Αρχική > Τοπική Επικαιρότητα > Ομιλία του Θεμιστοκλή Απατσίδη στο Μεσόβουνο για το ολοκαύτωμα

Ομιλία του Θεμιστοκλή Απατσίδη στο Μεσόβουνο για το ολοκαύτωμα

Κοινοποιήστε το άρθρο...Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Email this to someone
email
Print this page
Print

Tότες εταραχτήκανε τα σωθικά μου
και έλεγα πως ήρθε η ώρα να ξεψυχήσω·
κι’ ευρέθηκα σε σκοτεινό τόπο και βροντερό,
που εσκιρτούσε σαν κλωνί στάρι στο μύλο που αλέθει γλήγορα,
αλλά δεν έβλεπα μήτε τη γη που επατούσα, μήτε τον ουρανό·
εκατασκέπαζε όλα τα πάντα μαυρίλα και πίσσα,
γιομάτη λάμψη, βροντή και αστροπελέκι·
 και ύψωσα τα χέρια μου να κάμω δέηση.
Τα μάτια μου δεν είδαν τόπον ενδοξότερον από τούτο το αλωνάκι.

 

Σεβασμιότατε

Αξιότιμοι

Εκπρόσωπε της ελληνικής κυβέρνησης

Πρόξενε της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας

Γενικέ Πρόξενε της Ρωσίας

Περιφερειάρχη Δυτικής Μακεδονίας

Δήμαρχε Εορδαίας

Πρόεδρε της Μαρτυρικής Κοινότητας Μεσόβουνου

Εκπρόσωποι των μαρτυρικών Κοινοτήτων και των συλλογικών φορέων

Αγαπητοί μας συγχωριανοί και συνδημότες

 

Μεσόβουνο, ένας τόπος μικρός, ένα πέτρινο ακρωτήρι στο Βέρμιο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του και το φως του ήλιου.

Μεσόβουνο ένα ανθρώπινο θυσιαστήριο.

Μεσόβουνο, ένα αμιγές προσφυγικό χωρίο, με τις καταβολές των κατοίκων του στο Απές της Σεβάστειας, που συνάθροισε πολλές πρωτιές στο πρόσφατο ιστορικό παρελθόν του. Είχε έρθει πρώτο στον έρανο του 1940 υπέρ του στρατού και είχε πολεμήσει με πείσμα στην Αλβανία.

Η δεύτερη σημαντική διάκριση ήταν για το Μεσόβουνο πως καταγράφηκε ως το πρώτο χωριό της Δυτικής Μακεδονίας, που αντιστάθηκε στην κατοχική κυβέρνηση και ξεκίνησε την ένοπλη δράση κατά της Βέρμαχτ τον Σεπτέμβριο του 1941.

Η τρίτη διάκριση, τραγική. Το Μεσόβουνο έγινε 3 φορές ολοκαύτωμα στα χρόνια της κατοχής και οι κάτοικοι του, έζησαν μια δεύτερη γενοκτονία, ίσως ακόμη πιο τραγική και από αυτή των ξεριζωμένων προγόνων τους.

Κι εμείς τα προσφυγόπουλα δεύτερης και τρίτης γενιάς, γνωρίζουμε καλά πως μια γενοκτονία δεν μπαίνει σε εισαγωγικά. Γιατί μια γενοκτονία είναι ένα έγκλημα κατά της Ανθρωπότητας. Το έγκλημα αυτό διαπράχθηκε από το Ναζιστικό καθεστώς του Χίτλερ και το φασιστικό του Μουσολίνι, που ενέχονται για τα 50 εκατομμύρια νεκρών του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου, για μια σειρά γενοκτονίες στοχοποιημένων εθνικών και θρησκευτικών μειονοτήτων και για το ματοκύλισμα και την ολοκληρωτική καταστροφή 94 συνολικά χωριών και πόλεων στην πατρίδα μας.

