Ο Μακεδονικός αγώνας υπήρξε ένας κρίκος στην αλυσίδα των εξεγέρσεων για την απελευθέρωση της Μακεδονίας. Αποτελεί μια από τις ένδοξες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, γραμμένη με μαρτύρων αίμα, ηρωισμούς και ολοκαυτώματα. Οι πρωταγωνιστές που προέρχονταν από ολόκληρο τον Ελληνισμό. Ωστόσο το κύριο βάρος του αγώνα το σήκωσε ο γηγενής πληθυσμός της Μακεδονίας, ο οποίος όχι μόνο αγωνίσθηκε μόνος και αβοήθητος για περίπου 30 χρόνια, να διαφυλάξει την ελληνικότητά του, από τις διάφορες εχθρικές προπαγάνδες αλλά και συμπαραστάθηκε με θέρμη και αποτελεσματικότητα τους Μακεδονομάχους που έσπευσαν από κάθε γωνιά της ελληνικής πατρίδας στη Μακεδονία για να πάρουν μέρος στην ένοπλη φάση του αγώνα, στα χρόνια 1905-1908.
Η Μακεδονία όπως και η λοιπή Ελλάδα, γέφυρα ανάμεσα σε δυό ηπείρους και σε δυό θάλασσες, με τεράστια στρατηγική και πολιτική σημασία, όταν άρχισε πια να κλονίζεται η κυριαρχία της Τουρκίας στη Βαλκανική έγινε το μήλον της έριδος των Μεγάλων δυνάμεων. Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον έδειχνε η Ρωσία η οποία αισθανόταν ζωτική την ανάγκη να βγεί στη Μεσόγειο. Όμως μετά το 1856 η Ελλάδα ξέφυγε από τη σφαίρα επιρροή της. Από τότε η Ρωσία εστίασε τις προσπάθειές της στην εθνική αφύπνισης του σλαβικού στοιχείου της Βαλκανικής.
Στο μεταξύ στην από τα πανάρχαια χρόνια Ελληνική Μακεδονία δεν είχαν πάψει να εκδηλώνουν την απόφασή τους να συμμεριστούν τη μοίρα του υπόλοιπου Ελληνισμού. Αυτό έδειξαν οι επαναστάσεις το 1821 στη Χαλκιδική, το 1822 στην κεντρική Μακεδονία, το 1854 πάλι στην Χαλκιδική και το 1878 στην περιοχή του Ολύμπου και τη Δυτική Μακεδονία.
Για πάνω από τριάντα χρόνια ο ελληνορθόδοξος πληθυσμός της Μακεδονίας, μόνος και αβοήθητος με μοναδικά όπλα το σχολείο και την εκκλησία, πάλεψε για να μην αποκοπεί από τις ρίζες του στην ορθοδοξία και τον Ελληνισμό. Ο ιερέας και ο δάσκαλος αναδείχθηκαν τα χρόνια εκείνα τα ισχυρότερα στηρίγματα του χρειαζόμενου γένους, περιορίζοντας στο ελάχιστο τα αποτελέσματα της βουλγαρικής προπαγάνδας.
Και όταν οι βούλγαροι διεπίστωσαν ότι δεν μπορούσαν να επιβληθούν με ειρηνικά μέσα, σταδιακά από το 1895 και εξής πέρασαν στη βία των όπλων . τραγικά θύματα οι έλληνες της Μακεδονίας. Ο ελληνισμός μάτωνε. Και τότε έγινε το θαύμα. Από τα σπλάχνα του μαρτυρικού λαού της δυτικής Μακεδονίας, που του είχαν σωθεί όλα τα αποθέματα καρτερίας, ξεπήδησε η αντιστασιακή φλόγα. Πρωτοπόροι στον αγώνα στάθηκαν ο Ίωνας Δραγούμης και ο Μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλας.
