Η ανισότητα των φύλων έχει σημαδέψει την ταξική κοινωνία από την αρχή ακόμα της ύπαρξής της, εδώ και αρκετές χιλιάδες χρόνια και διατηρήθηκε σε όλη τη διάρκεια των τριών κυρίων σταδίων εξέλιξης: της δουλειάς, της φεουδαρχίας και του καπιταλισμού.
Αλλά η ταξική κοινωνία δεν υπήρχε από πάντα. Άρχισε να υπάρχει μονάχα εδώ και μερικές χιλιάδες χρόνια. Οι άνδρες δεν ήταν πάντα το ανώτερο φύλο, γιατί δεν ήταν πάντα οι διανοητικοί και πολιτιστικοί αρχηγοί. Η πρωτόγονη κοινωνία ήταν οργανωμένη σαν μητριαρχία, που όπως φαίνεται από την ίδια τη λέξη, ήταν ένα σύστημα όπου αρχηγοί και οργανωτές ήταν οι γυναίκες και όχι οι άνδρες.
Η ηγεσία όμως των γυναικών στην πρωτόγονη κοινωνία δε βασιζόταν στον παραμερισμό των ανδρών. Αντίθετα, η πρωτόγονη κοινωνία δε γνώριζε καμία κοινωνική ανισότητα, κατωτερότητα ή όποιο άλλο είδος διακρίσεων. Η πρωτόγονη κοινωνία χαρακτηριζόταν από την πλήρη ισοτιμία των δύο φύλων. Σ’ αυτή την κοινωνία η μητρότητα δεν θεωρούνταν συμφορά ή σύμβολο κατωτερότητας. Αντίθετα, αντιμετωπιζόταν σαν ένα μεγάλο δώρο της φύσης και περιέβαλε τις γυναίκες με δύναμη και κύρος.
Σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη, όταν ο άνθρωπος εγκαταλείπει τη ζωή του τροφοσυλλέκτη και γίνεται καλλιεργητής γης εμφανίζεται η πατριαρχική διάρθρωση της κοινωνίας. Η βιολογική λειτουργία της γυναίκας την περιορίζει στον τόπο της κατοικίας της, ενώ ο άνδρας, έχοντας πιο ελεύθερο το σώμα του, αναλαμβάνει το ρόλο του δραστήριου μέλους της οικογένειας. Οι διαφορετικές δραστηριότητες, ο καταμερισμός, δηλαδή της εργασίας, άνοιξαν και ξεχωριστούς δρόμους για κάθε φύλο: ο άνδρας αύξαινε σταδιακά τη δύναμη και την κυριαρχία του, ενώ η γυναίκα, παρόλη την εξίσου μεγάλη προσφορά της μεταβλήθηκε σε αντικείμενο χρήσης και εκμετάλλευσης.
Στην αρχαιότητα και σε όλες τις αγροτικές-δουλοκτητικές κοινωνίες, η γυναίκα είναι προορισμένη να φροντίζει το σπίτι και τα παιδιά και να βοηθά στις αγροτικές εργασίες. Η θέση της είναι λίγο πιο πάνω από αυτή του δούλου. Η συμμετοχή της στην κοινωνική και δημόσια ζωή είναι ανύπαρκτη.
Εξαίρεση αποτελούν οι γυναίκες της Κρήτης και ως ένα βαθμό και της Σπάρτης.
Η αντίληψη για τη γυναίκα στην αρχαιότητα είναι η χειρότερη που επικρατεί. Σε μία αναδρομή στις ρήσεις γνωστών Ελλήνων της αρχαιότητας, μπορούμε να επισημάνουμε τις εξής:
Ησίοδος: Έργα και Ημέραι, στ. 375 «Να εμπιστεύεσαι σε μια γυναίκα είναι το ίδιο σα να εμπιστεύεσαι σε έναν κλέφτη»
Ησίοδος: Θεογονία, στ. 590 «Ακόμη και στη μυαλωμένη και ηθική γυναίκα το καλό μάχεται με το κακό»
Αισχύλος: Αγαμέμνων, στ. 592 «Είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα της γυναίκας να πετά το μυαλό της» και στ. 486 «Εύκολα ξεχνιέται κάτι που βγαίνει από γυναικείο στόμα»
Ευριπίδης: Ιππόλυτος, στ. 640 «την έξυπνη γυναίκα τη μισώ» και στ. 666 «πάντα κι εκείνες είναι κακές»
Αριστοτέλης: Πολιτικά, Ι, 1254b, 10 «Το άρρεν είναι υπεροχότερο και το θήλυ κατώτερο»
Στη Ρώμη, η γυναίκα βρίσκεται κάτω από την εξουσία του Pater familia και δεν έχει κανένα ατομικό ή κοινωνικό δικαίωμα.
Στο Βυζάντιο, κοινωνία φεουδαρχική, η γυναίκα εξακολουθεί να είναι αποκλεισμένη από τη δημόσια ζωή παρά την πλήρη επικράτηση του Χριστιανισμού και τις επαγγελίες του.
Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας εξακολουθούν να ισχύουν οι περιορισμοί, όταν όμως ξεσπά η επανάσταση, οι Ελληνίδες συμμετέχουν και συμπαρίσταται ανάλογα με τις συνθήκες. Αυτό το αποδεικνύουν και τα δημοτικά τραγούδια της εποχής.
