Αποφασίζω να επισκεφθώ τον νομό Κοζάνης και κατεβαίνοντας από βόρεια προς τα νότια, αρχικά κατευθύνομαι προς την Πτολεμαΐδα. Οι εικόνες γύρω με τα φουγάρα της ΔΕΗ να βγάζουν καπνό και η ατμόσφαιρα γύρω να επηρεάζεται από την καύση για την παραγωγή της ΔΕΗ. Το σκηνικό των φουγάρων το βρίσκω κατά μήκος του δρόμου προς την Πτολεμαΐδα και με μια μικρή στάση στη λίμνη Περδίκκα, εκεί κοντά που βρέθηκε ο ελέφαντας των 3 εκατ.ετών, περνάω για λίγο στην Πτολεμαΐδα, πρωί καθημερινής με πολύ κόσμο στο κέντρο της και στα καφέ της πλατείας, φεύγω προς Σιάτιστα. Είχα ακούσει πολλά για αυτή την κωμόπολη, που από την επίσκεψή μου μετά ,ήταν λίγα τελικά. Μπαίνω με το αυτοκίνητο στα στενά σοκάκια της πόλης και παρκάρω δίπλα από το αρχοντικό της Πούλκως. Ήρθε η στιγμή να την περπατήσω και ξεκινώ από την κάτω γειτονιά , τη Γεράνεια, πριν ανέβω για τη Χώρα. Γύρω μου επιβλητικά αρχοντικά εμπόρων του 18ου και του 19ου αιώνα, με ψηλές πόρτες. Αρχικά βλέπω την παραδοσιακή κατοικία Τσιότσιου και ακριβώς δίπλα το αρχοντικό της Πούλκως του 1752, δυστυχώς κλειστό, με τις ζωγραφιές στους τοίχους των παραθύρων. Το πιο μεγάλο και το πιο ωραίο στη Σιάτιστα και όχι μόνο. Πιο κάτω το αρχοντικό Τζώνου και μετά φθάνω στην πλατεία με τα γεμάτα καφενεία. Εκεί βλέπω το εντυπωσιακό καμπαναριό της Αγία Παρασκευής και καθώς τη βρίσκω κλειστή, ρωτώ και μου λένε ότι τα κλειδιά θα τα βρεις στο καφενείο της πλατείας. Μπαίνω μέσα, με ενημερώνουν για την ιστορία της πόλης, τις βιοτεχνίες γούνας και δέρματος και το μεταποιητικό εμπόριο, τον ευεργέτη Παπανικολάου, έμπορο γούνας, με κερνάνε τοπικό γλυκό του κουταλιού και έρχεται ο Χρήστος από τον Πολιτιστικό Σύλλογο ‘’Μαρκίδες Πούλιου’’ και ανοίγει την Αγία Παρασκευή του 1677 στην πλατεία της Γεράνειας. Η ξενάγησή του εξαιρετική, νέα παιδιά που αγαπούν τη Σιάτιστα και κρατούν την ιστορία της ζωντανή. Εξωτερικά δεν φαίνεται καν ο τρούλος ή οι καμάρες και μόλις μπαίνω από την βαριά ξύλινη πόρτα με τα καρφιά, η εικόνα του εσωτερικού της εκκλησίας που θα αντικρίσεις θα σου μείνει στο μυαλό. Το επίχρυσο ξυλόγλυπτο τέμπλο και τις εικόνες του, η αγιογραφία, τα ξύλινα στασίδια, οι πολυέλεοι και ο εντυπωσιακός γυναικωνίτης στην πίσω πλευρά της εκκλησίας, με αγιογραφίες αρχαίων ελλήνων φιλοσόφων. Αφήνω την Αγία Παρασκευή εντυπωσιασμένος, με το όμορφο κτίριο του μουσικού γυμνασίου απέναντι και αφού πρώτα συναντήσω πρώτα την κα Βασιλική Σιάσιου, εκδότρια της ‘’Εφημερίς΄΄ από τον Πολιτιστικό Σύλλογο ‘’Μαρκίδες Πούλιου’’, μια κινητή εγκυκλοπαίδεια μιλώντας μου για την ιστορία της πόλης. Μια ξεχωριστή γυναίκα. Δίνει τα κλειδιά στον Χρήστο και ανοίγουμε το αρχοντικό Δόλγκηρα. Μικρό με δύο ορόφους που αν δε ξέρεις που βρίσκεται, δεν πρόκειται να το βρεις. Πρώτος όροφος η ραπτομηχανή με τα σκεύη του σπιτιού, το καθιστικό και σε κάθε δωμάτιο, όπως συνηθίζονταν και ένα τζάκι. Ανεβαίνω στον πάνω όροφο και οι εικόνες μοναδικές. Ζωγραφιστοί τοίχοι, περίτεχνες ζωγραφιστές πόρτες, κεντητά μαξιλάρια, το τζάκι και όλοι τοίχοι ζωγραφισμένοι με ζωντανά χρώματα.
