-Δεν έχει θεσπιστεί ακόμη Ευρωπαϊκό Ταμείο, απαραίτητο για την δημιουργία ενός διαφορετικού μοντέλου ανάπτυξης
Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που έχει θεσπίσει το Εθνικό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης των ανθρακοφόρων λιγνιτικών περιοχών και η Δυτική Μακεδονία πρωτοπορεί στην προετοιμασία για ένα άλλο μοντέλο ανάπτυξης. Αντιθέτως σε επίπεδο Ευρώπης δεν έχει θεσπιστεί αντίστοιχο Ευρωπαϊκό Ταμείο, ούτε οι άλλες χώρες έχουν μέχρι τώρα στη διάθεσή τους αυτό το χρηματοδοτικό εργαλείο, το οποίο είναι και το ζητούμενο.
Τα παραπάνω προκύπτουν μεταξύ άλλων στο 1ο Φόρουμ Δημάρχων για τη Δίκαιη Μετάβαση των ανθρακοφόρων – λιγνιτικών περιφερειών της Ευρώπης, οι εργασίες του οποίου άρχισαν το πρωί της Τετάρτης στο Κοβεντάρειο της Κοζάνης. Το Δίκτυο Ενεργειακών Δήμων Ελλάδας αναγνωρίζοντας τις προκλήσεις, ανέλαβε μια καινούργια πρωτοβουλία πανευρωπαϊκής εμβέλειας, διοργανώνοντας το 1ο Φόρουμ Δημάρχων για τη Δίκαιη Μετάβαση των ανθρακοφόρων / λιγνιτικών περιφερειών της Ευρώπης, με σκοπό την ανταλλαγή εμπειριών, υπογράμμισε ο πρόεδρος του Δικτύου και δήμαρχος Εορδαίας Σάββας Ζαμανίδης.
Στο Φόρουμ συμμετείχαν δήμαρχοι και στελέχη της περιφερειακής αυτοδιοίκησης ανθρακοφόρων/λιγνιτικών περιοχών από τη Γερμανία, την Πολωνία, την Σλοβακία, τη Βουλγαρία και την Ρουμανία όπως επίσης και οι δήμαρχοι των λιγνιτικών περιοχών της Δυτικής Μακεδονίας, με στόχο την ανταλλαγή καλών πρακτικών αλλά και τη διατύπωση προτάσεων για το μέλλον της Δίκαιης Μετάβασης, καθώς και τις προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουν αναφορικά με τον οικονομικό μετασχηματισμό των περιοχών τους. Ξεχώρισε επίσης η συμμετοχή του εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα Ενέργειας, απεσταλμένου του αντιπρόεδρου της Κομισιόν και αρμόδιου Επίτροπου Μάρος Σέφκοβιτς.
Το Φόρουμ σύμφωνα με τον πρόεδρο του Δικτύου Ενεργειακών Δήμων, Σ. Ζαμανίδη, επιδιώκει τη δημιουργία ενός ευρύτερου, διεθνούς δικτύου φορέων με στόχο την αποτελεσματικότερη ανάδειξη του ζητήματος της δίκαιης μετάβασης στις λιγνιτικές περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και τη διεκδίκηση των απαραίτητων ευρωπαϊκών κονδυλίων.
«Η πρωτοβουλία που ανέλαβε το Δίκτυο Ενεργειακών Δήμων δείχνει την πρωτοπορία της Ελλάδας στο ζήτημα της Δίκαιας Μετάβασης», επισήμανε ο Νίκος Μάντζαρης, Υπεύθυνος Τομέα Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής WWF Ελλάς. Τόνισε ακόμη ότι «η Ευρώπη βρίσκεται πίσω, είναι πολύ διστακτική. Απέτυχε να θεσπίσει Ευρωπαϊκό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης στην πρόσφατη αναθεώρηση της οδηγίας για το Χρηματιστήριο Ρύπων. Έχει θεσπίσει την πλατφόρμα άνθρακα, που ωστόσο δεν έχει υπαρκτούς πόρους, απλώς παρέχει τεχνική βοήθεια για το πώς θα χρησιμοποιηθούν οι υφιστάμενοι. Οπότε είναι πολύ σημαντικό οι αυτοδιοικητικοί να έρθουν μαζί, να συνεργαστούν με την κοινωνία των πολιτών, με τους εργαζόμενους για να διεκδικήσουν όχι μόνο πόρους, αλλά και τις πολιτικές που θα εφαρμοστούν στην Ευρώπη για να στηρίξουν το εγχείρημα».
Για την πορεία του εγχειρήματος της Δίκαιας Μετάβασης στην Ελλάδα, ο εκπρόσωπος της WWW Ελλάς, υπογράμμισε: «Στην Ελλάδα βρισκόμαστε σε μια ευτυχή πολιτική συγκυρία. Οι άνθρωποι παρά τις διαφωνίες, τις έχουν βάλει στην άκρη και έχουν έρθει μαζί κάτω από την ομπρέλα της Δίκαιης Μετάβασης. Επειδή αυτά δεν συμβαίνουν συχνά στη χώρα μας, είναι σημαντικό να εκμεταλλευτούμε αυτή τη συγκυρία και να συμφωνήσουμε τουλάχιστον στους άξονες προτεραιότητας για να αποκτήσει η Δίκαιη Μετάβαση στην Ελλάδα σάρκα και οστά.
