Ζούμε χωρίς αμφιβολία σε μια εποχή που είναι αναμφίβολα κρίσιμη. Αυτό το βλέπουν όλοι όσοι διαθέτουν στοιχειώδη λογική. Κανείς δε γνωρίζει με σιγουριά ‘ τι τέξεται η επιούσα’, τι θα μας φέρει το αύριο, τι θα συμβεί ακόμα και στο πιο κοντινό μέλλον.
Πολλοί χαμογελούν με αισιοδοξία και υπόσχονται μελλοντικούς απολαυστικούς παραδείσους για τον πλανήτη γη, στηριζόμενοι στην επιστημονική πρόοδο. Δεν μπορούν όμως να μας πείσουν και να μας καθησυχάσουν γιατί το πρόβλημα βρίσκεται βαθύτερα. Βρίσκεται μέσα στον ίδιο άνθρωπο που φαίνεται σα να έχασε το δρόμο του και τον προσανατολισμό του.
Οπωσδήποτε τα προβλήματα πολλαπλασιάζονται και γίνονται περισσότερο περίπλοκα κάθε μέρα που διαβαίνει. Το υλιστικό πνεύμα κατακτά τις μάζες και βαρβαρώνει τα ήθη του ανθρώπου. Το πνεύμα του Ιουλιανού του Παραβάτη από διαφορετικούς δρόμους αυλακώνει τα σπλάχνα του Δυτικού πολιτισμού. Οι μεγαλουπόλεις συγκεντρώνουν μεγάλα πλήθη ανθρώπων, μα τα χωρίζουν με σινικά τείχη και η ανθρώπινη επικοινωνία έγινε πρόβλημα. ‘είμαι μόνος στην πολυάνθρωπη ερημιά της Αθήνας’ έλεγε πριν από λίγα χρόνια γέροντας εκπαιδευτικός Ηπειρώτης, που το κύμα της ζωής τον έριξε στα γηρατειά του στο κλεινό άστυ που σήμερα πνίγεται στο καυσαέριο και απειλεί με βιολογικό αφανισμό τον πληθυσμό της πατρίδας μας. Βαθύτερο ακόμη είναι το νέφος που απειλεί με ρύπανση και φθορά τον πνευματικό μας πολιτισμό. Τα μεγάλα κανάλια επικοινωνίας, ενημέρωσης και ψυχαγωγίας εκπέμπουν καυσαέρια πνευματικά που μολύνουν ψυχές, υπηρετούν ίσως χωρίς επίγνωση τα κατώτερα ένστικτα του ανθρώπου και δε συντελούν, δε συμβάλλουν στον αγώνα για την ημέρωση του ήθους, την ανθρωποποίηση της ζωής την καλλιέργεια εκείνη των ψυχών, που οι Έλληνες αποκαλούσαν Παιδεία και οι Λατίνοι κουλτούρα.
Αυτό έχει σα συνέπεια το κράτος των αξιών να δέχεται κτυπήματα. Το Άγιο, το δίκαιο, η αγάπη, η Αιδώς να αμφισβητούνται ή να γίνονται αντικείμενα καπηλείας. Οι θεσμοί του γένους να υπονομεύονται. Η οικογένεια και η Εκκλησία να δέχονται άγρια ραπίσματα.
Σε κάθε εποχή, πολύ δε περισσότερο σε εποχές σύγχυσης σαν τη δική μας είναι δύσκολο να χαράξουμε κάποιο προσανατολισμό που θα μας ενισχύσει έστω στο σωστό δρόμο με όλα τα θλιβερά επακόλουθα.
Αναμφισβήτητα είναι κρίσιμοι και καταλυτικοί οι καιροί μας, οι εποχές συρρικνώνονται και χανόμαστε στα μηδαμινότητα και στη μικρότητα της ζωής μας. Θεσμοί καταλύονται, σύμβολα καταστρέφονται, θυσίες αμαυρώνονται.
Παντού συμπτώματα κρίσης και παρακμής, σήψης και διαφθοράς, αθεΐας και σύγχυσης, νοθείας και κατάπτωσης.
Ο άνθρωπος μεθυσμένος από τα επίγεια πλούτη του, ξέχασε τον προορισμό του και πορεύεται στη ζωή όχι από τη φωτισμένη λεωφόρο της διδασκαλίας του Ναζωραίου, αλλά από δύσκολους και ανηφορικούς ατραπούς, χωρίς συγκεκριμένους σκοπούς και στόχους. Γνώριζε τιμές, δόξα, κατακτήσεις, αλλά απώλεσε αξίες, ιδέες, ιδανικά για την ανθρώπινη κατάντια αναμφίβολα ευθύνονται ορισμένοι φορείς οι οποίοι δεν έκαναν σωστά τη δουλειά τους. Κι αυτοί είναι η οικογένεια, το σχολείο, η κοινωνία, η πολιτεία και η εκκλησία. Για να μπορέσουμε να ξεπεράσουμε αυτή την κρίση θα πρέπει να επαναφέρουμε κάποια πρότυπα και αξίες.
Κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη από αρχέτυπα βίου και πρότυπα. ‘το μιμείσθαι σύμφυτον τοις ανθρώποις εκ παίδιν έστι’ είπε ο Αριστοτέλης και ο Σενέκας υπογράμμισε πως ανηφορικός ο δρόμος για την κατάκτηση της αρετής, γίνεται περισσότερο εύκολος και βατός με το παράδειγμα. Το πρότυπο ως εποπτεία γοητεύει, μαγνητίζει, υποβάλλει, εμπνέει, ανεβάζει, μεταδίδει σκέψεις και συναισθήματα, υποκινεί σε δράση.
Τα μεγάλα πρότυπα προβάλλει με όλους τους δυνατούς τρόπους η ορθοδοξία. Τα δικά μας ιδανικά είναι τα ιδανικά του Ελληνοχριστιανικού πολιτισμού, ελευθερία και δικαιοσύνη, αγάπη και θυσία. Ιδανικό είναι το δημιούργημα του ανθρώπινου νου που χαρακτηρίζεται από αρτιότητα και πληρότητα και αποτελεί στόχο δράσης του ανθρώπου. Τα ιδανικά αλλάζουν σε κάθε εποχή τέλος διακρίνεται από μια ασάφεια σε ότι αφορά τις αξίες και τα ιδανικά.
Για να ευδοκιμήσει αυτή η προσπάθεια, χρειάζεται επίμονη προσπάθεια και ξεκίνημα από την Παιδεία που μεταδίδει γνώσεις κι αδιαφορεί για τις αξίες, ιδέες, ανθρωπιά, στοιχεία του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού. Οι εκπαιδευτικοί να ξεφύγουν από τα γρανάζια του κομματισμού και να αφοσιωθούν με πίστη και ενθουσιασμό στη μετάδοση των ιδανικών εκείνων που έχουν οικουμενική ακτινοβολία και διαχρονική καταξίωση. Τότε μόνο είναι δυνατό να βοηθήσουν τον αγέραστο δυναμισμό της εποχής μας, να συνεχίσει την ιστορική πορεία. Κι αυτό θα γίνει μόνο με την αληθινή παιδεία, η οποία προϋποθέτει σωστό προσανατολισμό της ψυχής του ανθρώπου, φαίνεται να είναι ο μόνος ουσιαστικός δρόμος και ο μόνος τρόπος για την αντιμετώπιση των αδιεξόδων και των κινδύνων από την αλματώδη και ανεξέλεγκτη τεχνική πρόοδο. Και αληθινή είναι η παιδεία εκείνης της οποίας ο ύψιστος στόχος καταυγαζόμενος από το φως των ουρανών, είναι προσπάθεια δημιουργίας, διάπλασης, διαμόρφωσης ανθρώπων με ήθος με ορθό αξιολογικό φρονηματισμό με πλούτο γνώσεων και ισχυρή βούληση διακατεχόμενη από τα αισθήματα αγάπης και ευθύνης τα οποία απορρέουν από τους θησαυρούς της πίστης.
Την Παιδεία αυτή την προσφέρει μόνο ο Χριστιανικός ανθρωπισμός, η χριστιανική διδαχή της οποίας θεμελιώδης γραμμή είναι η αγάπη προς το Θεό και τον πλησίον και το θεμελιώδες πρόγραμμα συνοψίζεται στην υπέροχη προτροπή του Παύλου.
‘Όσα εστίν αληθή, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όλα εύφημα ει τις αρετή και ει τις έπαινος ταύτα λογίζεσθε’.
Αυτή η Παιδεία απαιτεί επιπλέον κατάλληλο διδακτικό προσωπικό που κατά τον Μέγα Βασίλειο πρέπει να υπερέχει κατά τη φρόνηση και την αρετή ώστε να είναι πρότυπο βίου για το μαθητή, να ελκύεται, να εμπνέει εμπιστοσύνη, διότι ‘ Αξιοπιστία γαρ του διδάσκοντος ευπαράδεκτον μεν τον λόγον καθίστησι, προσεχεστέρους δε τους διδασκόμενους παρασκευάζει’.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ
