Του Ιορδάνη Καμπουρίδη
Η ηλιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μια συχνή νόσος που εμφανίζεται στους οφθαλμούς κατά την οποία προξενείτε βλάβη στο κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδούς που λέγεται ωχρά κηλίδα. Η ωχρά κηλίδα είναι μια πολύ λεπτή φωτοευαίσθητη περιοχή, που παίρνει τα οπτικά ερεθίσματα και τα διοχετεύει εν’ συνεχεία στον εγκέφαλο.
Η ωχρά κηλίδα ευθύνεται για την ονομαζόμενη ευκρινή ή λεπτομερή όραση (π.χ. είναι η όραση που χρησιμοποιούμε όταν σημαδεύουμε). Οποιαδήποτε επιπλοκή στην περιοχή της ωχράς κηλίδας είναι υπεύθυνη για τη δημιουργία «τυφλών» κεντρικών περιοχών, όπως επίσης και παραμορφωμένης ή θολής όρασης.
Η ηλιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ) είναι υπεύθυνη για την ολική τύφλωση σε άτομα ηλικίας άνω των 75 ετών. Τουλάχιστον 1 στους 10 ανθρώπους άνω των 65 ετών πάσχει από τη νόσο ενώ 1 στους 4 εμφανίζει τα πρώιμα σημάδια της νόσου.
Σχετικά με τους προδιαθεσικούς παράγοντες που ευνοούν την εμφάνιση της νόσου, θεωρείται το κάπνισμα, η προχωρημένη ηλικία και το οικογενειακό ιστορικό.
Επιπρόσθετα μάλιστα, η υπερχοληστεριναιμία, η μικρή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών (που διαθέτουν αντιοξειδωτικές ουσίες) καθώς και η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (η μη χρήση προστατευτικών γυαλιών ηλίου) έχουν σχέση με την αυξημένη συχνότητα εμφάνισης της νόσου, που υπάρχει σε δύο μορφές: στην λεγόμενη ξηρά μορφή και στην υγρή μορφή.
Η ΞΗΡΑ μορφή, κατά την οποία αρχίζουν να αποδομούνται τα κύτταρα της ωχρής κηλίδας, διαγιγνώσκεται στο 85% των περιπτώσεων περίπου ΗΕΩ. Συνήθως χτυπάει και τα δύο μάτια.
Παρ’ όλα αυτά στο ένα μάτι μπορεί να περιοριστεί σημαντικά η όραση, ενώ το άλλο να μην επηρεαστεί η όρασή του. Τα λεγόμενα drusen, που είναι κίτρινες εναποθέσεις κάποιων ουσιών κάτω από τον αμφιβληστροειδή, είναι συχνά αρχόμενα ευρήματα της ξηράς μορφής της νόσου. Είναι επίσης πιθανόν η ξηρά μορφή να προχωρήσει και να προκαλέσει σημαντική απώλεια της όρασης, δίχως να μετατραπεί σε υγρή μορφή, επίσης μπορεί η ξηρά μορφή να γίνει ξαφνικά υγρή. Η ξηρά μορφή αρχικά προκαλεί θόλωση της όρασης. Ειδικά η κεντρική όραση, όπως χαρακτηριστικά λέγεται, είναι αυτή που παραβλάπτεται και με την πάροδο του χρόνου η ατροφία της κεντρικής περιοχής εξαπλώνεται όλο και πιο πολύ. Αν χτυπήσει το ένα μόνο μάτι συνήθως δεν γίνεται αντιληπτό από τον ασθενή. Προς το παρόν δεν μπορεί να βρεθεί συγκεκριμένος τρόπος ανάσχεσης της νόσου. Ωστόσο χορήγηση φαρμακευτικών σκευασμάτων άφθονων σε ψευδάργυρο και αντιοξειδωτικές ουσίες πιστεύεται ότι μπορεί να επιβραδύνουν τη μετάπτωση της μέσης βαρύτητας ξηράς μορφής της νόσου σε βαριά μορφή.
