Ανεκτίμητης αξίας θεωρούνται τα αρχαιολογικά ευρήματα που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη από τα έγκατα της πεδιάδας της Πτολεμαΐδας, της γνωστής ως “Κίτρινης Λίμνης” ή Σαριγκιόλ, και ήρθαν στο φως στο πλαίσιο των σωστικών ανασκαφών που πραγματοποιήθηκαν στα ορυχεία της ΔΕΗ την τελευταία 20ετία από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ν. Κοζάνης.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη και παρουσιάστηκαν στην ημερίδα «Φως και Αρχαιότητες» που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 10 Δεκεμβρίου στο αμφιθέατρο του Λιγνιτικού Κέντρου Δυτικής Μακεδονίας, φωτίζουν την ιστορία της περιοχής Πτολεμαΐδας – Κοζάνης από τους προϊστορικούς έως τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Αναδεικνύουν την κοινωνική οργάνωση και τις πρακτικές αγροτικής οικονομίας των Νεολιθικών ανθρώπων που την κατοίκησαν, τη σχέση τους με το περιβάλλον, τη διατροφή τους, αλλά και το πολιτισμικό τους επίπεδο και την ενασχόλησή τους με την μουσική, με την ανεύρεση μουσικών οργάνων. Καθώς, εκτός από τη σφυρίχτρα που αποκαλύφθηκε στο Νεολιθικό οικισμό στη θέση “Σουλουκιά” της Ποντοκώμης, βρέθηκαν και οστέινες φλογέρες (από ανθρώπινο οστό) σε Νεολιθικούς οικισμούς στον Κλείτο και στην Κοιλάδα, κατά τις σωστικές ανασκαφές για την επέκταση του ορυχείου Νοτίου Πεδίου της ΔΕΗ, αν και η σφυρίχτρα της Ποντοκώμης χρονολογείται παλαιότερη κατά 500 χρόνια.
Στις ανασκαφές στην Μαυροπηγή ήρθαν στο φως οικιστικά σύνολα, ταφικά κατάλοιπα και κινητά ευρήματα όλων των εποχών, που χρονολογούνται από την αρχαιότερη Νεολιθική εποχή μέχρι και την ύστερορωμαϊκή εποχή.
Στην ημερίδα αυτή ωστόσο εκτός από την παρουσίαση του ανασκαφικού έργου με αφορμή την επέκταση των λιγνιτωρυχείων στην περιοχή της “Κίτρινης Λίμνης”, τέθηκε πλέον και το ζήτημα της μελέτης και ανάδειξης των αρχαιολογικών αυτών ευρημάτων.
Την ανάδειξή τους και την ανάγκη να γίνει πιο στενή η επικοινωνία μεταξύ των υπηρεσιών της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και της ΔΕΗ τόνισε στον χαιρετισμό της η Γενική Γραμματέας της Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, Έλενα Κόρκα. «Νομίζω ότι η ημερίδα αυτή αυτό σηματοδοτεί, την πρόθεση να κάνουμε κάτι ακόμα καλύτερο από κοινού με τη ΔΕΗ. Nα μπορέσει η ΔΕΗ να αγκαλιάσει ακόμα περισσότερο τα αποτελέσματα που εκείνη προκαλεί κατά κάποιο τρόπο, και να τα προσφέρει μαζί με την Αρχαιολογική υπηρεσία στο ευρύ κοινό. Πρέπει να τα γνωρίσει το κοινό και όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και το ευρύτερο κοινό των Βαλκανίων, γιατί η περιοχή είναι ένα σχολείο πια απ’ όπου μαθαίνουν οι αρχαιολόγοι κι αυτό πρέπει να φανεί.»
