Η συμβουλή της εβδομάδας: τα λατινικά θεωρούνται το εύκολο μάθημα της θεωρητικής ωστόσο οι επιδόσεις τελικά των μαθητών δεν κυμαίνονται στα αρχικά προβλεπόμενα επίπεδα. Απο την αρχή της προετοιμασίας του ο μαθητής πρέπει να βρει το σωστό τρόπο διαβάσματος των λατινικών, ωστε να αφομοιώσει καλά τις εξαιρέσεις, που τελικά ξεπερνούν σε πλήθος και σημασία τους κανόνες. Προσοχή λοιπόν: μάθετε απο την αρχή να αναγνωρίζετε πλήρως γραμματικά και συντακτικά κάθε λέξη του κειμένου όπως συναντιέται σε αυτό!
Προτεινόμενο διαγώνισμα Λατινικά – κεφάλαια 21 -25
Α. Να μεταφραστούν τα χωρία. (40)
Quibus interemptis aurum omne recepit. Quod illic appensum civitati nomen dedit: nam Pisaurum dicitur, quod illic aurum pensatum est. Post hoc factum rediit in exilium, unde tamen rogatus reversus est…
Accipe nunc quid postea Nasica fecerit. Paucis post diebus cum Ennius ad Nasica venisset et eum a ianua quaereret, exclamavit Nasica se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignatus quod Nasica tam aperte mentiebatur: “ Quid” inquit “Ego non cognosco vocem tuam?” Visne scire quid Nasica responderit? “Homo es impudens.
Β. Να γραφτούν οι ζητούμενοι τύποι (15)
Civitati: γενική πληθυντικού
Nomen: αιτιατική πληθυντικού
Exilium: ονομαστική ενικού
Ianua: αφαιρετική ενικού
Vocem: κλητική πληθυντικού
Homo: δοτική ενικού
Quibus: γενική ενικού του ίδιου γένους
Tuam: ο ίδιος τύπος στο ά πρόσωπο
Se: ο ίδιος τύπος στο β πρόσωπο
Omne: γραμματική αναγνώριση
Γ. Να γραφτούν οι ζητούμενοι τύποι (15)
recepit α πληθυντικό υποτακτικής παρατατικού
dedit γ ενικό υποτακτικής ενεστώτα
appensum γ ενικό υποτακτικής υπερσυντελίκου
dicitur απαρέμφατο ενεστώτα
rediit απαρέμφατο ενεστώτα
reversus est β πληθυντικό οριστικής ενεστώτα
Accipe β΄ πληθυντικό οριστικής παρακειμένου
fecerit β΄ ενικό οριστικής ενεστώτα
indignatus β΄ πληθυντικό υποτακτικής ενεστώτα
mentiebatur γ΄ ενικό οριστικής ενεστώτα
cognosco απαρέμφατο παρακειμένου
vis β΄ ενικό υποτακτικής παρατατικού
Δ. Να μετατραπεί η φράση στον άλλο αριθμό (5)
Quod illic appensum civitati nomen dedit
Ε. Να χαρακτηριστούν συντακτικά οι υπογραμμισμένες λέξεις. (10)
Στ. Να αναγνωριστούν πλήρως οι δευτερεύουσες προτάσεις των χωρίων. (10)
Ζ. exclamavit Nasica se domi non esse : να βρείτε τη συντακτική θέση
του απαρεμφάτου, το υποκείμενό του και να δικαιολογήσετε την
πτώση του. (5)
σημείωση: το διαγώνισμα είναι μέτριας δυσκολίας γιατί είναι προσαρμοσμένο στις μέχρι στιγμής γνώσεις των μαθητών. Με βάση τη σειρά της ύλης οι γνώσεις τους την παρούσα στιγμή δεν περιλαμβάνουν τον πλάγιο λόγο ή την ανάλυση μετοχών, τα οποία διδάσκονται στην πορεία της χρονιάς.
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Α. Ακολούθησε τους Γαλάτες που ήδη αποχωρούσαν και αφού τους εξολόθρευσε πήρε πίσω όλο το χρυσάφι. Επειδή το χρυσάφι ζυγίστηκε στον τόπο εκείνο, έδωσε το όνομα του στην πόλη: ονόμαζεται δηλαδή Πίσαυρο. επειδή εκεί ζυγίστηκε το χρυσάφι. Μετά την πράξη αυτή ο Κάμιλλος επέστρεφε στην εξορία, από όπου (όμως) γύρισε αφού τον παρακάλεσαν.
Άκου τώρα τί έκανε μετά ο Νασικάς. Σαν ήλθε λίγες μέρες αργότερα ο Έννιος στον Νασικά και τον ζητούσε από την πόρτα, ο Νασικάς φώναξε πως δεν ήταν σπίτι, παρόλο που ήταν. Τότε ο Έννιος αγανακτισμένος που ο Νασικάς έλεγε ψέματα τόσο φανερά, του είπε: -Τι λοιπόν; Δε γνωρίζω τη φωνή σου;-θέλεις να μάθεις τι απάντησε ο Νασικάς; «Είσαι αναιδής άνθρωπος.»
Β. Civitatum
Nomina
Exilium
Ianua
Voces
Homini
Cuius
Meam
Te
Αιτιατική ενικου ουδετέρου γένους του επιθέτου omnis, omnis, omne.
Γ. Receperemus
Det
Appensisset
Dici
Redire
revertitis
Accipistis
Facias
Indignaremini
Mentitur
cognovisse
vellim
Δ. Nomen datum est civitati quod illic appensum
Ε. Quibus interemptis: interemptis : νόθη αφαιρετική απόλυτη, χρονική μετοχή, ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο recepit, δηλώνει το προτερόχρονο quibus : υποκείμενο της μτχ.
