Με το παρόν άρθρο, όπως και το επόμενο που θα επακολουθήσει την προσεχή Κυριακή, επιχειρείται μια συνοπτική αναφορά στην πορεία και στη γενικότερη προσφορά της ΔΕΗ στη χώρα μας, από της ιδρύσεώς της το 1950, ως κρατικό μονοπώλιο, μέχρι τη μετατροπή της σε ανώνυμη εταιρεία το 1999. Η πρώτη ηλεκτρική εγκατάσταση στην Ελλάδα τέθηκε σε λειτουργία το 1889. Αφορούσε τον ηλεκτροφωτισμό του κέντρου των Αθηνών και των Ανακτόρων. Εάν ληφθεί υπόψη ότι μόλις το 1882 πραγματοποιήθηκε η πρώτη διεθνώς δημόσια ηλεκτρική εγκατάσταση (ηλεκτροφωτισμός της Pearl Street, Ν. Υόρκη) και μετά 2-3 χρόνια ανάλογες εγκαταστάσεις σε ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις (Βερολίνο, Λονδίνο κ.α.), μπορεί να θεωρηθεί ότι η χώρα πρωτοπόρησε στον τομέα αυτό, κάτι που σχετίζεται με το εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα του Χαρ. Τρικούπη.
Η επέκταση σε άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας ήταν ραγδαία, ώστε κατά την επόμενη δεκαετία να έχουν ηλεκτροφωτιστεί έξι πόλεις: Πειραιάς, Ερμούπολη, Χαλκίδα, Καλαμάτα, Αργοστόλι και Πάτρα, όπου μάλιστα τέθηκε σε λειτουργία και η πρώτη ηλεκτρική εγκατάσταση τροχιοδρόμων (τραμ). Η ανάπτυξη συνεχίστηκε σχετικά αργά κατά τις επόμενες δύο δεκαετίες, αλλά προχώρησε ταχύτατα μετά τον τερματισμό της εμπόλεμης περιόδου 1912-22: οι ηλεκτροδοτούμενοι οικισμοί από 21 το 1918 ανήλθαν σε 242 το 1929 και σε 390 το 1939. Βέβαια, οι εφαρμογές του ηλεκτρισμού περιορίζονταν στον ηλεκτροφωτισμό οδών και κατοικιών καθώς και στην ηλεκτροκίνηση εργοστασίων. Μόνο μετά το 1930 άρχισε η χρήση οικιακών συσκευών.
Σημαντικό γεγονός αποτέλεσε η ανάθεση της ηλεκτροδότησης των Αθηνών-Πειραιώς στην αγγλικών συμφερόντων εταιρεία Power and Τraction –Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς (ΗΕΑΠ)– το 1926, η οποία κάλυψε τις ταχέως αυξανόμενες ανάγκες με την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων. Οι επαρχιακές πόλεις συνέχισαν να ηλεκτροδοτούνται κυρίως από ιδιωτικές ελληνικές εταιρείες, με κύριο χρηματοδότη την Εθνική Τράπεζα.
Σύμφωνα με την τότε εφαρμοζόμενη τεχνολογία, οι εγκαταστάσεις περιλάμβαναν έναν σταθμό παραγωγής και γύρω από αυτόν ένα μικρό δίκτυο διανομής, που εκτεινόταν μέχρι τα όρια των αντίστοιχων οικισμών. Μέχρι περίπου το 1920, χρησιμοποιούνταν ατμομηχανές που λειτουργούσαν με εισαγόμενο λιθάνθρακα, στη συνέχεια όμως επικράτησε η χρήση πετρελαιομηχανών, ενώ η αξιοποίηση των υδατοπτώσεων μέχρι το 1950 ήταν περιορισμένη. Την κατασκευή και εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων ηλεκτροδότησης εντός ορισμένης περιοχής αναλάμβαναν ιδιωτικές ηλεκτρικές εταιρείες ή σπανιότερα δημοτικές, οι οποίες τελούσαν υπό την εποπτεία του κράτους, ιδίως όσον αφορά την τιμολογιακή τους πολιτική. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι καταστροφές των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων ήταν πολύ μεγάλες, ιδίως στη επαρχιακή χώρα, ώστε έναντι παραγωγής 234 GWh το 1939, να έχει μειωθεί σε 101 GWh το 1944.
