Πασχάλης Μητλιάγκας
Ιούλιος, 2008
Το δίμηνο Μαΐου – Ιουνίου έλαβαν χώρα τα 2 συνέδρια της ΚΕΔΚΕ και της ΕΝΑΕ, με κύριο θέμα τις σχεδιαζόμενες αλλαγές στους 2 βαθμούς Αυτοδιοίκησης.
Δύο ήταν οι βασικές διαπιστώσεις όλων:
1. από τη μία μεριά, ο προωθημένος προβληματισμός και οι συγκεκριμένες απόψεις – προτάσεις των φορέων της Αυτοδιοίκησης, όπως περιλαμβάνονται στα πορίσματα των συνεδρίων και αποτυπώνονται στα ψηφίσματα τους και
2. από την άλλη, ο ασαφής λόγος της ηγεσίας του Υπουργείου Εσωτερικών και όχι η κατάθεση συγκεκριμένων σκέψεων και προτάσεων, για το εύρος και το είδος των επιχειρούμενων αλλαγών, έστω σε επίπεδο γενικών αρχών. Μόνιμο μοτίβο της ηγεσίας, περιμένουμε τις προτάσεις σας.
Ιδιαίτερα όσον αφορά τη τύχη του θεσμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, με προοπτική την μετεξέλιξη του σε ολιγαριθμότερα και πιο ισχυρά σύνολα, το κείμενο της ηγεσίας του Υπουργείου είναι πλούσιο σε «επιτηδευμένη» ασάφεια. Και ο κύριος προβληματισμός εστιάσθηκε στο αν ο αιρετός Περιφερειάρχης, ή όπως αλλιώς ονομασθεί, θα εκλέγεται κατευθείαν από τους πολίτες, έχοντας ισχυρή πολιτική νομιμοποίηση, ή με έμμεσο τρόπο, περιορίζοντας το κύρος του επί κεφαλής του νέου θεσμού.
Ο Υπουργός μάλλον φαίνεται να προκρίνει το δεύτερο. Αιτιολογία; Η άμεση εκλογή του Περιφερειάρχη τον καθιστά πανίσχυρο. Άρα θέλουμε πιο αδύναμους φορείς καθορισμού και υλοποίησης πολιτικών. Εδώ περισσεύει ο φόβος και η υποκρισία. Και με την υπάρχουσα Περιφέρεια τι θα γίνει; Έ, θα την κρατήσουμε λίγο ακόμη και βλέπουμε. Δηλαδή μια μεσοβέζικη εξέλιξη, χωρίς βάθος ουσίας. Ίσως γιατί δεν είμαστε ώριμοι ακόμη. Πάντα ανασταλτικός παράγων των σωστών ρυθμίσεων και εξελίξεων η έλλειψη ωριμότητας.
Μήπως όμως μ’ αυτό τον τρόπο η διευρυμένη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση από Νομαρχιακός τελικός δικαιούχος, καταστεί απλά διευρυμένος τελικός δικαιούχος; Τότε απλά θα κάνουμε μια τρύπα στο νερό.
Ως προς τον Α΄ Βαθμό Αυτοδιοίκησης και την πορεία προς τη δημιουργία νέου τοπίου, φαίνεται πως τα πράγματα δεν έχουν κατασταλάξει ακόμη, αν η επιχειρούμενη αλλαγή θα έχει υποχρεωτικό χαρακτήρα, ή θα είναι εθελούσια στην αρχή και αργότερα, βλέποντας την εξέλιξη, να οδηγηθούμε σε υποχρεωτικές συνενώσεις. Από τις μέχρι τώρα δηλώσεις των παραγόντων του ΥΠΕΣΔΔΑ φαίνεται να προκρίνεται το δεύτερο, ενώ η ΚΕΔΚΕ είναι προσανατολισμένη εδώ και καιρό ως προς το υποχρεωτικό εξαρχής. Όμως, αυτή η εξέλιξη θα οδηγήσει σε μια μεγάλη καθυστέρηση, σ’ ένα ναυάγιο. Απλά εμείς θα βαυκαλιζόμαστε ότι κάναμε επανάσταση.
Με τις εθελούσιες συνενώσεις του 1416, του 1984 και των μετέπειτα ρυθμίσεων, έγιναν όλο-όλο σ’ όλη την Ελλάδα περίπου 40-50 νέοι Δήμοι μέσα σε 14 χρόνια, μέχρι τη θεσμοθέτηση των υποχρεωτικών συνενώσεων με το σχέδιο «Ιωάννης Καποδίστριας».
Πρέπει να κατανοήσουμε επίσης, πως οι επιχειρούμενες αλλαγές, για να έχουν ουσία και να αντέχουν και να αποδίδουν στο χρόνο, πρέπει να συμπεριλάβουν και την λειτουργία της Κρατικής Διοίκησης. Δηλαδή να επαναπροσδιορίσουμε επιτέλους, τι Κράτος θέλουμε, γιατί το θέλουμε, μέχρι που μπορεί να φτάσει και βεβαίως, πώς πρέπει να διοικείται διοικητικά και πολιτικά. Αυτή τη συζήτηση η χώρα μας, δεν την έχει κάνει ποτέ. Γι’ αυτό και όσες αλλαγές επιχειρήθηκαν για τον εκσυγχρονισμό της Δημόσιας Διοίκησης, ή απέτυχαν, ή απέδωσαν ελάχιστα, συνεχίζοντας την ταλαιπωρία του πολίτη.