Rogatus: χρονική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος (=is -Camillus), ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο reversus est, δηλώνει το προτερόχρονο
Illic: επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου στο appensum
Impudens: κατηγορούμενο στο εννοούμενο υποκέιμνο tu του ρήματος es.
Diebus: αφαιρετική του μέτρου ή της διαφοράς στο post
Quid: αντικείμενο του ρήματος responderit
ΣΤ. 1 .quod illic aurum pensatum est – δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση, ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο ρήμα της κύριας πρότασης (dicitur). Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο quod και εκφέρεται με οριστική, γιατί εκφράζει αντικειμενική αιτιολογία.
2. unde tamen rogatus reversus est…- δευτερεύουσα αναφορική πρόταση κρίσης, προσδιοριστική στο in exilium. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα unde και εκφέρεται με οριστική, για να δηλώσει πραγματικό γεγονός.
3. quid postea Nasica fecerit – δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση, απλή, μερικής αγνοίας, η οποία λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα accipe της προηγούμενης κύριας πρότασης, από την οποία και εξαρτάται. Εισάγεται με την ερωτηματική αντωνυμία quid και εκφέρεται με υποτακτική, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενό της. Συγκεκριμένα, με υποτακτική παρακειμένου, γιατί το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου (accipe = ενεστώτας) και δηλώνεται το προτερόχρονο στο παρόν. (Ευθύς λόγος: quid postea Nasica fecit?)
4.Paucis post diebus cum Ennius ad Nasicam venisset: δευτερεύουσα χρονική επιρρηματική πρόταση, που λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης με ρήμα το exclamavit. Εισάγεται με τον ιστορικό ή διηγηματικό σύνδεσμο cum, ο οποίος υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια και δημιουργεί ανάμεσά τους μια σχέση αιτίου και αιτιατού. Εκφέρεται με υποτακτική, που κάνει φανερό τον ρόλο του υποκειμενικού στοιχείου. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική υπερσυντελίκου (venisset). Εξαρτάται από το ρήμα exclamavit της κύριας πρότασης που είναι ρήμα ιστορικού χρόνου και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν.
5.et eum a ianua quaereret: δευτερεύουσα χρονική επιρρηματική πρόταση λόγω του παρατακτικού-συμπλεκτικού συνδέσμου et που συνδέει την προηγούμενη χρονική πρόταση «Paucis post diebus cum Ennius ad Nasicam venisset» με την εν λόγω πρόταση. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης με ρήμα το exclamavit. Εισάγεται με τον ιστορικό ή διηγηματικό σύνδεσμο cum, ο οποίος υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια και δημιουργεί ανάμεσά τους μια σχέση αιτίου και αιτιατού. Εκφέρεται με υποτακτική, που κάνει φανερό τον ρόλο του υποκειμενικού στοιχείου. Συγκεκριμένα, εκφέρεται με υποτακτική παρατατικού (quaereret). Το ρήμα εξάρτησης (της κύριας πρότασης) είναι ιστορικού χρόνου (exclamavit) και η δευτερεύουσα δηλώνει το σύγχρονο στο παρελθόν.
6. etsi domi erat – δευτερεύουσα επιρρηματική εναντιωματική πρόταση. Εισάγεται με τον εναντιωματικό σύνδεσμο etsi και εκφέρεται με οριστική (παρατατικού: erat), διότι εκφράζει μια πραγματική κατάσταση, παρά την οποία ισχύει το περιεχόμενο της κύριας πρότασης.
7. quod Nasica tam aperte mentiebatur – δευτερεύουσα ουσιαστική αιτιολογική πρόταση, η οποία εξαρτάται από τη μετοχή indignatus (μετοχή προερχόμενη από ρήμα ψυχικού πάθους) της κύριας πρότασης. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο quod και εκφέρεται με οριστική (παρατατικού: mentiebatur), διότι δηλώνει αιτιολογία αντικειμενικά αποδεκτή και λειτουργεί ως αντικείμενο.
8. quid Nasica responderit: δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση, απλή, μερικής αγνοίας, ονοματική, η οποία λειτουργεί ως αντικείμενο του τελικού απαρεμφάτου scire της προηγούμενης κύριας πρότασης. Εισάγεται με την ερωτηματική αντωνυμία quid και εκφέρεται με υποτακτική, γιατί θεωρείται ότι η εξάρτηση δίνει υποκειμενική χροιά στο περιεχόμενό της. Συγκεκριμένα, με υποτακτική παρακειμένου (responderit). Επομένως, εφόσον ο ρηματικός τύπος εξάρτησης (scire), [έμμεση εξάρτηση από το vis] είναι αρκτικού χρόνου, τότε η πλάγια ερωτηματική πρόταση που εκφέρεται με υποτακτική παρακειμένου δηλώνει το προτερόχρονο στο παρόν. [Ευθύς λόγος: Quid Nasica respondit? (Οριστική παρακειμένου)].
Ζ. Αντικείμενο του ρηματος exclamavit, ως υποκείμενο εχει το se, εχουμε ταυτοπροσωπία. Στη λατινική ακόμα και στην ταυτοπροσωπία το υποκείμενο επαναλαμβάνεται σε αιτιατική πτώση στην περίπτωση των ειδικών απαραμφάτων. Το φαινόμενο λέγεται λατινισμός.
Φιλόλογος
του Α.Π.Θ
aeriko2@yahoo.gr
