Γράφει ο
Γεώργιος Μ. Μπόντας
Τέως Δ/ντής της
Μανουσείου Δημόσιας
Βιβλιοθήκης Σιάτιστας – Λαογράφος
Η Σιάτιστα για αιώνες στάθηκε κέντρο Ελληνικής Παιδείας, Εθνικής δράσης και κοινωνικής ευημερίσας των ανθρώπων της. μετέσχε σε όλα τα επαναστατικά σκιρτήματα του Ελληνισμού στα χρόνια της δουλείας, γέννησε κορυφαίους Καπετάνιους των βουνών, αρματωλούς και κλέφτες της ελευθερίας των Ελλήνων, λογίους, μεγαλεμπόρους «Πραματευτάδες» που δεν ξέχασαν τον τόπο τους: Δεν ξέχασαν «Ότι εδώ το λένε Σιάτιστα τον λεν Κεφαλοχώρι…».
Ένας απ’ αυτούς τους λογίους ήταν και ο Μιχαήλ Παπαγεωργίου, που γεννήθηκε στη Σιάτιστα το έτος 1727 από πατέρα ιερέα Γεώργιο και απόγονος μιας μακράς σειράς ιερέων. Άνδρας πολυμαθέστατος, ρήτορας, ποιητής και φιλόσοφος. Διδάχτηκε τα μεν εγκύκλια και γραμματικά μαθήματα στην πατρίδα του Σιάτιστα από τον Ιερολογιώτατο Παΐσιο, τα δε φιλοσοφικά στα Ιωάννινα από τον Ευγένιο Βούλγαρη. Μετά χρημάτισε δάσκαλος στη Σιάτιστα, Σέλιτσα (Εράτυρα) και Μελένικο (πόλη της Β.Α. Μακεδονίας). Αργότερα πήγε στη Γερμανία, όπου διδάχτηκε τη γραμματική και τη Λατινική. Μετά την εκμάθηση της γερμανικής μπήκε στο εκεί Πανεπιστήμιο στο οποίο σπούδασε τη φιλοσοφία και την Ιατρική. Κατόπιν χρημάτισε δάσκαλος των Ελληνοπαίδων στη Βιέννη και έπειτα με βασιλικό μισθό διορίστηκε καθηγητής της Ελληνικής στο Κολλέγιο «της Αγίας Βαρβάρας», όπου έγινε πιστός φίλος του Κολλάρου του βιβλιοφύλακα της Καισαρικής Βιβλιοθήκης. Από εκεί πήγε στην Ουγγαρία, χρημάτισε δάσκαλος στην Πέστα, Βούδα, Μεσκόληξ, Αγρία και στη συνέχεια πήγε στη Βιέννη, όπου δίδασκε τα παιδιά των Ομογενών.
Ο Μιχαήλ Παπαγεωργίου διετέλεσε πρώτος σχολάρχης του Ελληνικού Σχολείου Βουδαπέστης, το οποίο παρήγε δασκάλους για τα άλλα σχολεία και για την διαφώτιση του Γένους, 1787 – 1790.
Πέθανε στη Βιέννη στις 18/19 Ιουνίου 1796 άγαμος και πτωχός και στις τελευταίες του στιγμές παραστάθηκε ο συμπολίτης του Δημήτριος Ψαράς, ο οποίος συνυπέγραψε και το έγγραφο, όπου κατεγράφησαν τα ελάχιστα υπάρχοντά του.
Αυθεντική πηγή για τη ζωή και το έργο του Μιχαήλ Παπαγεωργίου αποτελεί η βιογραφία, που έγραψε ο ανεψιός του Γεώργιος Ζαβίρας, Νέα Ελλάς (σ. 461-463), ο οποίος γράφει ότι πέθανε σε ηλικία 69 ετών, ενώ στο ΤΟΤΕΝ – PROTOKOLL του αρχείου του Δήμου της Βιέννης αναγράφεται ότι ήτο 74 ετών και ότι έμενε στη ROTHURMGASSE, BEIM GOLDEN KREUZ No. 690.
Συνέγραψε διάφορα συγγράμματα:
1ον τα εκδοθέντα
«1) Το Μέγα «Αλφαβητάριον» όπερ εξέδοτο εν Βιέννη τω έτει 1771, εν Πέστα της Ουγγαρίας τω έτει 1788 και Ενετίησιν τω έτει 1806.
2) Το Μικρόν αλφαβητάριον εν Βιέννη τω έτει …
3) Είσοδον ραδίαν εις την γερμανικήν γλώσσαν ήτοι βιβλίον ωφελιμώτατον δια ένα οπού ποθεί να μάθη την γερμανικήν γλώσσαν, εξέδοτο τύποις εν Βιέννη το 1764.
4) Πρόχειρον και ευπόριστον διδάσκαλον των πρωτοπείρων ρωμελιτών της Γερμανικής γλώσσης, εξέδοτο τύποις εν Βιέννη τω έτει 1772 και δευτέροις τύποις εν πέστα 1792.