Η αποκέντρωση μέσα από τη σωστή λειτουργία των 2 βαθμών Αυτοδιοίκησης, τότε μόνο θα λειτουργήσει σωστά και θα αποδώσει τα μέγιστα στον πολίτη και στη χώρα, όταν το κεντρικό κράτος, μ’ άλλα λόγια το κεντρικό πολιτικό σύστημα, αντιμετωπίζει την Αυτοδιοίκηση ως ισότιμο συστατικό στοιχείο της διάρθρωσης του Κράτους και όχι ως συμπλήρωμα, προσάρτημα ή παρακολούθημα αυτού. Αρκεί να οριοθετηθούν και να προσδιοριστούν με σαφήνεια οι ρόλοι.
Οι αλλαγές που επιχειρήθηκαν, τόσο τη δεκαετία του 1980, όσο και κυρίως τη δεκαετία του 1990, με την καθιέρωση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης και το σχέδιο «Ι. Καποδίστριας», υπήρξαν σημαντικές τομές, που σήμερα δεν αμφισβητεί κανείς. Όμως, από την άλλη μεριά, γνωστές είναι οι ατέλειες, οι ασαφείς ρυθμίσεις, προσδιορίζοντας τις αλλαγές αυτές ως μεταβατικές. Μια μεταβατικότητα όμως που πρέπει να πάρει οριστικό τέλος. Και σήμερα είναι η μεγάλη ευκαιρία. Δεν πρέπει να χαθεί άλλος χρόνος. Τα πράγματα έχουν κατασταλάξει. Όλοι έχουμε γίνει πιο ώριμοι και είναι κρίμα να πάμε σε ένα νέο κύκλο μεταβατικότητας.
Κι όλα αυτά γιατί το πολιτικό σύστημα φοβάται και δεν εμφανίζεται έτοιμο να κάνει την οριστική ρήξη με ένα ξοφλημένο παρελθόν.
Γιατί η γνήσια αποκέντρωση έχει ένα ουσιαστικό πολιτικό στοιχείο. Την απώλεια πολιτικής και οικονομικής εξουσίας από το κεντρικό πολιτικό σύστημα. Όλα τα άλλα είναι δικαιολογίες. Ίσως οι καιροί που περνάμε, με την περιδίνηση του πολιτικού συστήματος, οδηγήσει σε σοφότερες και τολμηρότερες αποφάσεις.
Είναι ένα ερώτημα πλέον, αν μ’ αυτή τη ζοφερή πολιτική ατμόσφαιρα που έχει πλακώσει την κεντρική πολιτική σκηνή, μπορούν να επιχειρηθούν αυτές οι αλλαγές. Οι εξελίξεις ίσως είναι απρόσμενες και αυτές οι αλλαγές απαιτούν ευρύτερες συναινέσεις.
Βέβαια, ένα πρόσθετο θετικό στοιχείο στην όλη προσπάθεια, είναι ότι αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, έστω με κάποιες επιφυλάξεις, εκφράζεται μια ευρύτερη συναίνεση για τις επιχειρούμενες αλλαγές, πράγματα που δεν υπήρξαν ούτε το 1994, ούτε το 1996.
Οι προϋποθέσεις για την υλοποίηση του εγχειρήματος, που θέτουν με σαφήνεια στα πορίσματα τους τόσο η ΚΕΔΚΕ, όσο και η ΕΝΑΕ, συνιστούν βασική παράμετρο σωστής εφαρμογής των επιχειρούμενων αλλαγών, όταν και εφόσον πάρουν σάρκα και οστά.
Ο επαναπροσδιορισμός της οικονομικής βάσης στην λειτουργία των 2 βαθμών επιβάλλεται να γίνει με μια γενναία φορολογική μεταρρύθμιση και με σαφή νομοθετική δέσμευση ότι, κάθε αρμοδιότητα που μεταφέρεται, θα συνοδεύεται και με διασφαλισμένους πόρους, ανεξάρτητα από τη βούληση της κάθε φορά Κυβέρνησης, όπως γίνεται μέχρι σήμερα.
Όμως πρέπει να επισημανθεί, πως αυτές οι ενστάσεις, ως προϋποθέσεις υλοποίησης αυτού του εγχειρήματος, δεν πρέπει να οδηγήσουν σε πόλωση και ματαίωση των επιχειρούμενων αλλαγών.
Ο 21ος Αιώνας απαιτεί τολμηρές λύσεις, αλλιώς η χώρα θα βολεύεται – για πόσο καιρό όμως ακόμα – από τις όποιες στηρίξεις του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος.
Όταν οι πάντες ομολογούν πλέον, πως το διοικητικό και αυτοδιοικητικό σύστημα στη χώρα μας έχει προ πολλού εξαντλήσει τα όρια του, τότε οι πολιτικές δυνάμεις οφείλουν ένα πράγμα. Ακόμη και στην περιδίνηση του πολιτικού συστήματος, οφείλουν να τολμήσουν. Είναι μια πράξη σωφροσύνης και αυτοπροστασίας του ίδιου του πολιτικού συστήματος. Είναι μια σημαντική πλευρά της εξυγίανσης της πολιτικής μας ζωής.
Ας σταθούν στο ύψος των περιστάσεων λοιπόν, να αφήσουν στην άκρη το φόβο του λεγόμενου πολιτικού κόστους, να μη λογαριάσουν τις όποιες θεμιτές ή αθέμιτες αντιδράσεις και να τολμήσουν.
Αυτό απαιτούν οι καιροί, αυτό απαιτεί και έχει ανάγκη η χώρα και οι πολίτες της.