Καθιστικό με ζεστές φλοκάτες, κεντήματα στο κρεβάτι, παραδοσιακές φορεσιές και ξυλόγλυπτο ζωγραφιστό ταβάνι. Φεύγω από το αρχοντικό στου Δόλγκηρα, με τις καλύτερες εντυπώσεις και βλέπω στη Χώρα τον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Δημητρίου, το εκκλησιαστικό Μουσείο, το αρχοντικό Καναστούλη ή Χαντζημιάηλ του 1757, το αρχοντικό Νεραντζοπούλου, την Παλαιοντολογική Συλλογή που στεγάζεται στο νεοκλασικό κτίριο του Τραμπάντζειου Γυμνασίου του 1906. Έπειτα τη Μανούσειο Βιβλιοθήκη με τους 22.000 τόμους και τα χειρόγραφα. Δεν πρόλαβα να επισκεφθώ το αρχοντικό του Μανούση, ενώ μου τόνιζαν τον φημισμένο ερυθρό οίνο της περιοχής, το «ηλιαστό» . Αναχωρώ για την Κοζάνη, έχοντας δεκάδες εικόνες από την άγνωστη για μένα Σιάτιστα και φθάνω στο κέντρο της πόλης. Πίνω καφέ στο Ερμιόνιον, το πεντάστερο εντυπωσιακό ξενοδοχείο του 1932 και στο μπαλκόνι του βλέπω τους Κοζανίτες να περπατούν στην πλατεία Νίκης, απέναντι το δημαρχείο και δίπλα το καμπαναριό, το Ρολόι των 26 μέτρων, σήμα κατατεθέν της Κοζάνης. Απέναντι περπατώ στους πεζόδρομους, με τη νεολαία να πίνει καφέ και τα μαγαζιά, που κάνουν την Κοζάνη εμπορικό κέντρο της περιοχής, μαζί με τα ΤΕΙ και το Πανεπιστήμιό της. Αξίζει να δεις τον Άγιο Νικόλαο και την Κοβεντάρειο Βιβλιοθήκη, με τα σπάνια βιβλία και χειρόγραφα. Χωρίς να προλάβω να δω το λαογραφικό μουσείο, φεύγω προς Σέρβια, που έχει μια από τις μεγαλύτερες και ωραιότερες γέφυρες στη Μακεδονία, με το κάστρο πιο πάνω και παίρνοντας τις καλύτερες αναμνήσεις από τον νομό Κοζάνης του κρόκου, της κοζανίτικης πίτας, των αρχοντικών στη Σιάτιστα, της λαογραφίας, της νυχτερινής ζωής της Πτολεμαΐδας, της ΔΕΗ που διχάζει και δημιουργεί επιπτώσεις στο περιβάλλον και ενός νομού ζωντανού, με ανθρώπους ικανούς και φιλόξενους, αυτή είναι η Κοζάνη.
*Ο Νεκτάριος Καλαντζής είναι Οικονομολόγος, Κοινωνιολόγος, Δημοτικός Σύμβουλος του Δήμου Παλλήνης
