Της Μαριάννας Παυλίδου*
Τι είναι η δημιουργία; Ένας χαρούμενος περίπατος σε ολάνθιστο λιβάδι; Ή το να περπατάς ξυπόλυτος σε δύσβατο μονοπάτι, γεμάτο αγκάθια, κοτρώνες και χαντάκια;
Η δημιουργία έχει μοναξιά και ό,τι αξίζει είναι δύσκολο.
Στη ζωγραφική, μαθαίνεις να διαβάζεις την σιωπή. Τα πράγματα σου μιλάνε…Τα κοιτάς με τις ώρες, για ν΄ αποκωδικοποιήσεις τα κρυφά τους νοήματα.
Για να μπορέσεις να κοιτάξεις το τοπίο, να βγεις έξω στη Φύση και να ζωγραφίσεις, πρέπει να ξεπερνάς πολλά εμπόδια…
Ο πίνακας που βλέπετε είναι στο Μοναστήρι του Όσιου Λουκά, κοντά στη Λειβαδιά, στο νομό Βοιωτίας: Η κοιλάδα του ΄Οσιου Λουκά.
Πρόκειται για μια συναρπαστική εμπειρία που θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας. Σας προσκαλώ να ταξιδέψουμε μαζί στις συνθήκες κατασκευής αυτού του έργου…
Βρισκόμαστε στα 1990 και είναι Σεπτέμβρης. Το Μοναστήρι του Όσιου Λουκά είναι ένα ανδρικό Μοναστήρι πολύ παλιό, χτισμένο από το 1.100 μΧ. Περιέχει μωσαικά από τα καλύτερα του είδους, έργα σημαντικών καλλιτεχνών…
Ο ναός έχει μεγάλη αξία και τον επισκέπτονται πολλοί άνθρωποι από το εξωτερικό…Υπάρχει Μουσείο και ξενώνας, όπου φιλοξενούνται για λίγο όσοι θα ήθελαν να μείνουν εκεί.
Κοιμάμαι λοιπόν στον ξενώνα και προσπαθώ μέσα σε μια μέρα να τελειώνω έναν πίνακα…Προσπαθώ να κάνω 7 έργα…
Κάθε πρωί περνούσα τις πύλες του Μοναστηριού ντυμένη κατάλληλα, με όλα μου τα εργαλεία κι ένα ψάθινο καπέλο για τον Ήλιο. Γύρω τριγύρω, το θέατρο της Φύσης συγκλονιστικό…
Κάτω από το Μοναστήρι απλώνονταν η Κοιλάδα και δεξιότερα, αμέσως μόλις έμπαινες στο πλακόστρωτο του περιβόλου, το επιβλητικό βουνό Ελικώνας. Η Φύση τριγύρω υπήρξε σκηνικό αιώνων δράσης στην Ιστορία αυτού του τόπου, από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα…Τουλάχιστον 3.000 χρόνια είναι τα γνωστά.
Στεκόμουν πάνω στο άχτιστο νταμάρι της προέκτασης του Μοναστηριού-τώρα θα έχει ολοκληρωθεί σίγουρα και κοιτούσα την φύση γύρω μου…
Πώς να κοιτάξεις την Φύση; Με τι μάτια και τι σκοπό; Η Φύση είναι Δομή και Ενέργεια έλεγε ο Νταβίντσι το 1500. Πριν από αυτόν οι Έλληνες, Αριστοτέλης, Πλάτωνας, Ηράκλειτος, τα είπαν ήδη όλα…
Ανέπνεα από ψηλά τον καθαρό αέρα και ένιωθα ότι αναπνέω ιστορία. Μπροστά μου, κάτω από έναν λόφο, βρίσκονταν θαμμένη μια Αρχαία πόλη. Ο λόφος αυτός ήταν μια τούμπα, δεν θυμάμαι το όνομά της…Τα πάντα έλαμπαν, κάτω απ΄ τις ακτίνες του Ήλιου…Δεξιότερα, πάνω στον Ελικώνα γίνονταν μάχες κατά την διάρκεια του Εμφυλίου…
Ένιωθα όλη αυτή την ενέργεια να αναδύεται. Ήξερα ότι αυτά τα χώματα είναι χιλιοποτισμένα με αίματα ανθρώπων και ζώων…
Η εικόνα που θα κατέγραφα ήταν μια στιγμή στην εξέλιξη του τοπίου…Εγώ έβλεπα, ένιωθα και καταλάβαινα πράγματα που με υποχρέωναν να νιώθω σεβασμό προς την μορφή και την ιστορία αυτού του τόπου…
Στεκόμουν μπροστά στο καβαλέτο, στα μεγάλα κενά τελάρα μου και έπρεπε πάνω στον λευκό καμβά να δημιουργήσω κάτι που να έχει ζωή…Κάτι από την ζωή γύρω μου…Ζωή ζωντανή, συναρπαστική, να σπαρταράει… Σε μορφή δένδρων, βουνών, ουρανού, χιλιόμετρων έκτασης μέχρι το βάθος…
Η ζωή που ένιωθα εγώ μέσα μου, βάζοντας αυτές τις εικόνες στο μυαλό και την ψυχή μου, πλούσια…
Αφού περνούσα όλη την αγωνία της οργάνωσης της δουλειάς…έφθανα μπροστά στο τοπίο…
Το να δουλεύεις έξω στη Φύση, είναι εξαιρετικά δύσκολο. Είσαι εκτεθειμένος σε βροχή και αέρα, κρύο ή ζέστη και φυσικά στα βλέμματα όσων βρίσκονται γύρω σου…Οι υπάλληλοι του Μουσείου με κοιτούσαν περίεργα…
Οι Μοναχοί έβγαιναν καμιά φορά στα μπαλκόνια και με έβλεπαν. Δεν ήθελα να ενοχλώ…
Εγώ, με μια μακριά φούστα ως τον αστράγαλο, κάτω απ΄ το ψάθινο καπέλο, ακολουθούσα την ζωή του Μοναστηριού και συντασσόμουνα στις απαιτήσεις της..
