Πολύ λίγες φορές πόντιοι Ιστορικοί και Λαογράφοι ασχολήθηκαν με τις βυζαντινές τέχνες και δημιουργίες που άνθισαν στον Πόντο και ιδιαιτέρα στην περιοχή της Αργυρούπολης και της Τραπεζούντας, όπως αυτή του ξυλογλύπτη στα ποντιακά (σκάφτες), τα έργα των οποίων στόλισαν και κόσμησαν σε όλη τη βυζαντινή περίοδο την ελληνική χριστιανική τέχνη.
Ιδιαίτερα στον Πόντο και στην βυζαντινή Τραπεζούντα με τους εννέα μεγαλόπρεπους ναούς και τα πολλά μοναστήρια η τέχνη του αγιογράφου αλλά και του ξυλογλύπη ήταν πολύ διαδεδομένη , γιατί όλες οι εκκλησίες ήταν διακοσμημένες με περίτεχνα τέμπλα, στασίδια, εικονοστάσια επιτάφιους .
Ένας επώνυμος ξυλογλύπτης, που είχε το εργαστήριο του στην ελληνική πλατεία της Τραπεζούντας, ήταν ο προπαππους του φίλου και εκδότη του ημερήσιου τύπου ΄΄Πτολεμαίου΄΄ και ΄΄Εορδαικού Παλμού΄΄ , Κοσμά Πουγαρίδη.
Ο Κωσταντίνος Πουγαρίδης γεννήθηκε στο χωριό Φυσερά της Τραπεζούντας
και ήταν ένας επώνυμος ξυλογλύπτης όπως οι αντίστιχοι από την Άτρα και την Αυλίανα.
Τον ξυλογλύπτη της Τραπεζούντας μνημονεύει ο συμπατριώτης μας συγγραφέας, Ανανίας Νικολαίδης, ο οποίος χρημάτισε δάσκαλος στο χωριό Φυσερά.
Στο χειρόγραφο βιβλίο του ΄΄Η Φυσερά του Πόντου Κ.Μ.Σ. αριθμός 272. αναφέρει τα εξής :
΄΄ Οι Φυσερέτ’ καλλιεργώντας τα χωράφια τους τύχαινε πολλές φορές να βρίσκουν αντικείμενα, όπως κομμάτια κεραμιδιών ,λαξευμένες πέτρες και πολλά νομίσματα.
Τότε ο Κωνσταντίνος Πουγαρίδης τα αντέγραφε σε ξύλο και τα παρέδιδε στον μητροπολίτη Τραπεζούντας .΄΄
Εδώ διακρίνουμε την πατριωτική και εθνική ευαισθησία του ευπατρίδη αυτού τεχνίτη, που ένοιωθε την ανάγκη μέσα από την εθελοντική προσφορά του να διασώζει κάθε τι, που σχετίζονταν με την αρχαία ελληνική κληρονομιά.
Και συνεχίζει ο ιστορικός μας λέγοντας πως στην εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, που βρισκόταν στο κέντρο του χωριού, ο Κώστας Πουγαρίδης κατασκεύασε το τέμπλο, που ήταν όλο φτιαγμένο από ξύλο καστανόχρωμης καρυδιάς.
Ο τεχνίτης χρησιμοποιούσε σχεδόν πάντα το ίδιο ξύλο μιας και δουλεύοντας το μπορούσε να φτιάξει καλαίσθητα και πρωτότυπα ξυλόγλυπτα.
Η ιστορία του χωριού Φυσερά χάνεται στον 12ο ή 13ο αιώνα, όπως μας ενημερώνει ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος. Από τότε διασώζεται στο χωριό ο ναός του Αγίου Γεωργίου, ερείπια του οποίου φωτογράφησε ο Rice T.
Αν δεχθούμε τη βυζαντινή προϊστορική ύπαρξη των κατοίκων της Φυσεράς, μπορούμε να αιτιολογήσουμε και τη διάσωση της σπάνιας αλλά εξαίρετης τέχνης του ξυλογλύπτη.
Μετά το 1914 ο Κώστας Πουγαρίδης μεταφέρει το εργαστήριό του στην Τραπεζούντα,
όπου αποκτά σύμφωνα με το συγγραφέα μεγάλη φήμη, γιατί τον αποκαλεί ΄΄φημισμένο ξυλογλύπτη.΄΄
Σήμερα ο εγγονός του Κοσμάς συνεχίζει την παράδοση του παππού του σκαλίζοντας με το δημοσιογραφικό του καλέμι τη γνώση και τη μάθηση με ζήλο και συνέπεια τιμώντας την επαρχιακή δημοσιογραφία ως άλλος Νίκος Καπετανίδης.
Η έκδοση μάλιστα του βιβλίου-λευκώματος του Κοσμά Πουγαρίδη με τίτλο «Τοπικός τύπος-Εκδόσεις στην Εορδαία μετά την απελευθέρωση του 1912″ που εξέδωσε πρόσφατα, δεν είναι παρά μια έμπρακτη κατάθεση της μεγάλης του αγάπης για την τέχνη του λόγου και τα γραπτά μνημεία.
Η μεγάλη ικανοποίηση της ζωής είναι να φτάσουμε και να ξεπεράσουμε τους προγόνους . Εξ άλλου η παρακάτω ποντιακή παροιμία απαντάει στην ευθύνη, που έχει ο καθένας μας όχι μόνο να κληρονομήσει τα ψυχικά χαρίσματα και τις ικανότητες των γονιών του, αλλά και να τους προσπεράσει…
Γέννα ‘με κι αν ‘κι ομαίζω ‘σε, πατ’ κα’ και φούρκ’σον ‘με…
