Ο απλός άνθρωπος στέκει, συνήθως ,μπροστά στην ιστορία εκστατικά. Περιμένει ,εκείνη να κρίνει ,να καταγράψει, ν’ αποφανθεί κι έπειτα να διδάξει. Είναι στιγμές, όμως, που η ιστορία οφείλει να σταθεί με σεβασμό μπροστά στον απλό πολίτη και να υποκλιθεί στον ΑΝΘΡΩΠΟ. Στιγμές σαν αυτές που δημιούργησαν οι Ελληνες στα τριάμισι χρόνια της τριπλής κατοχής και ξεπέρασαν και την πιο ζωηρή φαντασία, ενώ έκαναν τον Αγγλο πρεσβευτή Πάλερετ να σημειώνει τον Απρίλη του ’41 στη έκθεσή του για την Ελλάδα πως το ηθικό του απλού ανθρώπου είναι εξαιρετικό.
Οι Ελληνες γράφουν την ιστορία τους ολομόναχοι και λίγοι. Κι έρχονται στο νου τα λόγια του Μακρυγιάννη «Κι αν είμαστε ολίγοι εις το πλήθος του Μπαϊράμη, παρηγοριόμαστε μ’ έναν τρόπο, ότι η τύχη μας έχει τους Ελληνες πάντα ολίγους… Και οι ολίγοι αποφασίζουν να πεθάνουν. Κι όταν κάνουν αυτήνη την απόφαση, λίγες φορές χάνουν και πολλές κερδαίνουν…».
Η επίκληση στο στρατηγό του ’21 δεν είναι τυχαία ,αφού τα χρόνια της κατοχής μετέβαλαν τον ελληνικό χώρο σε τόπο μαρτυρίου που θύμιζε τους χρόνους της Τουρκοκρατίας. Προσφυγιά, βασανισμοί, πείνα, προδοσία, αιχμαλωσία, εκτελέσεις… αλλά και πατριωτισμός των Ελλήνων που κινήθηκε στα ελληνικά βουνά .Ενας συνεχής κι ανηλεής αγώνας ενάντια σε ξένους δυνάστες και εσωτερικούς εχθρούς οι οποίοι δε διστάζουν μπροστά σε τίποτα.
Κι ο Έλληνας πρέπει να φυλάγεται κι από τον Ελληνα. Να αγνοεί τα απολυτήρια και τις άδειες για το Πάσχα που δίνουν το ’41 γερμανόφιλοι υπουργοί και να μάχεται μεχρις εσχάτων τη στιγμή που κατοχικοι πρωθυπουργοί και στρατηγοί παραδίνουν την Πρωτεύουσα.
Στ’ αυτιά μας ηχεί ακόμη εκείνο το λιτό και καθόλου ρητορικό πολεμικό ανακοινωθέν: αι δυνάμεις μας μάχονται του πατρίου εδάφους. Η τελειότερη πολεμική μηχανή της εποχής μιας προσωρινής κοσμοκρατίας 80 εκατομμυρίων χτυπούσε μια δράκα 7 μεραρχιών στη Μακεδονία. Γερμανος σμήναρχος τόνισε ότι ο ελληνικός στρατός ήταν ο πρώτος στην Ευρώπη που δεν καταλήφθηκε από πανικό με την εμφάνιση των «στούκας».
Ο ελληνικός στρατός εξέπληξε και τους δύο δικτάτορες που αναγκάστηκαν να αναγνωρίσουν το πώς αγωνίστηκαν οι Ελληνες. Ο Μουσολίνι μιλώντας στις 10 Ιουνίου του ’41 είπε: «Η ελληνική περίπτωση αποδεικνύει ότι η κρίση που διαμορφώνεται για τους στρατούς δεν είναι ακλόνητη κι ότι οι εκπλήξεις ,αν και δεν είναι συχνές, είναι ωστόσο πάντοτε δυνατές».
Ο Χίτλερ από την άλλη, απ’ όλες τις χώρες της Ευρώπης που διεξήγαγε πόλεμο η Γερμανία ως την άνοιξη του ‘ 41,κρατησε τους αιχμαλώτους μέχρι την κατάρρευσή της ,το Μάιο του 45.Στην Ελλάδα , σε αναγνώριση της γενναιότητας των μαχητών της διέταξε στις 3 Μαΐου του ΄41 την απελευθέρωσή τους. Ετσι 220.000 άνδρες γύρισαν μετά τον τερματισμό των εχθροπραξιών στις εστίες του. Στους δε αξιωματικούς επιτράπηκε να κρατήσουν τα όπλα τους.
