του Γιώργου
Παπακωνσταντίνου*
Οι θεσμοί σε μια χώρα είναι προϊόν μακράς ιστορικής διεργασίας και εξέλιξης. Η Ελλάδα έχασε αρκετές από τις επαναστάσεις που διαμόρφωσαν ιστορικά την εικόνα της σημερινής Ευρώπης. Η θεσμική μας καθυστέρηση δεν πρέπει λοιπόν να μας εκπλήσσει. Το επίπεδο ανάπτυξης και η ευημερία και ποιότητα ζωής των πολιτών δεν συναρτώνται μόνο με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ και τις ανισότητες. Αφορούν στην ποιότητα του δημοσίου βίου και την οργάνωση της κοινωνίας που θεσμικά οφείλει να κατοχυρώνει ελευθερίες και δικαιώματα.
Τόσο απλά περιστατικά της ζωής των απλών πολιτών, όσο και μεγάλες υποθέσεις που απασχολούν το δημόσιο βίο μας υπενθυμίζουν καθημερινά με οδυνηρό τρόπο την θεσμική υστέρηση της χώρας μας. Το ερώτημα που τίθεται συνεπώς σήμερα είναι ποιες είναι οι βασικές κατευθύνσεις για την υπέρβαση της υστέρησης αυτής και το αν στην πράξη τους αποδίδεται η κατάλληλη προτεραιότητα στο πεδίο της πολιτικής δράσης.
Το πρώτο στοιχείο που οφείλουμε να αναδείξουμε είναι ο ρόλος των θεσμών στη συνοχή της κοινωνίας αλλά και στην ανάπτυξη. Είναι το πιο σημαντικό ίσως κοινωνικό κεφάλαιο που έχει μία χώρα, και είναι ένα κεφάλαιο εμπιστοσύνης που χτίζεται κάθε μέρα. Κράτος δικαίου σημαίνει λειτουργία του πολιτικού συστήματος που γνήσια και ανόθευτα υπηρετεί τα συμφέροντα των πολιτών. Κράτος δικαίου είναι η πραγματική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης αλλά και η ταχεία και δίκαιη απονομή της. Κράτος δικαίου είναι η αξιοκρατία, η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενέστερων, η ίση πρόσβαση στην υγεία, παιδεία και πρόνοια, ο έλεγχος των αγορών ώστε να λειτουργούν προς όφελος της κοινωνίας και όχι εις βάρος της.
Δεύτερος σημαντικός πυλώνας είναι η κοινωνία των πολιτών και τα θεσμικά αντίβαρα της κοινωνίας. Οι ανεξάρτητες αρχές αποτελούν τυπικό παράδειγμα θεσμικής ολοκλήρωσης που διευρύνει την επιρροή της κοινωνίας των πολιτών και μπορεί να εξισορροπήσει την πολιτική, κρατική εξουσία και οικονομική εξουσία, περιορίζοντας την εν δυνάμει αυθαιρεσία της. Χρειάζεται να διευρύνουμε και να κατοχυρώσουμε την επιρροή και ανεξάρτητη λειτουργία τους. Παράλληλα να αναπτύξουμε περαιτέρω τους μηχανισμούς διαβούλευσης και ανόθευτης διαμεσολάβησης της κοινωνίας των πολιτών, αξιοποιώντας και την απελευθερωτική και πολλαπλασιαστική δύναμη των νέων τεχνολογιών.
Οι θεσμικές υστερήσεις της χώρας μας με βάση τα κριτήρια αυτά προσδιορίζουν και τις προτεραιότητες πολιτικής δράσης. Δυστυχώς όμως, τα τελευταία χρόνια όχι μόνο έχει ανακοπεί η εξέλιξη των θεσμών προστασίας της συνοχής και κατοχύρωσης των δικαιωμάτων των πολιτών, αλλά παρατηρείται συστηματική υποβάθμιση και οπισθοχώρηση. Η χώρα μας χρειάζεται άμεσα ένα γενναίο προοδευτικό μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα που αναζωογονεί τους δημοκρατικούς μας θεσμούς, τους εμβαθύνει και επαναφέρει την αξιοπιστία τους.