5) Οικειακόν και πρόχειρον διδάσκαλον των αρχαρίων της Ελληνικής γλώσσης, από το οποίον ο επιμελής μαθητής μόνος του δύναται να μάθη ου μόνον λέξεις ικανάς της Ελληνικής γλώσσης ωσάν οπού περιέχει α.’ ονομαστικόν μικρόν β.’ περιόδους εν αίς εισί και γνώμαι τινές και παροιμίαι, και γ’ διαλόγους, οπού έως την σήμερον άλλο τοιούτο εις το γένος μας δεν εφάνη, εξέδοτο εν Βιέννη τω έτει 1783.
6) Έπη ηρωελεγικά Ιαμβικά πολλώτατα εξ ων τινα εξεδόθησαν εις την γραμματικήν του μοσχοπούλου, και του Θωμά Δημητρίου εν η σώζεται του αυτού και μία επιστολή Ελληνική ανωνύμως, ωσαύτως και εις την εκκλησιαστικήν Ιστορίαν μελετίου των Αθηνών και εις το χρονικόν Γεωργίου του Φραντζή.
7) Εξέδοτο την γραμματικήν Μανουήλ του Μοσχοπούλου περί σχεδών επροοιμίασεν αυτήν και έγραψε και τον βίον του συγγραφέως τω έτει 1773.
2ον τα ανέκδοτα
8) Απάντησης εις τους του Κολλαρίου συλλογισμούς του Βασιλικού βιβλιοφύλακος περί της εκπορεύσεως του Αγίου πνεύματος, ήτις σώζεται παρ’ ημίν χειρόγραφος Ελληνιστί. Αρχετ: Διελθών ω φιλότης το παρ’ αυτής επιδοθέν μοι ελλόγιμον, υπό τε τη παρηκούση εγώ και ο εμός ξυνέστιος την του γυμνασίου αύλιον διεξείομεν.
9) Γραμματικήν Γερμανικήν πληρεστάτην, σώζεται παρ’ ημίν χειρόγραφος.
10) Απόκρισις προς την επενεχθεί αυτώ ερώτησιν περί του απολυτικίου την σπουδήν σου τη κλήσει κατάλληλου εργασαμένη φερώνυμε. Αρχ. Φερώνυμα ονόματα λέγονται, σώζεται παρ’ ημίν χειρόγ.
11) Έτερα επιγράμματα ηρωικά και ιαμβικά άτινα φαίνονται εις τους νεοδημηθέντας οίκους της Σιατίστης εις το υπέρθυρον του εν αγρία ναού εις την πυξίδα του υψηλάντου κ.λ.π.
12) Περί της του κόσμου πλάσεως δι’ ηρωελεγείων στίχων, σώζεται παρ’ ημίν χειρόγραφον: αρχετ: Η πανθενουργός και υπέρχρονος φύσις, δι’ εκατόν πενήντα στίχων συμποσούμενον.
13) Επιστολαί Ελληνικαί προς γλαφυρώταται αίτινες σώζονται εν Σιατίστη και παρ’ ημίν και πολλαί μετά τον θάνατόν του απωλέσθησαν.
14) Κατά καλβινιστών και λουθηρανιστών περί επικλήσεως των αγίων, περί προσκυνήσεως των εικόνων, των λειψάνων, του σταυρού και άλλων τινών αναγκαίων, εγράφη εν πέστη τω 1788, έλαβε δε αυτό μεθ’ εαυτού ο αοίδιμος ίνα εκδώση αυτό τύποις εν Βιέννη και είδησιν τετυπωμένην εξέδωκε περί της εκτυπώσεως, αλλά τελευτήσαντος αυτού, ουκ οίδαμεν νυν εν τίνι παραβύστω κείται.
15) Απόκρισις προς τον ελλοφιμώτατον Αθανάσιον στίρια περί του θέσπιν κατεβρόντησε, Αρχ: ουδέν δεινόν ούδ’ απεικός άνερ ελλογιμώτατε, σώζεται παρ’ ημίν χειρόγραφος. Μελέτη Π. Β. Πάσχου «Ερμηνευτικά της Υμνογραφίας, Α’ (Μιχ. Παπαγεωργίου, εις το «θέσπιν κατεβρόντησε»).
Ανάτυπον εκ της Επιστημονικής Επετηρίδος της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τόμος ΛΑ’, Αθήναι 1996, «σελ. 325-360».
16) Λόγοι διάφοροι πολλώτατοι ους εξεφώνησε εν Σιατίστη, Σέλιτσα, Μελενίκω και Φιλιππουπόλει, εξ ων τινές σώζονται εν τη πατρίδι άλλοι δε πολλώτατοι παρ’ ημίν.
17) Μετέφρασε την ανατομίαν του Κούλρου εκ της Λατινικής εις την ημετέραν απλήν διάλεκτον.
18)Λόγους τινάς του Κικέρωνος εκ της λατινικής εις την Ελληνική διάλεκτον.