Ο Αγώνας που ξεκίνησε τον Οκτώβρη του ΄40 δεν είχε μόνο ηρωικες στιγμές στο μέτωπο. Ανδρες, γυναίκες και παιδιά έδιναν το δικό τους αγώνα σε πόλεις και χωριά .Αγώνα επιβίωσης αλλά και αντίστασης .Τα ξυπόλητα Ελληνόπουλα ήταν τα πρώτα θύματα του φοβερότερου εχθρού της κατοχής :της πείνας και ο τραγικός χειμώνας του ’41 αποδεκάτισε 300.000 ψυχές. Οι μικροί σαλταδόροι κάνουν το δικό τους αγώνα για να εξασφαλίσουν την πρωτογενή τροφή:το ψωμί,που τους έχουν στερήσει μαζί με όλα τ΄άλλα. Και το βρέφος που θηλάζει από το στήθος της νεκρής μάνας συγκλονίζει το μικρό αγόρι που δεν μπορεί να ξεχάσει τη σκηνη αυτή και δημιουργεί ,καταξιωμένος γλύπτης πια, μεγαλώνοντας, το περίφημο άγαλμα της μάνας.
Σκοταδισμός και φρίκη στην πόλη που γέννησε τη δημοκρατία. Εβραίοι μεταφέρονται δήθεν στην Πολωνία όπου θα βρουν εργασία, απαγχονισμένοι για παραδειγματισμό στους δρόμους και αντίποινα εναντίον του άμαχου πληθυσμού που συνεχίζονται ακόμη και τις ώρες της αποχώρησης. Τα Καλάβρυτα, το Δίστομο, η Κλεισσούρα, το Μεσόβουνο, οι Πύργοι, η Κάνδανος και το Κοντομαρί στην Κρήτη ,χωριά ολόκληρα που αφανίστηκαν .Τότε αισθάνεσαι την ανάγκη να ψάλλεις σιγανά το στίχο του ποιητή «απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά».
Οι Έλληνες της γενιάς του 1940 έγραψαν στην Αλβανία,στα οχυρά του Ρούπελ και στη μάχη της Κρήτης τις νέες Θερμοπύλες.
Σήμερα ,εδώ μπροστά σας,θελησα να δώσω στιγμές αυτού του τεράστιου σε μέγεθος και αξία αγώνα.
Θα πρέπει όμως να αναφερθεί πως η Ελλάδα είναι ίσως, η μόνη απ’ όλες τις, κατά τον πόλεμο κατακτηθείσες, χώρες από τους Γερμανούς στην Ευρώπη που-παρά το γεγονός ότι η τριπλή κατοχή που υπέστη ήταν από τις πιο δυσβασταχτες- άσκησε τη μικρότερη δίωξη μετά το 1945 για τους Γερμανούς που διέπραξαν εγκλήματα στο έδαφός της. Σε αντίθεση με τη Γαλλία ,την Ολλανδία ,τη Νορβηγία και τη Γιουγκοσλαβία,που καταδίκασαν πολλές δεκάδες Γερμανούς σε θάνατο και τους εκτέλεσαν ,η ελληνική δικαιοσύνη έδειξε υποδειγματική μεγαλοψυχία,που απηχούσε τις παραδόσεις της παναρχαιης μεγαλοφροσύνης του λαού της. Ας μην ξεχνούμε ότι στην αυγή του πολιτισμού ο Αισχύλος στους Πέρσες του δίδαξε με πόση ανθρωπιά οι νικητές Αθηναίοι αντιμετώπισαν τους ηττημένους Πέρσες.
Ισως έτσι μπορέσουμε να κατανοήσουμε την κρητικιά μάνα που ο γερμανός συγγραφέας Ερχαρτ Καίστνερ συνάντησε το 1952 στο γερμανικό νεκροταφείο στην Κρήτη ν΄αναβει κεριά στους τάφους των γερμανών στρατιωτών και να λέει : Δεν ξέρω πού είναι θαμμένο το παιδί μου.Ξέρω πως όλα τούτα ήταν παιδιά μιας κάποιας μάνας σαν κι εμένα.Σίγουρα μια άλλη μάνα θ’ανάβει το καντήλι στη μνήμη του γιου μου…».
ΟΧΙ. Σήμερα δεν στάθηκα εδώ για να σας θυμίσω την αρχή ενός πολέμου. Ο Οκτώβρης δεν είναι μόνο ο μήνας της απαρχής των δεινών .Είναι και ο μήνας της απαλλαγής από αυτά αφού ήταν 12 του Οκτώβρη 1945 που κατέβηκε η σβάστικα από την Ακρόπολη και αυτό ήταν οριστικό. Κι ίσως κάθε Οκτώβρη να πρέπει να θυμόμαστε πως είναι καιρος να κατέβουν τα λάβαρα και τα σύμβολα, υπαρκτά ή νοητά, κάθε επίδοξου δυνάστη.Για να πάψουμε επιτέλους να θρηνούμε θύματα σ΄αυτόν το λαό,που έκανε το «ελευθερία ή θάνατος» σημαία του κι απέδειξε πως σ΄αυτή τη γωνιά του Νότου που βρέχει το Αιγαίο οι άνθρωποι ξέρουν να ζουν ,ν’ αγωνίζονται,να συγχωρούν και να πεθαίνουν γιατι είναι Ελληνες.
Βίκυ Χατζηκυριάκου
Φιλόλογος