Οι μεγάλες και σημαντικές αλλαγές στη θέση της γυναίκας συντελούνται με τη Βιομηχανική Επανάσταση. Μια από αυτές είναι και η συμμετοχή της γυναίκας στην παραγωγική διαδικασία. Αυτή η συμμετοχή οδηγεί στην έξοδο της γυναίκας από την κοινωνική απομόνωση και στη βαθμιαία συνειδητοποίηση του ρόλου της.
Οι κατακτήσεις των γυναικών στο θέμα της ισότητας αρχίζουν με την κινητοποίηση των ίδιων των γυναικών, κυρίως στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης στο τέλος του 18ου αιώνα. Ουσιαστικά αποτελέσματα σημειώνονται όμως μόνο τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα μετά την προβολή του αιτήματος ουσιαστικής ισότητας στην ατομική, οικογενειακή επαγγελματική και δημόσια ζωή.
Στην Ελλάδα με το Σύστημα του 1975, άρθρο 4, κατοχυρώθηκε η ισότητα της γυναίκας όσον αφορά το δικαίωμα και τις υποχρεώσεις της ως πολίτη, ενώ με το άρθρο 22 κατοχυρώθηκε η ισότητα στην εργασία. Σ’ εφαρμογή του Συντάγματος θεσμοθετήθηκαν το 1983 το νέο Οικογενειακό Δίκαιο καθώς και ο νόμος για την εφαρμογή της ισότητας στον τομέα των εργασιακών σχέσεων. Επίσης το 1984 θεσπίστηκε ο νόμος για την ίση μεταχείριση των εργαζομένων των δύο φύλων και εργαζομένων με οικογενειακές υποχρεώσεις.
Τυπικά λοιπόν σήμερα δεν υπάρχει καμία διάκριση. Μια γυναίκα μπορεί να επιλέξει οποιαδήποτε επαγγελματική κατεύθυνση εκτός από τις ιεροσύνης, καθώς και να αναλάβει οποιαδήποτε δημόσιο αξίωμα.
Τι συμβαίνει όμως στην πράξη είναι σε όλους γνωστό: μόνο ένα μικρό ποσοστό γυναικών συμμετέχει στην Κυβέρνηση, στο Κοινοβούλιο, στην Δικαιοσύνη, στις υψηλές στην ιεραρχία θέσεις στα Α.Ε.Ι. , στην υψηλή ιεραρχία της Δημόσιας Διοίκησης, στις διευθυντικές θέσεις στον ιδιωτικό τομέα, στο συνδικαλισμό. Φαίνεται τελικά ότι οι δυσκολίες που πηγάζουν από την προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή δημιουργούν προσκόμματα στην ομαλή επαγγελματική και δημόσια εξέλιξη της γυναίκας.
Εξακολουθούν να υπάρχουν προκαταλήψεις στη συνείδηση των ανθρώπων, ότι η φύση έχει καθορίσει διαφορετικούς κοινωνικούς ρόλους στα δύο φύλλα. Οι αντιλήψεις αυτές έχουν διαποτίσει όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής. Τις βρίσκουμε ακόμα στους ίδιους τους εαυτούς μας, στη συμπεριφορά μας στη φρασεολογία μας. Η νέα γενιά αρκετά διαφοροποιείται από την παλαιότερη. Στην Ελλάδα για ένα μικρό ποσοστό η ολοκλήρωση της γυναίκας επιτυγχάνεται μόνο με το γάμο, ενώ μια επιτυχημένη επαγγελματική σταδιοδρομία δεν είναι αρκετή. Όμως, θεωρείται πια δεδομένο παρόλες τις αντιξοότητες ότι η γυναίκα έχει εισέλθει στον εργασιακό, κοινωνικό και πολιτικό χώρο αμετάκλητα.
Τα προνόμια για τα κορίτσια της εποχής μας
Χαίρονται τα κορίτσια που είναι γυναίκες της εποχής μας γιατί:
- Μπορούν να μορφωθούν
- Γιατί δεν είναι αφελείς
- Γιατί μπορούν να εργαστούν επαγγελματικά
- Γιατί υπάρχει Ισότητα με τον άνδρα σε όλα τα θέματα
- Γιατί σήμερα η γυναίκα είναι η «κολώνα» του σπιτιού
- Γιατί εργάζεται επαγγελματικά και φροντίζει το σπίτι και τα παιδιά. (Φαίνεται έτσι πόσα πολλά μπορεί να κάνει)
- Γιατί κάνουν τους άντρες να βλέπουν αλλιώτικα τη ζωή.
- Γιατί καταφέρνουν να πραγματοποιήσουν ότι θέλουν
- Γιατί μπορούν να βασιστούν στις δικές τους δυνάμεις.
- Γιατί μπορούν να πουν τη γνώμη τους.
- Γιατί έχουν ίσα δικαιώματα με τους άνδρες
- Γιατί είναι ανεξάρτητες.
- Γιατί δε ζουν καταπιεσμένες.
- Γιατί αναγνωρίζεται το δίκιο τους.
- Γιατί έχουν δικαίωμα στη διασκέδαση.
- Γιατί έχουν τη δυνατότητα να γίνουν μητέρες.
- Γιατί έχουν ελευθερία επιλογής (π.χ. συζύγου, επαγγέλματος)
- Γιατί έχουν ίδια αντιμετώπιση και ίσα δικαιώματα με τον άνδρα
Ισότητα η μόνη διέξοδος των ανθρώπων για μια καλύτερη ζωή.
Αναστασία Καρανίκα, Εκπαιδευτικός
