Ένα πολύ σημαντικό σεμινάριο διεξήχθη την Παρασκευή, 6 Νοε 2009, στο αμφιθέατρο της κεντρικής βιβλιοθήκης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με την φροντίδα του Εργαστηρίου Γεωργικών Εφαρμογών & Αγροτικής Κοινωνιολογίας, του Τομέα Αγροτικής Οικονομίας της Γεωπονικής Σχολής ΑΠΘ, με τίτλο «Τοπικά διατροφικά προϊόντα, περιαστικές περιοχές και χωρική διακυβέρνηση».
Το σεμινάριο είναι κομμάτι της 1ης φάσης για τον καθορισμό του τρόπου μελέτης και προσδιορισμού μεθοδολογίας του έργου «Ευρωπαϊκή Χάρτα χωρικής διακυβέρνησης διαμέσου της περιαστικής διατροφικής αλυσίδας για μια τοπική αειφόρο ανάπτυξη», το οποίο θα υλοποιηθεί τα έτη 2009-2011, είναι προϋπολογισμού 1.714.945 €, χρηματοδοτείται κατά 75% από το ΕΤΠΑ-FEDER-Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και γίνεται στα πλαίσια του προγράμματος MED (μέτρο 4.1, Προώθηση της πολυκεντρικής ανάπτυξης), που καλύπτει όλη την Μεσόγειο, υπό την εποπτεία της Ειδικής Υπηρεσίας Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας (Inderreg).
Οι εταίροι του έργου είναι: Consell Comarcal del Vallès Oriental (Γαλλία), Province de Turin (Ιταλία), Communauté d’Agglomération du Pays d’Aix (Γαλλία), Conseil de la province de Barcelone (Ισπανία), Province de Sienne (Ιταλία), Généralité de Catalogne (Ισπανία) και Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Γεωπονική Σχολή, ΑΠΘ (Ελλάς).
Τους 55 συμμετέχοντες (από τους οποίους οι 19 από την Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία) καλωσόρισε η κα Ελένη Κατσιγιάννη (Interreg) και η καθ Τσατσάκου (Αντιπρύτανης ΑΠΘ), και ακολούθως είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν κυριολεκτικά τις εισηγήσεις από τον καθ Δημήτριο Γούσιο (Ο ρόλος των φορέων της τοπικής διακυβέρνησης στην διατροφική αλυσίδα), από τον καθ Αντώνιο Μωυσίδη (Ο προσδιορισμός των περιαστικών περιοχών), από τον καθ Γιώργο Δαουτόπουλο (Η αειφόρος τοπική ανάπτυξη), από την καθ Θεοδοσία Ανθοπούλου (Από την περιαστική γεωργία στην αστική πολυλειτουργική γεωργία. Η περίπτωση των τοπικών διατροφικών προϊόντων), από την καθ Σταυριανή Κουτσού (Οι γυναικείοι αγροτοτουριστικοί συνεταιρισμοί φορείς της παραγωγής διατροφικών προϊόντων) και από την Δρ Πολυμάχη Συμεωνίδου (Η σημασία των φορέων δικτύωσης στην παραγωγή τοπικών προϊόντων ποιότητας), με συντονίστρια την καθ Όλγα Ιακωβίδου (Α. Π. Θεσ/νίκης)
Μεταξύ πολλών σημαντικών επισημάναμε:
Κυρίαρχο φαινόμενο στην περιαστική αγροτική δραστηριότητα είναι η απ’ ευθείας σύνδεση παραγωγών αγροτικών προϊόντων με τους αστούς καταναλωτές.
Καταγράφονται δίκτυα διακίνησης αγροτικών προϊόντων με κοινωνικο-πολιτιστικές σχέσεις μεταξύ των αγροτών παραγωγών και των αστών της εσωτερικής «διασποράς».
Τα χαρακτηριστικά μιας περιοχής-τόπου είναι ένα (ιστορικό) ΟΝΟΜΑ, ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ (ως δυναμικό σημείο αναφοράς) και ΒΙΟΦΥΣΙΚΕΣ ιδιότητες.
Σημαντικό είναι η δυνατότητα «κινητοποίησης» του τοπικού πληθυσμού (σύλλογοι πολιτιστικοί, Τοπικά Σύμφωνα, σχέσεις) και τα σύγχρονα εργαλεία (πολιτικές, ΑνΕτ κλπ).
Η εσωτερική «διασπορά» είναι μια εξαιρετική ΠΙΣΤΗ αγορά «εν δυνάμει», αλλά δημιουργεί και ανάπτυξη με το καταγεγραμμένο κύμα επιστροφής στις «ρίζες».
Ενώ παλαιότερα οι εσωτερικοί μετανάστες ντρεπόντουσαν για τον τόπο καταγωγής τους, σήμερα παρατηρούμε μια νέα «εικόνα» για τα αγροτικά επαγγέλματα και τις περιοχές.
Οι αγροτικές περιοχές και οι μικρές πόλεις από χώροι μόνο παραγωγής αγροτικών προϊόντων, γίνονται σήμερα και χώροι κατανάλωσης και προσφοράς υπηρεσιών.
Ο ανταγωνισμός στα προϊόντα του αγροτικού χώρου, δεν είναι ανταγωνισμός στην τιμή, αλλά είναι διακριτά από την ταυτότητά τους και από τις σχέσεις με τους παραγωγούς.
Η ανάπτυξη παλαιότερα γινόταν αντιληπτή μόνο μέσα από οικονομικά μεγέθη. Αργότερα είδαμε την αειφόρο ανάπτυξη μαζί με το φυσικό περιβάλλον και σήμερα η ανάπτυξη έχει κοινωνικοπολιτιστική διάσταση με τον πλούτο να είναι οι ανθρώπινες σχέσεις.