Η υγρή μορφή της νόσου, παρ’ ότι ευθύνεται για το 15% των περιπτώσεων της ΗΕΩ, στο 90% των περιπτώσεων οδηγεί σε απώλεια της κεντρικής όρασης και κατά συνέπεια σε τύφλωση (θεωρείται προχωρημένη μορφή της ΗΕΩ, καθότι στην υγρή μορφή δεν υπάρχει αρχόμενη ή μέση μορφή, όπως συμβαίνει στην ξηρά). Της υγρής μορφής πάντα προηγείται η ξηρά μορφή και καθώς η ξηρά μορφή επιδεινώνεται σε μερικά άτομα αρχίζει στην ωχρά κηλίδα η ανάπτυξη κάποιων νεόπλαστων αγγείων.
Τα καινούργια αυτά αγγεία είναι εύθρυπτα και τελικά βγάζουν υγρά και αίμα (γι’ αυτό λέγεται υγρή μορφή) και έτσι οδηγούν σε ταχεία καταστροφή της ωχράς κηλίδας. Στην υγρά μορφή οι ευθείες γραμμές γίνονται αντιληπτές ως κυματιστές αμέσως και έχουμε ραγδαία καταστροφή της κεντρικής όρασης. Για την αντιμετώπιση της υγρής μορφής θεραπευτικά πιο παλιά γίνονταν χρήση λέιζερ και φωτοδυναμική θεραπεία, ενώ σήμερα η θεραπεία της γίνεται με την ένεση μέσα στον οφθαλμό ειδικών φαρμάκων (αντιαγγειογενετικοί παράγοντες). Ο οφθαλμίατρος, που θα εξετάσει τον ασθενή, αφού κάνει εκτίμηση της οπτικής οξύτητας θα πραγματοποιήσει μια ειδική εξέταση που ονομάζεται βυθοσκόπηση για να ερευνήσει το εσωτερικό τμήμα του οφθαλμού και αν αντιληφθεί υγρή μορφή της ΗΕΩ θα πραγματοποιήσει περαιτέρω εργαστηριακές εξετάσεις (φλουροαγγειογραφία και τομογραφία οπτικού συντονισμού). Ανάλογα με την βαρύτητα και την μορφή της νόσου θα γίνει η περαιτέρω θεραπεία.
Σχετικά με την πρόληψη της ΗΕΩ, από τον περιοδικό οφθαλμολογικό έλεγχο, θα πρέπει να γίνουν και κάποιες αλλαγές στην καθημερινή μας ζωή που φαίνεται ότι βοηθούν στον περιορισμό της πιθανότητας ανάπτυξης της νόσου.
* Διακοπή καπνίσματος
* Διατήρηση φυσιολογικής αρτηριακής πίεσης
* Δίαιτα εμπλουτισμένη με λαχανικά, φρούτα και ψάρια
* Διατήρηση σωματικού βάρους στα φυσιολογικά όρια και
* Άσκηση
Η συνεχής έρευνα σχετικά με την ΗΕΩ, αποσκοπεί στην διευκρίνιση και ανακάλυψη των γενετικών, διαιτητικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που έχουν επίδραση στην πορεία της νόσου. Επίσης, νέες στρατηγικές που αφορούν την καταπολέμηση της νόσου ερευνώνται, όπως για παράδειγμα φάρμακα που ανακόπτουν την πορεία και την αναγέννηση των νεόπλαστων αγγείων της υγρής μορφής, μεταμόσχευση κυττάρων μελαγχρόνου επιθηλίου αμφιβληστροειδούς, ακτινοβολίες, γενετική παρέμβαση και ηλεκτρονικά μικροτσίπ εμφύτευση στον αμφιβληστροειδή που θα είναι σε θέση να υποκαταστήσουν την όραση μελλοντικά. Εξάλλου ο χώρος της ιατρικής συνεχώς εξελίσσεται και ανακαλύπτει γιατί η έρευνα και η αναζήτηση ποτέ δεν σταματά.