Τα ολοκαυτώματα, οι φρικαλεότητες και οι γενοκτονίες δεν είναι ενέργειες που συντελούνται εν βρασμώ ψυχής.

Είναι καλά σχεδιασμένο και μεθοδευμένο κομμάτι της πολιτικής όλων των ολοκληρωτικών και απάνθρωπων καθεστώτων που γνώρισε ο πλανήτης και η ουσία παραμένει μία και αδιαμφισβήτητη:

τα εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας δεν παραγράφονται.

Οι λόγοι που οδήγησαν στον ένοπλο ξεσηκωμό του Μεσόβουνου στα χρόνια της κατοχής ήταν κατά βάση τρεις. Πρώτος,  η δυνατότητα διαφυγής και η αίσθηση ασφάλειας που παρείχε το φυσικό περιβάλλον, αφού ήταν στους πρόποδες του Βερμίου, οπτικά απομονωμένο από τη λεκάνη της Εορδαίας και περιτριγυριζόταν από μια ασπίδα προσφυγικών χωριών.

Ο δεύτερος λόγος ήταν η αφθονία του οπλισμού, που υπήρχε για λόγους φυσικής προστασίας και κυρίως για την αντιμετώπιση της ζωοκλοπής και την άνοιξη του 1941, αυξήθηκε, όταν μια εφεδρική μονάδα του ελληνικού στρατού κατά την υποχώρηση της εγκατέλειψε άθικτες τις αποθήκες της στη γειτονική στενωπό Μουχαρέμ Χάνι.

Ο τρίτος λόγος ήταν το ασυμβίβαστο και η υπερηφάνεια, που είχαν πάντα οι Μεσοβουνιώτες. Δεν δεχόταν εκπτώσεις στις αξίες τους και δεν υποχωρούσαν εύκολα όταν έπρεπε να υπερασπιστούν το δίκαιο.  Έτσι, λοιπόν, παρόλο που η εγκατάσταση των προσφύγων στην περιοχή εξυπηρετούσε δημόσια διακηρυγμένους «εθνικούς στόχους», οι ίδιοι οι Μεσοβουνιώτες δεν ήταν ιδιαίτερα συμπαθείς στις αρχές, όπως δείχνει η Έκθεση του κατοχικού Νομάρχη Κων/νου Γεωργαντά, που τους χαρακτήριζε «απολίτιστους και κατά το 90% κομμουνιστές από τους πλέον επικίνδυνους».

2

Όταν τα Ναζιστικά στρατεύματα άλλαξαν 31 συμβούλια και 11 κοινοτάρχες, ο εκλεγμένος πρόεδρος του Μεσόβουνου αρνήθηκε να παραιτηθεί. Έτσι, τον Μάρτιο του ’41, στη μέση του ελληνοϊταλικού πολέμου, ο νομάρχης Κοζάνης αποφάσισε να  διαλύσει το Κοινοτικό Συμβούλιο Μεσόβουνου, λόγω της μη συμμόρφωσης του στις διαταγές της Νομαρχίας.

Ακολούθησε, λίγες μέρες μετά, η γερμανική επίθεση κατά της Ελλάδας, η κατάρρευση του μετώπου, ο σχηματισμός της κυβέρνησης Τσολάκογλου.

Στη χώρα επιβλήθηκε τριπλή κατοχή, και η επαρχία Εορδαίας περιήλθε στη Ναζιστική ζώνη, υπό την εποπτεία του Φρουραρχείου Κοζάνης.

Ωστόσο οι προτεραιότητες παρέμειναν, λες και δεν είχε συμβεί τίποτα. Ο Νομάρχης επέμενε στην αντικατάσταση του Κοινοτάρχη του Μεσόβουνου.