Δούλεψα τον πίνακα αυτόν μια ολόκληρη μέρα, 7-8 ώρες, αλλά αισθανόμουν πως ήθελε κι άλλη δουλειά…
Έτσι, νοίκιασα δωμάτιο σ΄ ένα ξενοδοχείο στο γειτονικό χωριό Δίστομο, 6 περίπου χιλιόμετρα μακριά και πήγαινα για άλλες 4 ημέρες με ταξί στο Μοναστήρι…
Κινδύνεψα από τους ταξιτζήδες που μέσα στην ερημιά, μπορούσαν να σε πάνε οπουδήποτε. Τελικά, φθάνω στην τέταρτη και τελευταία μέρα δουλειάς μπροστά στο τοπίο, και πάνω στο άχτιστο νταμάρι που στεκόμουν, αρχές Οκτώβρη, είχε πολύ αέρα…Το τελάρο μου έπεφτε συνέχεια κάτω και εγώ το σήκωνα, το έστηνα ξανά και συνέχιζα, αλλά πάλι μου έπεφτε κάτω…
Το μέγεθος του τελάρου μου ήταν μεγάλο, 1Χ70 εκ. και δεν μπορούσα να το ελέγχω ¨κάτω από την μύτη μου¨. ΄Επρεπε να το στήνω μακριά για να το βλέπω καλύτερα…
Καθώς όμως έπεφτε και ξανάπεφτε συνέχεια, είχα εντελώς απελπιστεί…Μου μπήκε στο μυαλό ο Βαν Γκόγκ και ξαφνικά κατάλαβα γιατί τρελάθηκε…
Η ένταση ήταν αβάσταχτη και ένιωθα πως συγκρουόμουνα με το αδύνατο. Πώς να χωρέσεις τόσα χιλιόμετρα ζωής σε τόσο μεγάλο μέγεθος, και πώς αυτό να το ελέγξεις, όταν το τελάρο σου πέφτει στο πάτωμα;
Τότε πήρα είδηση έναν νεαρό που σκούπιζε γύρω μου. Άφησε την σκούπα και ήρθε προς το μέρος μου. Στήθηκε δίπλα μου και κράτησε το τελάρο. Δεν έσπασα καθόλου την σιωπή. Συνέχισα να ζωγραφίζω σιωπηλά και ο άγνωστος ήταν βοηθός μου…Δεν ανταλλάξαμε κουβέντα πάνω από ώρα. Η ώρα αυτή ήταν κρίσιμη. Δεν θα μπορούσα να μείνω παραπάνω. Ήταν η τελευταία ώρα δουλειάς μπροστά στο τοπίο…Σταμάτησα, όταν το κουδούνι ήχησε για να μας ειδοποιήσει να βγούμε για την παύση του μεσημεριού…
Αργότερα, στο τραπέζι που τρώγαμε όλοι μαζί, Μοναχοί και κοσμικοί, τον ρώτησα ποιος ήταν και τι έκανε. Επρόκειτο για έναν φοιτητή Θεολογίας που βοηθούσε εκεί πότε-πότε …
Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη για την βοήθεια που δέχθηκα και αισθάνθηκα πως ήτανε ένα μικρό θαύμα…Ακόμη και η παραμονή μου πάνω από το επιτρεπτό διήμερο ήταν εξαίρεση που έγινε για μένα…
Τι έχω να σας διηγηθώ ακόμη;
Κάθε φορά που περνούσα το κατώφλι του Ναού, έβλεπα κάτω από τον Εσταυρωμένο μια νεκροκεφαλή που χαμογελά…Αυτή η μορφή με παρηγορούσε, μου έδινε κουράγιο να νικήσω κι εγώ τον θάνατο…την απραξία…τον εαυτό μου…
Το φως μέσα στον ναό, υπέροχο…Πρέπει να πάτε να τον δείτε…Και ακόμη πιο δυνατή εμπειρία, η προσευχή μπροστά στο σκήνωμα του Όσιου Λουκά, που βρέθηκε στη Βενετία και δόθηκε στο Μοναστήρι το 1962…
Μονή ζώντος Ελληνισμού και θαυμάτων, αναδύει χαρά και δύναμη, παρηγορεί και ενδυναμώνει αυτούς που βρίσκονται σε αγώνα με την ζωή τους, και ψάχνουν να βρουν απαντήσεις σε ερωτήματα…Να πάτε…
*Η Μαριάννα Παυλίδου ειναι ζωγράφος και διδάσκει Αισθητική Αγωγή στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