«Αυτή η ημερίδα στόχευε στο να παρουσιάσουμε τα ευρήματα των ανασκαφών στο ευρύ κοινό και στους εργαζόμενους στη ΔΕΗ, και είναι κρίμα που δεν ήρθε πολύς κόσμος», δήλωσε στον «e-ptolemeos.gr» η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης, Αρετή Χονδρογιάννη – Μετόκη». Το θέμα, είπε, είναι «πως θα διαχειριστούμε από εδώ και πέρα τα ευρήματα αυτά κι όχι μόνο σαν Αρχαιολογική υπηρεσία αλλά και η Τοπική Αυτοδιοίκηση και η ΔΕΗ πρέπει να ασχοληθούν με το θέμα της προβολής και ανάδειξης των ευρημάτων αυτών, γιατί τα ευρήματα μένουν και στοιβάζονται σε αποθήκες σε κούτες μέχρι να τα μελετήσουμε, γίνεται μόνο μια προκαταρκτική εξέταση. Πρέπει να τα αναλάβουν ειδικοί επιστήμονες να κάνουν την μελέτη του υλικού και στη συνέχεια να εκτεθούν για να μπορεί να τα δει ο κόσμος. Γιατί τα ευρήματα πρέπει να αξιοποιηθούν, να αναδειχθούν, και εδώ πρέπει να βοηθήσει όχι μόνο η ΔΕΗ αλλά και το Κράτος και η αυτοδιοίκηση. Να αξιοποιηθεί κάποιο από τα παλιά κτήρια της ΔΕΗ, να μετατραπεί σε έναν εκθεσιακό χώρο. Το θέμα πρέπει να απασχολήσει και τους τοπικούς φορείς, να δούμε τι θα κάνουμε, γιατί μαζί με τον βιομηχανικό τουρισμό η έκθεση των ευρημάτων είναι ένα τουριστικό πακέτο που μπορεί να φέρει κόσμο από άλλες περιοχές και να έχει απολαβές ο τόπος, να γυρνάει ένα μέρος στην τοπική κοινωνία». Εξέφρασε μάλιστα την ικανοποίησή της γιατί «βάλαμε πλέον τις βάσεις για να ξεκινήσει αυτή η συζήτηση, αυτό νομίζω έγινε στην ημερίδα εκτός από την παρουσίαση των ευρημάτων. Το να δούμε τι θα κάνουμε από εδώ και πέρα».
Θέμα ανάδειξης των αρχαιολογικών ευρημάτων και στοιχείων πολιτιστικής κληρονομιάς, μέσα από τα έργα αποκατάστασης εδαφών των ορυχείων της ΔΕΗ, έθεσε στην εισήγησή του και ο Τομεάρχης Προστασίας Περιβάλλοντος και Αποκατάστασης Εδαφών του ΛΚΔΜ, Φραγκίσκος Παυλουδάκης. Τόνισε ότι καθώς η μεταλλευτική δραστηριότητα βαίνει συνεχώς μειούμενη, προκύπτει η ανάγκη εξεύρεσης από την πλευρά της Πολιτείας νέων αναπτυξιακών προοπτικών για την περιοχή και προς αυτή την κατεύθυνση, η έκθεση των ευρημάτων των σωστικών ανασκαφών μπορεί να αποτελέσει πόλο έλξης επισκεπτών, σε συνδυασμό με την ανάδειξη και προβολή των γεωλογικών σχηματισμών που φιλοξενούν το λιγνιτικό κοίτασμα, των παλαιοντολογικών ευρημάτων και των διαφόρων στοιχείων εξοπλισμού που μαρτυρούν την τεχνολογία εκμετάλλευσης των ορυκτών πόρων σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.
Οι σωστικές ανασκαφές που πραγματοποιούνται την τελευταία 20ετία με αφορμή την επέκταση των λιγνιτωρυχείων στο ΛΚΔΜ χρηματοδοτούνται από τη ΔΕΗ, καθώς η εταιρεία οφείλει να προβαίνει σε συγκεκριμένες ενέργειες για την προστασία αρχαιολογικών ευρημάτων που αποκαλύπτονται κατά την εξέλιξη των εργασιών εξόρυξης του λιγνίτη, ανέφερε ο διευθυντής του Ορυχείου Καρδιάς, Κώστας Μαχτής. Επισήμανε δε ότι η ΔΕΗ διέθεσε την τελευταία 12ετία περί τα 64 εκατομ. ευρώ για το σωστικό ανασκαφικό έργο στο ΛΚΔΜ. Μόνο για τις ανασκαφές στο Κύριο Πεδίο από το 2008 έως το 2016 διατέθηκαν 12,6 εκατομ. €, ενώ στα 40.2 εκατομ. € ανήλθε το συνολικό κόστος ανασκαφών στο Ορυχείο Αμυνταίου.
Σημειωτέον ότι στο πλαίσιο της ημερίδας πραγματοποιήθηκε έκθεση φωτογραφίας με τίτλο «Ανασκαφικές στιγμές και εξόρυξη λιγνίτη».