Τον Μάιο του 1941 συγκροτείται η κομμουνιστική οργάνωση «Ελευθερία». Οι πρώτες αντάρτικες αριστερές ομάδες θα εμφανιστούν στα μακεδονικά βουνά, οργανώνοντας ενέδρες και επιθέσεις, σε απόλυτη συμφωνία με τη συμμαχική γραμμή. Υπεύθυνος στην Εορδαία τοποθετείται ο Καυκάσιος Βασίλης Τσουκαλίδης από την Ποντοκώμη, ενώ στο Μεσόβουνο, που ορίζεται ως αφετηρία της ένοπλης δράσης, συγκροτούνται ένοπλες ομάδες κατοίκων για τη νυχτερινή φύλαξη του χωριού. Μάλιστα, τη χρονιά εκείνη οι κάτοικοι του Μεσόβουνου αρνήθηκαν να παραδώσουν την παραγωγή τους στις κατοχικές αρχές. Η πρωτοβουλία για την οργάνωση της αντίστασης στο Μεσόβουνο ανήκε στο Λοχαγό Κωνσταντίνο Βαλεργάκη και σε 5 Μεσοβουνιώτες κομμουνιστές, που είχαν δραπετεύσει από τον τόπο εξορίας τους, την Ανάφη.

Εν τω μεταξύ, το Ανώτατο Αρχηγείο της Βέρμαχτ, ήδη από τον Σεπτέμβριο του ΄41 είχε εκδώσει επίσημη διαταγή εφαρμογής αντιποίνων για την καταστολή της δυναμικής του απελευθερωτικού αγώνα μέσω της δημιουργίας αισθήματος τρόμου στον πληθυσμό. Συγκεκριμένα, στα αντίποινα ίσχυαν τρεις αρχές:

Καμία διάκριση εμπολέμων και αμάχων.

Η επιβολή αντιποίνων γενικής μορφής. Κανένα ενδιαφέρον για εντοπισμό των ενόχων, αλλά τιμωρία όλου του ανδρικού πληθυσμού από τις γύρω περιοχές.

Η αρχή της ασύμμετρης απάντησης: για κάθε απώλεια στρατιώτη των SS, να εκτελούνται 50-100 κάτοικοι, κατά προτίμηση κομμουνιστές.

Τον Οκτώβριο έφτασε στο χωριό απόσπασμα της ελληνικής χωροφυλακής με συνοδεία δύο γερμανών υπαξιωματικών και έκανε δύο συλλήψεις. Τη μέρα εκείνη εκτελείται ο διορισμένος πρόεδρος, ενώ την επομένη,  οι ένοπλες ομάδες του Μεσόβουνου που είχαν καταφύγει στους πρόποδες του Βερμίου, αφόπλισαν και αιχμαλώτισαν τους χωροφύλακες των Πύργων, που πήγαν στο Μεσόβουνο για ανακρίσεις. Στις 15 Οκτωβρίου ο Νομάρχης ζήτησε την επέμβαση του ναζιστικού στρατού κατοχής και ουσιαστικά υποκίνησε τις κατοχικές αρχές να διαπράξουν το έγκλημα, αφού ήταν γνωστή η διαταγή του Ανώτατου Αρχηγείου της Βέρμαχτ.

Το πρωί της 23ης Οκτωβρίου 800 πάνοπλοι στρατιώτες των ναζιστικών στρατευμάτων κατοχής περικύκλωσαν το Μεσόβουνο για να καταστείλουν την ανταρσία. Αφού συγκέντρωσαν  όλους τους κατοίκους, διαχώρισαν τους άνδρες 16-60 ετών και έδωσαν στους υπόλοιπους διορία δύο ωρών για να εγκαταλείψουν το χωριό. Στις 10.00 έκαψαν ολοσχερώς τις 195 από τις διακόσιες κατοικίες και εκτέλεσαν 165 άνδρες, μαζί με τους 3 δασκάλους, γιατί δεν τήρησαν το καθήκον τους ως δημόσιοι υπάλληλοι να καταδώσουν τους ενόπλους.