Στις αλλαγές αυτές μεγάλο ρόλο παίζουν οι υποδομές (δρόμοι, επικοινωνία κλπ).
Οι περιαστικές αγροτικές περιοχές υφίστανται την πίεση και τον «βιασμό» της αστικής επέκτασης και λειτουργούν ως χώρος προσφοράς χώρου για εργοστάσια & κατοικίες.
Όλοι οι φιλόσοφοι διαχρονικά επεσήμαναν την αντίθεση της υπαίθρου από τον αστικό, της οργανικής κοινωνίας από την μηχανική, της παραδοσιακής από την ορθολογική.
Προϋπόθεση λειτουργίας της αστικής κοινωνίας είναι το ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ.
Η περιαστική περιοχή ορίζεται από το φυσικό ανάγλυφο και τον χρόνο πρόσβασης.
Στις ΗΠΑ η περιαστική περιοχή είναι μέχρι 72 χλμ για το λιανικό εμπόριο, ενώ για αναψυχή τα 50-100 χλμ. Λαμβάνονται επίσης υπ’ όψη η πυκνότητα του πληθυσμού, το ποσοστό αγροτών στους οικονομικά ενεργούς κατοίκους κλπ.
Τα μεγαλύτερα προβλήματα προκύπτουν από την μη προστασία της αγροτικής γης (μόνο στην Ελλάδα), και από την οικοπεδοποίηση για κατοικίες και άλλες χρήσεις.
Η περιφερειακή διοίκηση απέτυχε να γεφυρώσει τα ενδιαφέροντα αγροτών με αστών.
Ο αγροτικός χώρος είναι πηγή τροφίμων, παραγωγός πρώτων υλών, τροφοδότης καθαρού νερού & αέρα, προσφέρει εργατικά χέρια, προστατεύει την παράδοση.
Ο αστικός χώρος είναι αγορά για αγροτικά προϊόντα, έχουν εξειδικευμένες υπηρεσίες, προσφέρουν θέσεις εργασίας, οργανώνουν γνώσεις και πληροφορίες.
Στην σύγχρονη χωροταξία πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψη η ανάγκη ταύτισης των διοικητικών ορίων με τις λεκάνες απορροής, η ανάγκη για συμμετοχή στην λήψη αποφάσεων όσο το δυνατόν ποιο κοντά στον πολίτη, η αυξημένη πολυδραστηριότητα των αγροτών, η ανάγκη για μείωση της οικονομικής αστάθειας (μονοεισόδημα) και η ισορροπημένη ανάπτυξη (οικονομία «σαρανταποδαρούσα»).
ΟΣΟ ΠΟΙΟ ΤΟΠΙΚΟ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΠΡΟΙΟΝ, τόσο ποιο παγκόσμιο γίνεται εμπορικά.
Από την πολύ ενδιαφέρουσα και γόνιμη συζήτηση μπορούμε να επισημάνουμε την ανάγκη για επανακαθορισμό των αγροτικών επαγγελμάτων (γεωργός, κτηνοτρόφος, ψαράς, δασεργάτης, μελισσοκόμος, αγροξενοδόχος, μεταποιητής της παραγωγής του, πωλητής της παραγωγής του, παραγωγός τεχνημάτων στον αγροτικό χώρο κλπ) και την ανάγκη για μετατροπή των Ενώσεων Αγροτικών Συνεταιρισμών σε Ενώσεις Αγροτικών Επιχειρήσεων, ώστε να μπορούν να καλύπτονται οι μικροεπιχειρηματίες του αγροτικού χώρου, αλλά και η πολυαπασχόληση των μέχρι σήμερα αγροτών
Με πολύ ενδιαφέρον καταγράφεται τον τελευταίο καιρό, μετά από το πρωτότυπο Τοπικό Σύμφωνο Ποιότητας στην λίμνη Πλαστήρα στην Καρδίτσα (1999), και την μαζική προώθησή τους από το Κέντρο Στρατηγικού Σχεδιασμού «Πίνδος», μια συνεχής ενασχόληση με τα Τοπικά Σύμφωνα Ποιότητας, τόσο στην κανονική τους διάσταση, που περιλαμβάνει έναν τόπο, όπως το Τοπικό Σύμφωνο Ποιότητας ΟΙΚΟΞΕΝΙΑ στις Σέρρες, το Τοπικό Σύμφωνο ΘΡΟΝΟΣ στην Πιερία, το Τοπικό Σύμφωνο Ποιότητας ΞΕΝΙΟΣ ΔΙΑΣ στην Κοζάνη και το Γεωγραφικό Δίκτυο Ποιότητας ΒΕΡΓΙΝΑ στην Ημαθία, όσο και στην πειραματική υπερμεγέθη μορφή της «ΕΓΝΑΤΙΑ-τουρισμός», με 12 νομαρχίες.
Παρόντες στο πολύ ενδιαφέρον σεμινάριο ήταν ο καθ Λ. Ανανίκας, ο καθ Γ. Σιάρδος, ο καθ Γ. Σαμαθρακής, πολλοί μεταπτυχιακοί υπότροφοι, στελέχη της Δ/σης Αγροτικής Ανάπτυξης Θεσ/νίκης και εκπρόσωπος του ΑγρΟραμα, ενώ το μεσημέρι οι σύνεδροι δοκίμασαν εδέσματα από τον πετυχημένο περιαστικό Γυναικείο Συνεταιρισμό Αγ. Αντωνίου.
Για την καταγραφή, Δημήτρης Μιχαηλίδης