Η πρόταση που έχει κάνει το υπουργείο στο πλαίσιο της διαβούλευσης για το Εθνικό ταμείο Δίκαιης Μετάβασης είναι στη σωστή κατεύθυνση: ΑΠΕ, εξοικονόμηση ενέργειας, πρωτογενής τομέας, κυκλική οικονομία, αξιοποίηση βιομηχανικής κληρονομιάς και στήριξη των εργαζομένων γύρω απ’ αυτές τις οικονομικές δραστηριότητες. Πρέπει να συμφωνήσουμε σε αυτούς και να ωριμάσουμε γρήγορα συγκεκριμένα έργα για να μπει σε σωστή τροχιά η πορεία της Δίκαιας Μετάβασης στην Ελλάδα».
Ο δήμαρχος Κοζάνης Λευτέρης Ιωαννίδης, σημείωσε πως «πρόκειται για μία πρωτοβουλία που στοχεύει να αναδείξει την ευρωπαϊκή διάσταση του προβλήματος. Πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν είμαστε μόνοι μας σ’ αυτό τον πλανήτη. Αντίστοιχο πρόβλημα έχουν πολλές περιοχές και απαιτείται η συνένωση των δυνάμεων. Όπως προσπαθούμε να το κάνουμε σε τοπικό επίπεδο, επιβάλλεται να το κάνουμε και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γιατί εκεί προσδιορίζονται οι πολιτικές και απαιτείται ευρωπαϊκή πρωτοβουλία. Η διαδικασία της Μετάβασης είναι μία τεράστια και ιστορική υπόθεση για την Ευρώπη και νομίζω ότι στη λογική της απανθρακοποίησης της ευρωπαϊκής οικονομίας δεν θα πρέπει να υπάρχουν θύματα, σε περιοχές μάλιστα που στήριξαν την ανάπτυξη των χωρών και της Ευρώπης. Το παράδειγμα της Δυτικής Μακεδονίας είναι χαρακτηριστικό».
Την γερμανική εμπειρία μετέφερε στο φόρουμ ο Torsten Pötzsch δήμαρχος, Δήμαρχος Weisswasser Γερμανίας, ο οποίος υπογράμμισε
ότι «στην περιοχή μου στη Γερμανία έχουμε το «Φερόπολις», μια παλιά περιοχή με σίδηρο και ορυχεία, το οποίο τώρα έχει μεταλλαχτεί σε έναν εκπληκτικό χώρο, σε μια τουριστική ατραξιόν. Έχουμε αναδείξει την πολιτική μας κληρονομιά και παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον». Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Μετά την ένωση των δύο Γερμανιών το 1990, αυτό που έγινε σε μία ημέρα, είναι ότι τα ορυχεία έκλεισαν. Έτσι αναγκαστήκαμε να δούμε αμέσως τι θα κάνουμε από δω και πέρα. Η οικονομία μας βέβαια προχώρησε. Έχουμε κάποιες μεγάλες εταιρίες οι οποίες φτιάχνουν τουρμπίνες για τα αιολικά. Την έκταση που ήταν τα ορυχεία την ονομάσαμε «Φερόπολις» και είναι μία τουριστική ατραξιόν και έχει πάνω από 150.000 επισκέπτες το χρόνο. Όταν άνοιξε αυτό το αποκατεστημένο ορυχείο το 2000, πρώτος που ήρθε και τραγούδησε ήταν ο Μίκης Θεοδωράκης, κι’ αυτό ήταν κάτι πολύ ενδιαφέρον για όλους μας». Ο εκ Γερμανίας δήμαρχος σημείωσε πάντως ότι: «Το εγχείρημα της Δίκαιης Μετάβασης είναι μία δύσκολη υπόθεση. Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να πείσουμε τους πολίτες ότι υπάρχει ένας άλλος δρόμος, υπάρχουν ευκαιρίες και ότι δίχως τη συμμετοχή των πολιτών αυτή η μετάβαση δεν μπορεί να γίνει».
Ο Σλοβένος Alojz Vicko, δήμαρχος της περιοχής Prievidza, τόνισε ότι «εκπονούμε έναν στρατηγικό σχεδιασμό ο οποίος αναμένουμε να εγκριθεί από την σλοβακική κυβέρνηση και θα είναι οδηγός μας για την περίοδο της Μετάβασης. Στα ορυχεία μας δουλεύουν περί τους 4.000 εργαζόμενοι, αλλά λόγω της γενικότερης οικονομικής ανάπτυξης, η περιοχή μας δεν είναι τόσο εξαρτημένη από τους άνθρακες όσο είναι η Δυτική Μακεδονία».
Τέλος, κατά το κλείσιμο των εργασιών του Φόρουμ, αποφασίστηκε νε εκδοθεί κοινή δήλωση για την Δίκαια Μετάβαση, όλων των Ευρωπαίων δημάρχων που συμμετείχαν, καθώς επίσης και η πραγματοποίηση ενός 2ου Φόρουμ.