1 mesovouno

Την  άνοιξη του ’42 ο ΕΛΑΣ είχε κυριαρχήσει στα χωριά του Ολύμπου και σε όλη την ύπαιθρο της Ελασσόνας. Οι αντάρτες του Ολύμπου, πιθανόν με πρόσκληση του καθοδηγητή Σερβίων Χατζητάσκου, πέρασαν για πρώτη φορά στη Δυτική Μακεδονία και απλώθηκαν στα Καμβούνια και τα Χάσια. Στο πλευρό του ΕΑΜ εντάχθηκε και ο φλογερός μητροπολίτης Κοζάνης Ιωακείμ.

Στο διάστημα Ιανουαρίου – Μαΐου του 1944 εκδηλώθηκαν επανειλημμένες επιτυχείς αιματηρές επιχειρήσεις των ανταρτών του ΕΛΑΣ στην Καστανιά. Ως αντίποινα για τις επιθέσεις αυτές αποφασίστηκαν, η εξόντωση των ανταρτών που δρούσαν στο Βέρμιο και η ολοσχερής καταστροφή και πυρπόληση κάθε χωριού που αποτελούσε βάση ή πηγή ανεφοδιασμού τους. Όσοι κάτοικοι προσπαθούσαν να διαφύγουν στα βουνά, η ενέργεια τους ερμηνευόταν ως απόδειξη συμμετοχής στις αντάρτικες ομάδες και δεν έπρεπε να συλληφθούν, αλλά να εκτελεστούν αδιακρίτως φύλου και ηλικίας. Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις χωρίστηκαν σε δύο σκέλη, το προπαρασκευαστικό με την ονομασία Γεράκι και το κύριο με την ονομασία Μαγιάτικη Καταιγίδα.

Στις 23 Απριλίου 1944 τμήματα των SS μαζί με οπλισμένους Έλληνες από τον Πελαργό κατέλαβαν τους Πύργους, όπου εκτέλεσαν ή έκαψαν ζωντανούς 335 άντρες, γυναίκες και παιδιά. Την ίδια μέρα εισήλθαν στο Μεσόβουνο, αρχικά κατάφεραν να κυκλώσουν μια διμοιρία Ρώσων στρατιωτών και να σκοτώσουν 11 στρατιώτες και τον διμοιρίτη τους. Στη συνέχεια πυρπόλησαν τις πρόχειρες κατοικίες που είχαν κατασκευαστεί μετά τις πυρπολήσεις του Οκτωβρίου 1941 και του Μαΐου 1943. Μέσα στο χωριό συνελήφθησαν περίπου 100 άτομα και μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Πτολεμαΐδας.

Διαφορετική ήταν η τύχη όσων προσπάθησαν να διαφύγουν. Οι SS και οι ντόπιοι συνεργάτες τους εκτέλεσαν εν ψυχρώ 185 γυναίκες και παιδιά που είχαν αναζητήσει καταφύγιο στο Βέρμιο, μόλις αυτοί επέστρεψαν.

Νέα εκατόμβη μαρτύρων για το αιματοβαμμένο Μεσόβουνο, πριν καν προλάβουν να κλείσουν οι πληγές της προηγούμενης.

Μια φρικαλέα σφαγή, μια κατάφωρη καταπάτηση κάθε διεθνούς αρχής ανθρώπινου δικαίου, ένα απεχθές έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Το μαρτύριο, όμως, δεν είχε ολοκληρωθεί με τη λίμνη αίματος των αμάχων, αλλά συνοδεύτηκε και από ιεροσυλία, αφού οι εκτελεστές δεν επέτρεψαν ούτε την ταφή των νεκρών.

Μετά την απελευθέρωση, το Υπουργείο Εξωτερικών εισηγήθηκε να παραπεμφθούν στα έκτακτα δικαστήρια δωσιλόγων ο νομάρχης Γεωργαντάς, ο εισαγγελέας Κοζάνης και οι διοικητές της τοπικής χωροφυλακής ως υπαίτιοι για τον αφανισμό μιας ολόκληρης ανθούσας ελληνικής κοινότητας. Στην εισήγηση διαπιστώθηκε πως η σφαγή θα αποφεύγονταν, αν οι ελληνικές Αρχές δεν είχαν ζητήσει από τις κατοχικές δυνάμεις την αποκατάσταση της τάξης. Η τύχη της υπόθεσης έκτοτε αγνοείται.

Όμως, το ζήτημα δεν έκλεισε.

Από τη σκοτεινή περίοδο της ναζιστικής κατοχής, παραμένει το ανοικτό ακόμα ζήτημα των πολεμικών αποζημιώσεων και κυρίως του κατοχικού δανείου, που αποτελεί τραπεζική πράξη, ανάμεσα στο Τρίτο Ράιχ και την κατεχόμενη Ελλάδα. Αδιαμφισβήτητο γεγονός είναι ότι η Ελλάδα ποτέ δεν αποζημιώθηκε ουσιαστικά για την πλήρη καταστροφή της κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, λόγω της Συμφωνίας του Λονδίνου του 1953.

Στο πλαίσιο της σημερινής οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που πλήττει την Ελλάδα, πρέπει να αξιοποιηθούν τα διδάγματα από τη συνεχή και αδιατάρακτη μεταπολεμική σχέση Ελλήνων-Γερμανών, ιδιαίτερα τις ώρες που κάποιες φωνές και από τις δύο πλευρές προσπαθούν να καθιερώσουν λάθος στερεότυπα και να δημιουργήσουν μία στρεβλή εικόνα εχθρότητας μεταξύ των δύο λαών.

Η στενή συνεργασία Ελλάδας- Γερμανίας υπήρξε επιλογή όλων των μεταπολεμικών κυβερνήσεων. Η σταθερή πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1950 μέχρι σήμερα είχε σημαντικά πλεονεκτήματα για την πατρίδα μας. Δεν μπορούμε να λησμονούμε τη συμβολή του Κόνραντ Άντεναουερ στην υπογραφή της Συμφωνίας Σύνδεσης με την ΕΟΚ το 1961, του Χέλμουτ Σμιτ στην υπογραφή της Συνθήκης Ένταξης στην ΕΟΚ το 1979 και του Γκέρχαρντ  Σρέντερ στην ένταξη στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση το 2000 και το στενό πυρήνα της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Από την άλλη πλευρά η κυβέρνηση του Βερολίνου δεν πρέπει να παραγνωρίζει τα οικονομικά οφέλη που προκύπτουν για την ίδια τη Γερμανία από τη στήριξη αδύναμων χωρών της ευρωζώνης. Δεν πρέπει να θεωρεί ένα μακρινό παρελθόν τον καταστροφικό Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν πρέπει να ξεχνά ότι η διεθνής κοινότητα αντιμετώπισε με επιείκεια την ηττημένη Γερμανία, όσο και το ότι χώρες που υπέστησαν καταστροφές από τον πόλεμο όχι μόνον δεν αποζημιώθηκαν, αλλά έδειξαν μεταπολεμικά καλή θέληση απέναντι στους πρώην αντιπάλους τους. Δεν πρέπει να λησμονεί η Γερμανική Κυβέρνηση την πολυπλοκότητα και την ιδιαίτερη δυσκολία της σημερινής συγκυρίας, που δεν αγγίζει μόνο την Ελλάδα, αλλά μεγάλο μέρος της Ευρώπης και κατά συνέπεια και τη Γερμανία. Είναι ολοφάνερο πως οι δύο χώρες οφείλουν να παραμείνουν αλληλέγγυες στην αντιμετώπιση των κοινών προβλημάτων και στην επίτευξη των κοινών στόχων.

Στους δύσκολους καιρούς που ζούμε, η ιστορική μνήμη είναι παρακαταθήκη, που μας στηρίζει να δίνουμε καθημερινές μάχες για τη δημοκρατία και την πρόοδο.

Οφείλουμε να μην ξεχνάμε την ιστορία μας.

Οφείλουμε να υπερασπιζόμαστε τις ανθρώπινες αξίες, τις αρχές της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ισότητας.