Αλλά και η κοιμισμένη ως τότε Αθήνα αφυπνίστηκε. Την άνοιξη του 1904 στάλθηκαν μυστικά στη Μακεδονία τέσσερις, παράξενοι ζωέμποροι. Στην πραγματικότητα ήταν αξιωματικοί του ελληνικού στρατού. Ανάμεσά τους και ο Παύλος Μελάς, με το ψευδώνυμο Πέτρος Δέδες. Ο Μελάς ξαναγύρισε στη Μακεδονία τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου με δικό του αντάρτικο σώμα, ως καπετάν Μίκης Ζέζας, σύνθεση των ονομάτων των δυο παιδιών του. Οι Μακεδόνες τον δέχθηκαν σαν ελευθερωτή. Ο λαός σιγά-σιγά αναθάρρησε. Και όταν στις 13 Οκτωβρίου του 1904 το βόλι τον έριξε νεκρό στη Σιάτιστα, έγινε σύμβολο και πέρασε σαν ήρωας στην αιωνιότητα. Γιατί ο θάνατός του αντί να αποθαρρύνει, θέριεψε τον Αγώνα. Τότε από κάθε μεριά της ελληνικής γης, από τη βόρεια Ήπειρο ως την Κρήτη και την Κύπρο, άρχισαν να καταφθάνουν γενναίοι Μακεδονομάχοι που αποθανατίστηκαν με τα θρυλικά πλέον ψευδώνυμά τους. Βάρδας, Ακρίτας, Μπούης, Κόρακας, Νικηφόρος, Ρούβας και άλλοι. Οι Μακεδόνες καπεταναίοι Νταλίπης, Πύρξας, Μητρούλης, Γιάγκαλης, Κύρου κ.α δέχθηκαν με ενθουσιασμό και συνεργάστηκαν στενά μαζί τους. Καθοριστική υπήρξε η συμβολή στον Αγώνα και των αμάχων Μακεδόνων, όλων των ηλικιών, των φύλων και των κοινωνικών τάξεων.
Χωρικές ζύμωναν το ψωμί των Μακεδονομάχων, έπλεναν τα ρούχα τους και έδεναν τις πληγές τους.
Τέσσερα χρόνια κράτησε ο ένοπλος Μακεδονικός αγώνας. Έγιναν πολλές αιματηρές συγκρούσεις και αναρίθμητοι υπήρξαν οι μάρτυρες και οι ήρωες. Τελικά το 1908 η επανάσταση των Νεότουρκων παράλληλα με την παραχώρηση συντάγματος, έδωσε αμνηστία στους εμπόλεμους και υποσχέθηκε ισονομία και ισοπολιτεία σε όλες τις εθνότητες του Οθωμανικού κράτους.
Όμως οι Νεότουρκοι ακολούθησαν σκληρή εθνικιστική πολιτική που τελικά οδήγησε στη σύναψη συμμαχίας ανάμεσα στους βαλκανικούς λαούς οι οποίοι τον Οκτώβριο του 1912 κήρυξαν επιτέλους τον πόλεμο κατά της Τουρκίας.
Οι παλιοί Μακεδονομάχοι οργανωμένοι σε σώματα προσκόπων άνοιξαν το δρόμο στον ελληνικό στρατό ό οποίος με επικεφαλή τον διάδοχο τότε Κωνσταντίνο, ελευθέρωνε τη μία μετά την άλλη τις πόλεις της Μακεδονίας και στις 26 Οκτωβρίου οι ελληνικές εμπροσθοφυλακές έμπαιναν θριαμβευτικά στη Θεσ/νίκη. Η συμμαχία όμως των βαλκανικών λαών δεν ήταν ιδιαίτερα ανθεκτική. Έγιναν αρκετά μεθοριακά επεισόδια και οι Έλληνες και οι Σέρβοι, βρέθηκαν ξανά αντιμέτωποι με τους Βουλγάρους.
Ο ελληνικός στρατός μετά από νικηφόρες μάχες στη γραμμή Κιλκίς – Λαχανά, ελευθέρωσε την ανατολική Μακεδονία το καλοκαίρι του 1913 και προχώρησε αρκετά μέσα στο έδαφος της σημερινής Βουλγαρίας. Τελικά η ειρήνη αποκαταστάθηκε με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου με την οποία επιδικάστηκε στην Ελλάδα το μεγαλύτερο μέρος της ιστορικής Μακεδονίας, ενώ οι βόρειες περιοχές μοιράσθηκαν ανάμεσα στη Σερβία και τη Βουλγαρία.