Στις 15 Σεπτεμβρίου 1755 ο Σιατιστινός δάσκαλος Μιχαήλ Παπαγεωργίου γράφει, στην ομηρική διάλεκτο, ένα επίγραμμα που βρίσκεται χαραγμένο σε φεγγίτη (Βιτρώ) στο Αρχοντικό Χατζηγιαννίδη – Σαχίνη – Νερατζόπουλου, που κτίστηκε το έτος 1754 και βρίσκεται στην πλατεία της Χώρας «ΤΡΙΑ ΠΗΓΑΔΙΑ».
Νυν Θεός υψιμέδων πάνδωρον επόρσυνεν οίκον
χάρμασιν αγλαϊαις πανδώρης ει πίθον ώσπερ.
Εξ ου νωλεμέως ου δώρα δολοφροσυνάων,
αλλά γε των Χαρίτων προϊενται εν Σιατίστη.
Μετάφραση
Τώρα ο βασιλιάς των ουρανών / φρόντισε αυτό το σπίτι πολλά δώρα να χαρίζει / χαρούμενα και όμορφα / όπως και στο πιθάρι της Πανδώρας / απ’ όπου όμως χύνονται ακατάπαυστα / όχι δώρα απατηλά, / αλλά εκείνα των Χαρίτων, που παρέχονται στη Σιάτιστα.
Τι πάθος για την Ελλάδα είχαν αυτοί οι άνθρωποι που σαράντα έξη χρόνια πριν εκραγεί η Ελληνική επανάσταση και εκατόν τριανταεφτά χρόνια προτού ελευθερωθεί ο μακεδονικός μας τόπος, μπορούσαν όχι μόνο να επικοινωνούν με τα ομηρικά έπη, αλλά και να γράφουν τη γλώσσα του μακρινού παππού, γενάρχη της ελληνικής ποίησης.
Από το σύγγραμμα του Μιχαήλ Παπαγεωργίου «ΤΟ ΜΕΓΑ ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙΟΝ, Ενετίησιν 1806» παραθέτω απόσπασμα από το κεφάλαιο «Περί των αναγκαίων προς Σωτηρίαν» Πόσαι είναι αι εντολαί; Είναι δυο. Ποία είναι η πρώτη; Να αγαπήσεις τον αυθέντην σου Θεόν, με όλην σου την καρδίαν και με όλην σου την ψυχήν, και με όλον σου το νούν και με όλαις σου ταις δυνάμεις. Ποία είναι η δευτέρα Εντολή της Αγάπης; Να αγαπάς τον πλησίον σου, ήγουν κάθε χριστιανόν, όμοια ωσάν του λόγου σου. Ποίαι είναι αι άλλαι δύο εντολαί, όπου ο φυσικός νόμος ερμηνεύει τον άνθρωπο; Να μην κάνωμεν είς άλλον εκείνο, οπού δεν ηθέλαμεν, να κάμη άλλος εις ημάς και να κάνωμεν εις άλλους εκείνο, οπού ηθέλαμεν, να κάνουν οι άλλοι εις ημάς».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– ΖΑΒΙΡΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ:
Νέα Ελλάς ή Ελληνικόν Θέατρον. Αθήναι 1872.
Ανατύπωσις Α’. Εκδόσεως Επιμέλεια – Εισαγωγή – Ευρετήριον ΤΑΣΟΥ ΑΘ. ΓΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΥ δ.φ. Αθήναι 1972, σελ. 461-463.
– ΛΑΪΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ:
Η Σιάτιστα και οι εμπορικοί οίκοι Χατζημιχαήλ και Μανούση. (17ος – 19ος αι.), Θεσσαλονίκη 1982.σ.86-87
– ΜΕΡΤΖΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ:
Εμείς οι Μακεδόνες. Τρίτη έκδοση Μάρτιος 1992. Π.Ξ. ΛΕΒΑΝΤΗΣ Α.Ε. σ. 170.
– ΠΑΠΑΘΕΜΕΛΗ ΣΤΕΛΙΟΥ:
Λόγος Ευθύνης. Θεσσαλονίκη 1989, σελ. 284
– Π.Β. ΠΑΣΧΟΥ:
Ερμηνευτικά της Υμνογραφίας, Α’ (Μιχ. Παπαγεωργίου, εις το «θέσπιν κατεβρόντησε»).
Ανάτυπον εκ της Επιστημονικής Επετηρίδος της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τόμος ΛΑ’, Αθήναι 1996, σελ. 325-360.
– ΤΣΙΛΙΜΑΝΤΟΥ ΚΩΣΤΑ:
Σιάτιστα μια Μακεδόνισσα Κυρά. Εφημερίδα «ΕΠΤΑΛΟΦΟΣ» Αύγουστος 1996, σ.5
Το άρθρο αυτό δημοσιεύεται με την ευκαιρία της έκθεσης με θέμα «Η Ελληνική Κληρονομιά και η Ελληνική Ορθόδοξη διασπορά στην Ουγγαρία τον 17ο – 19ο αιώνα» στο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης, με πρωτοβουλία της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κοζάνης.