MNIMEIO MESOVOYNU

Αξιότιμε Πρόξενε της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και εκπρόσωποι του ελληνικού κοινοβουλίου

Στο δρόμο της περσινής συμφωνίας των προέδρων Γιοαχίμ Γκάουκ και Κάρολου Παπούλια για τη σύσταση του Ελληνογερμανικού Ιδρύματος Νεότητας, που θα περιλαμβάνει συναντήσεις γνωριμίας και σχολικές ανταλλαγές με αντικείμενο τον πολιτισμό της άλλης χώρας, την επίσκεψη σε ιστορικούς τόπους και την ανάπτυξη του πνεύματος του εθελοντισμού, δύο τομείς όπου το σχολείο μας σταθερά πρωτοστατεί στη Δυτική Μακεδονία, σας ζητάμε να φυλάξετε μια θέση και για το Δήμο μας, που πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος στην κατοχή και σήμερα βιώνει μια πρωτοφανή ανεργία και αποβιομηχάνιση.

Ζητάμε από όλους εσάς να συμβάλλετε ώστε ο Δήμος μας και οι μαρτυρικές κοινότητες του Μεσόβουνου και των Πύργων να οριστούν ως  κέντρο της ελληνογερμανικής φιλίας και σύμβολο ειρήνης και συμφιλίωσης των δύο λαών.

 

Συμπατριώτες και συνάνθρωποι

Ξεκινήσαμε τη σημερινή ομιλία με στίχους του Σολωμού, που πηγή των στοχασμών του υπήρξε ο γερμανός φιλόσοφος Χέγκελ και κυρίως ο ποιητής Shiller, ο υμνητής του αγώνα του ανθρώπου για δικαιοσύνη, ελευθερία και τιμωρία των ενόχων.

 

Θα κλείσουμε πάλι με τον εθνικό μας ποιητή που συμπυκνώνει το απόσταγμα της ποιητικής του έμπνευσης στους Ελεύθερους Πολιορκημένους, στη φράση:

«Φως που πατεί χαρούμενο τον Άδη και το Χάρο».

Τέτοιες στιγμές το φως κυριαρχεί . Η ευτυχία του φωτός νικάει τον Άδη και το Χάρο.

Η σκέψη μας οδηγείται αυτόματα στα ακριτικά τραγούδια και στο μυθικό σχήμα της πάλης του Διγενή με το Χάρο.

Είναι η νίκη της ζωής πάνω στο θάνατο, που παραπέμπει στην Ανάσταση του Χριστού.

Είναι η ίδια τραγική αντίφαση που συνιστά η αναπόφευκτη μοίρα του θανάτου για ένα λαό προσηλωμένο στο αγαθό της ζωής.

Είναι κατά βάθος η άρνηση του θανάτου και η προσήλωση στην αξία της ζωής.

Το σύνθημα που υψώθηκε μέσα από τη φρίκη και τα ερείπια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου «Ποτέ πια πόλεμος. Ποτέ πια φασισμός»  διατηρεί  την  επικαιρότητά  του  στο ακέραιο.

«Αν έρθεις φίλε στο Μεσόβουνο,

 κράτα ένα μικρό λουλούδι κι ακούμπησέ το ευλαβικά,

όπου κι αν βρεθείς,

παντού τα χώματα εδώ είναι αγιασμένα».

Αθάνατοι νεκροί,

θα ζείτε αιώνια στους καθημερινούς μας αγώνες, στις διεκδικήσεις μας,

η  μνήμη σας στην ψυχή μας,

φως που πατεί χαρούμενο τον Άδη και το χάρο.

Αιωνία σας η μνήμη, αθάνατοι νεκροί!

Κοινοποιήστε το άρθρο...Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Email this to someone
email
Print this page
Print
Στείλε μας Φωτογραφίες, Μηνύματα και Καταγγελίες στο ptolemeos@e-ptolemeos.gr
kotzampasis

Συντάκτης: e-ptolemeos team