω στα άλογά τους. Στο Ναό υπάρχει φορητή εικόνα του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω της ίδιας αγιογραφικής τεχνοτροπίας. Αγιογραφημένες είναι και η μικρή κόγχη του Ιερού μαζί με την Προσκομιδή. Μαρτυρίες που καταδείχνουν μαζί με την ιστορικότητα του εξωκλησιού και το εκκλησιαστικό ήθος των κτιτόρων και των μεταγενέστερων γενεών, που μακάρι να συνεχίσουν (-ουμε) να εμπνέονται και να δημιουργούν πολιτισμό και κοινωνικότητα ανοιχτή μέσα στην Εκκλησία και από το συνεχίζον πατερικό της ήθος, μακριά από εγωλατρικούς ατομικούς ή συλλογικούς αυτοθαυμασμούς.
Η σημερινή Επιτροπή του εξωκλησιού συνεχίζει τη φροντίδα για το Ναό, τον μικρό παλιό Οίκο και το έξοχο σε θέα προς τη λίμνη του Αλιάκμονα προαύλιο, με οικολογικές ευαισθησίες αυτοδίδακτες και με αυτοσεβασμό.
Το εξωκλήσι του Αη-Γιάννη Παλαιογρατσάνου σχετίζεται με το γεγονός της πυρπόλησης του χωριού από τα ναζιστικά στρατεύματα Κατοχής το Δεκέμβρη του 1943. Σ’ αυτό, στον κρύο εκείνο χειμώνα φιλοξενήθηκαν δεκάδες οικογένειες για να σωθούν από τη μανία των κατακτητών.