Τυπικά ο Μακεδονικός Αγώνας είχε τερματιστεί και το Μακεδονικό ζήτημα φάνηκε επιτέλους να έχει κλείσει.
Όμως το μακεδονικό ζήτημα αναζωπυρώθηκε και πάλι μετα την ίδρυση της σοσιαλιστικής δημοκρατίας τη λεγόμενη Μακεδονία. Το κρατικό αυτό μόρφωμα μέλος της Γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας και δημιούργημα του Τίτο, άρχισε να εμφανίζεται από 1944 ως κληρονόμος των ιστορικών παραδόσεων ελληνικών, σερβικών, βουλγαρικών, ολόκληρου του Μακεδονικού γεωγραφικού χώρου. Η πατρίδα μας για λόγους που δε γνωρίζουμε δεν αντέδρασε τότε για να σταματήσει την ίδρυση αυτού του κρατιδίου. Στο διάστημα που μεσολάβησε ως τις μέρες μας, τα γεγονότα διαστρεβλώθηκαν κατάλληλα ώστε να εμφανίζεται ένα ξεχωριστό Μακεδονικό κράτος. Σφετερίστηκαν ονόματα και σύμβολα του Μακεδονικού κράτους χωρίς ντροπή μη γνωρίζοντας ότι οι Μακεδόνες εμφανίστηκαν στο Μακεδονικό χώρο τον 8ο π.Χ αιώνα, ενώ οι Σλάβοι τον 7ο μ. Χ αιώνα, μια διαφορά 15 αιώνων. Θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η ιστορία ενός λαού δεν γράφεται με σφετερισμό συμβόλων και δανεικούς ήρωες και παραποίηση της ιστορίας, αλλά με αγώνες, θυσίες και αίμα.
Η μελέτη και η βαθιά γνώση της ιστορίας λοιπόν, η επαγρύπνηση και η εγκατάλειψη του εφησυχασμού, αποτελούν σήμερα ασπίδα και δόρυ, τα πιο αποτελεσματικά όπλα για την αντιμετώπιση κάθε επιβουλής εναντίον της Μακεδονίας μας.
Εμείς οι νεότεροι Έλληνες τιμούμε και ευγνωμονούμε όλους τους ντόπιους Μακεδονομάχους που με τους αγώνες και το αίμα τους μπόρεσαν να δώσουν ελπίδα στο καταδυναστευόμενο λαό.
Επίσης δεν ξεχνούμε και ευγνωμονούμε τους Μακεδονομάχους που προσήλθαν από κάθε γωνιά της πατρίδας μας, πολέμησαν ένδοξα και πολλοί από αυτούς πότισαν με το αίμα τους την ένδοξη Μακεδονική γη. Θυμούμαστε και δεν ξεχνούμε τους αγώνες του Μακεδονικού Ελληνισμού που με στρατηλάτη τον Μέγα Αλέξανδρο που οδήγησε τον ελληνισμό στα βάθη της Ασίας εκπολιτίζοντας τους λαούς της Ανατολής. Δίκαια θεωρείται ο μεγαλύτερος στρατηλάτης όλων των εποχών. Δίνουμε το λόγο μας πως θα κρατήσουμε για πάντα ελεύθερη τη Μακεδονία μας, σε πείσμα ορισμένων ανιστόρητων γειτόνων. Με ενθουσιασμό, χαρά αλλά και εθνική υπερηφάνεια επαναλαμβάνουμε τους στίχους ενός ποιητή.
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ μάνα μας γλυκιά, Πατρίδα δοξασμένη
ηρώων γεννήτρα είσαι συ δαφνοστεφανωμένη.
Από τον αρχαίο τον καιρό ως τα τωρινά τα χρόνια
τη δόξα πάντα γνώρισες ζεις και θα ζεις αιώνια.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ
